<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">
	<channel>
		<title><![CDATA[منتديات البسالة - قســـــــم المصطلحات العســــــــــــكرية والســـياســــــية والإقتصادية]]></title>
		<link>https://www.albasalh.com/</link>
		<description><![CDATA[منتديات البسالة - https://www.albasalh.com]]></description>
		<pubDate>Mon, 24 Aug 2026 00:43:22 +0000</pubDate>
		<generator>MyBB</generator>
		<item>
			<title><![CDATA[رعاية الإرهاب]]></title>
			<link>https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=14024</link>
			<pubDate>Sat, 25 Jul 2026 17:16:32 +0300</pubDate>
			<dc:creator><![CDATA[<a href="https://www.albasalh.com/member.php?action=profile&uid=7">الباسل</a>]]></dc:creator>
			<guid isPermaLink="false">https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=14024</guid>
			<description><![CDATA[<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مصطلح "رعاية الإرهاب".. عصا الدول الكبرى وجزرتها</span></span></span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/07/ap_6a61fbe49bf5f-1784806372.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: ap_6a61fbe49bf5f-1784806372.jpg?resize=7...quality=80]" class="mycode_img" /><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">الرئيس الفرنسي إيمانويل ماكرون يتكلم في مؤتمر "لا أموال للإرهاب" المنعقد على </span></span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">هامش اجتماع وزراء مالية مجموعة السبع (أسوشيتد برس-2026)</span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><a href="https://www.aljazeera.net/author/%D8%AD%D9%85%D8%B2%D8%A9-%D8%BA%D8%B6%D8%A8%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حمزة غضبا</a>ن</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">23/7/2026</span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">مصطلح إشكالي يشير إلى تقديم دعم منظم ومقصود من قبل دول أو جهات فاعلة لأعمالٍ تصنف بأنها إرهابية، بغرض تحقيق أهداف سياسية أو استراتيجية. ويشمل ذلك التمويل وتوفير الملاذ الآمن والتسليح والتدريب، وصولا إلى الدعم اللوجستي والسياسي الذي يضمن بقاء التنظيمات المسلحة واستمرار نشاطها.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وقد أصبح هذا المفهوم محورا مركزيا في النقاشات المتعلقة بالأمن الدولي، إذ إن هذا النوع من الدعم يضاعف القدرات الذاتية للجماعات المسلحة، ويجعل مكافحتها بالوسائل التقليدية أمرا بالغ الصعوبة. كما أن المفهوم تحول إلى أداة رئيسية في هندسة العقوبات الدبلوماسية والاقتصادية، وبات معيارا حاسما في تقييم الشرعية السياسية للأنظمة وتبرير التدخلات ضدها، وأداة من أدوات الصراع على النفوذ وتصفية الحسابات السياسية.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">تاريخيا، برز المفهوم خلال الحرب الباردة لوصف استخدام القوى العظمى جماعات مسلحة لتصفية الحسابات وتوسيع النفوذ، ثم اكتسب مركزية جديدة في سياق الحرب على الإرهاب، حيث استُخدم لتجريم دول بأكملها بوصفها حواضن للإرهاب، وصولاً إلى المنطقة العربية حيث تداخل مع جدل حاد حول التمييز بين رعاية الإرهاب ودعم حركات التحرر الوطني.</span></span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2019/01/78a33384-0574-4836-8ed3-66eb4439ee50.jpeg?w=770&amp;resize=770%2C433&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 78a33384-0574-4836-8ed3-66eb4439ee50.jpe...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
</span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">الرئيس الأمريكي دونالد ترمب (يمين) يصافح كيم جونغ أون رئيس كوريا الشمالية التي تصنفها الولايات المتحدة دولة راعية للإرهاب (الجزيرة)</span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الإرهاب ورعايته ودعمه.. ما المقصود بكل ذلك؟</span></span></span><br />
<br />
</span><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">يعرّف الإرهاب (Terrorism) في أوسع صوره بأنه استخدام العنف أو التهديد به بغرض تحقيق أهداف سياسية، وقد يُلحق بهذا التعريف شروط أخرى مثل استهداف المدنيين أو ارتكاب أفعال تجرّمها القوانين.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">ويمكن تمييز الإرهاب عن العنف السياسي والكفاح المسلح من خلال طبيعة الأهداف والضحايا، حيث يرتكز الإرهاب على الاستهداف المتعمد للمدنيين ولغير المقاتلين بغرض إيصال رسالة سياسية.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وفي المقابل، تشير رعاية الإرهاب إلى تقديم دعم مقصودٍ من دول أو جهات غير حكومية لجماعات مسلحة غير حكومية؛ من أجل تنفيذ تلك الأفعال نيابة عن الدولة، بغية تحقيق مصالحها مع الحفاظ على قدر من الإنكار. ويتجلى ذلك في صور مثل تقديم التمويل والملاذ والتدريب لتنظيمات أخرى، خدمةً لأهداف مشتركة.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">ويلحق بهذه التعريفات إشكالية وصف فعل محدد بأنه فعل إرهابي، والتمييز بينه وبين الكفاح المسلح أو المقاومة، خاصة إذا كان هذا الفعل موجها ضد الاحتلال. إذ لا توجد جهة دولية عليا متفق عليها تحدد ما ينطبق وما لا ينطبق عليه هذا الوصف، بل تظل المسألة خاضعة للتوازنات السياسية وحسابات الدول القوية وتأثيرها بحسب مصالحها الاستراتيجية.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">أما مصطلح "الدولة الراعية للإرهاب"، فهو مصطلح في القانون الأمريكي والأنظمة القانونية المماثلة، ويعدّ تصنيفا رسميا يطلق على الدول التي يقرر وزير الخارجية -من منظور حكومته- أنها قدمت دعما متكررا لأعمال الإرهاب الدولي، سواء من حيث التمويل أو التدريب والتسليح أو تقديم ملاذ آمن أو غير ذلك، مما يترتب عليه فرض عقوبات اقتصادية صارمة وقيود على التصدير والمساعدات ورفع الحصانة السيادية أمام المحاكم.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وقد فرضت واشنطن -تاريخيا- عقوبات على دول مختلفة بحجة أنها راعية للإرهاب، مثل العراق وإيران والسودان وكوريا الشمالية وكوبا وسوريا وليبيا واليمن الجنوبي. وقد تغيّر وضع بعض هذه الدول في فترات لاحقة بناء على تطور العلاقات السياسية والتسويات الدبلوماسية، حيث أزيل العراق في فترات معينة لغايات الدعم العسكري ثم أعيد، كما سحبت كل من ليبيا والسودان وكوبا من القائمة إثر تفاهمات سياسية محددة.</span></span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/07/reuters_6a62281d-1784817693.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: reuters_6a62281d-1784817693.jpg?w=770&amp;re...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><br />
</span>الرئيس الفنزويلي المعتقل نيكولاس مادورو أثناء اقتياده إلى محكمة أمريكية بتهمة الإرهاب المرتبط بتجارة المخدرات (رويترز)<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">تطوّر مفهوم رعاية الإرهاب</span></span></span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"></span></span></span><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">برز مصطلح رعاية الإرهاب في الأدبيات السياسية والأمنية الغربية خلال سبعينيات وثمانينيات القرن العشرين، لوصف ظاهرة لجوء بعض الحكومات إلى استخدام جماعات مسلحة غير حكومية وكلاء لتحقيق أهدافها. وارتبط هذا المفهوم بديناميكيات الحرب الباردة، حيث نظرت القوى الكبرى -ولا سيما الاتحاد السوفياتي ودول أوروبا الشرقية- إلى هذه التنظيمات بوصفها أداة غير مكلفة لخوض حروب بالوكالة ضد الخصوم، وتوسيع النفوذ في مناطق النزاع دون التورط في مواجهة عسكرية مباشرة.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">ومن أبرز الأمثلة المبكرة على هذه الرعاية الدولية، ما أثير بشأن تقديم دول مثل ليبيا الأسلحة والدعم المالي لتنظيمات مثل الجيش الجمهوري الإيرلندي، والدعم السوفياتي لجماعات يسارية في أوروبا، إلى جانب رعاية دول شرق أوسطية لفصائل فلسطينية مسلحة لتصفية خصومات إقليمية.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وانعكس هذا الواقع العملي على نقاشات القانون الدولي، من خلال دفع الفقهاء والمؤسسات الدولية للبحث في كيفية تحميل الدول المسؤولية القانونية عن أفعال فاعلين غير حكوميين، مما أدى إلى تطوير نظريات قانونية معقدة مثل معيار السيطرة الفعالة؛ من أجل ربط الجرائم التي ترتكبها هذه الجماعات بالدول التي تمولها وتوجهها.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وعلى الرغم من عدم وجود تعريف متفق عليه لمفهوم رعاية الإرهاب لأسباب عدة منها إصرار بعض الدول على التمييز بين ما تراه إرهابا وبين ما تراه حركات تحرر وطني، فقد تعاملت اتفاقيات مكافحة تمويل الإرهاب -وعلى رأسها الاتفاقية الدولية لقمع تمويل الإرهاب لعام 1999- مع مسألة مسؤولية الدول بوضوح، عبر إلزامها باتخاذ تدابير لمنع تمويل الأعمال الإجرامية، وتجريم توفير أو جمع الأموال لصالح جهات إرهابية، وتجميد الأصول التابعة لها، مما جعل توفير التمويل شكلا من أشكال رعاية الإرهاب المحظورة.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وتقع رعاية الإرهاب ضمن التصنيفات القائمة لانتهاكات القانون الإنساني الدولي وحقوق الإنسان، باعتبارها مشاركة في جرائم محظورة، حيث تحظر اتفاقيات جنيف والبروتوكولات الإضافية الملحقة بها استهداف المدنيين ونشر الرعب بينهم، وتعد الدولة الداعمة شريكة في هذه الانتهاكات متى ما ثبت توجيهها للفاعلين.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وتوجد ثغرات متعددة في المسار القانوني لمحاسبة الدول على دعم الإرهاب، منها صعوبة إثبات الارتباط السببي ومعيار السيطرة الفعالة بين الدولة والجماعة المنفذة، بسبب الطبيعة السرية لهذه العلاقات، إلى جانب التسييس واستخدام حق النقض في مجلس الأمن الذي يحول دون فرض عقوبات موحدة على الدول الراعية التي تحظى بحماية قوى كبرى.</span></span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/07/reuters_6a61def4-1784798964.jpg?w=770&amp;resize=770%2C483&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: reuters_6a61def4-1784798964.jpg?w=770&amp;re...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
</span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وزير الخارجية الأمريكي ماركو روبيو يتحدث خلال اجتماع وزاري بشأن الإرهاب السياسي في واشنطن (رويترز-2026)</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">عصا دعم الإرهاب</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
</span></span></span><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">تستند البنية القانونية لتصنيف دولة ما بوصفها راعية للإرهاب إلى قوانين تشريعية محددة. فيعتمد النظام الأمريكي مثلا على ثلاثة قوانين رئيسية، هي: القسم 1754(ج) من قانون تفويض الدفاع الوطني (قانون الرقابة على الصادرات)، والقسم 40 من قانون مراقبة تصدير الأسلحة، والقسم 620 (أ) من قانون المساعدات الخارجية لعام 1961.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وتتمثل النتائج القانونية المباشرة المترتبة على هذا التصنيف في أربع فئات رئيسية، تشمل:</span></span></span></div><ul class="mycode_list"><li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">فرض قيود على المساعدات الخارجية الأمريكية.</span></span></span><br />
</li>
<li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">حظر الصادرات والمبيعات الدفاعية والأسلحة.</span></span></span><br />
</li>
<li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">فرض ضوابط على صادرات المواد ذات الاستخدام المزدوج.</span></span></span><br />
</li>
<li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">فرض قيود مالية أخرى تمنع قروض المؤسسات الدولية كالبنك الدولي وتسمح لضحايا الإرهاب برفع دعاوى قضائية للحصول على تعويضات مالية.</span></span></span><br />
</li>
</ul>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وتصنف الولايات المتحدة الأمريكية أربع دول باعتبارها دولا راعية للإرهاب، أقدمها سوريا (1979) قبل أن يعلن الرئيس الأمريكي دونالد ترمب عزمه على رفعها من هذه القائمة، ثم إيران (1984)، وكوريا الشمالية (2017)، وكوبا (2021).</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وعلى صعيد العلاقات الدولية، يجتذب وصم الدولة الراعية للإرهاب انتباها سلبيا عالميا، يثبط الاستثمار الأجنبي والمساعدات الدولية. كما يعقد هذا التصنيف العلاقات الدبلوماسية ويقيد مرونة السلطة التنفيذية في التفاوض أو تحسين العلاقات الثنائية بسبب الطبيعة الشاملة للعقوبات. ولا يرتبط هذا التصنيف دائما بأدلة قاطعة وواضحة على دعم الإرهاب في الوقت الحاضر، بل يخضع بشكل كبير لاعتبارات جيوسياسية وتوجّهات السياسة الخارجية.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">ولضمان التزام المجتمع الدولي، تستخدم العقوبات الثانوية للضغط على دول وشركات أخرى للامتثال لهذا التصنيف الأحادي، حيث تفعّل قوانين تعاقب الأفراد والكيانات والدول الثالثة التي تمارس أعمالا تجارية أو مالية مع الدولة المصنَّفة، مما يجبر المؤسسات المالية الدولية والشركات الأجنبية على مقاطعة تلك الدول حتى تتجنب التعرض للغرامات أو الحرمان من الوصول إلى الأسواق.</span></span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/06/ap_6a27fb2991362-1781005097.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: ap_6a27fb2991362-1781005097.jpg?w=770&amp;re...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
</span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">جدارية في العاصمة هافانا تضم زعماء في كوبا التي تصنفها الولايات المتحدة دولة راعية للإرهاب (أسوشيتد برس)</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">النقد الأكاديمي والفكري</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
</span></span></span><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">يمثل غياب تعريف دولي شامل ومتفق عليه لمفهوم الإرهاب ورعايته مشكلة قانونية. وفي هذا السياق، تجادل دراسة الباحث آري ويل (Ari Weil) المعنونة "تحديات تعريف الإرهاب في القانون الدولي" بأن هذا الغياب يترك فراغا قانونيا، ويجعل المفهوم خاضعا للأهواء، مؤكدا أن هذا الفراغ يسمح للدول بتوظيف المصطلح سياسيا لخدمة مصالحها وتجريم خصومها.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">ويبرز نقد آخر يتعلق بالتداخل المعقد بين مفهوم رعاية الإرهاب ومفاهيم المقاومة والكفاح المسلح. وتوضح أطروحة الباحث عبد الجبار مكاوي حول "المسؤولية الجنائية الدولية عن جرائم الإرهاب الدولي" أن دولا عديدة تصر على التفريق بين الأعمال الإجرامية وبين حق الشعوب في مقاومة الاحتلال والسيطرة الاستعمارية. وقد خلق هذا التداخل جدلا عميقا حول مسألة الشرعية، وهو ذات الخلاف الدبلوماسي الذي أدى إلى شلل مفاوضات الاتفاقية الشاملة للإرهاب في الأمم المتحدة، حيث تتباين المواقف إزاء ما إذا كان دعم حركات التحرر يعتبر واجبا مشروعا أم رعاية للإرهاب.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">ومن أوجه الانتقاد الأخرى ظاهرة التركيز الانتقائي على حالات معينة من العنف وتصنيفها إرهابا برعاية دول، مع تجاهل حالات مشابهة ترتكبها دول أخرى. ويذهب هذا النقد إلى أن التركيز يُسلّط دائما على الفاعلين من غير الدول أو الدول المارقة، بينما يتم التغاضي عن إرهاب الدولة المباشر أو العنف الذي تمارسه القوى الكبرى، مما يجعل التصنيف أداة في يد الأقوى بدلا من كونه معيارا قانونيا محايدا.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">كما أن التصنيفات الأحادية -مثل القائمة الأمريكية للدول الراعية للإرهاب- كانت هي الأخرى محل نقد، فهذه القوائم أدوات للسياسة الخارجية والمناورة الجيوسياسية، وليست تقييمات موضوعية. وتطرح دراسة "القائمة السوداء كسياسة خارجية" المنشورة في مجلة ديوك القانونية مشكلة إدراج الدول وخضوعها لخلافات سياسية واستخدامها أوراق ضغط أو مساومة، مشيرة إلى غياب المعيار الموحد في عملية التصنيف.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
</span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وتتضح هذه الانتقائية بشكل جلي عند مقارنة دول متهمة رسميا ومدرجة في القوائم بدول أخرى مستبعدة رغم دعمها لجماعات مسلحة. ويشير الباحث بول بيلار إلى حالة كوبا التي اعتبر بقاؤها في القائمة مرتبطا بالسياسة الداخلية الأمريكية، وحالة العراق الذي سحب من القائمة في الثمانينيات لتسليحه ضد إيران ثم أعيد إليها لاحقا. ويقارن الباحث ذلك بدول حليفة، مثل باكستان أو السعودية، التي استبعدت من التصنيف تماما رغم تقارير توثق تقديمها دعما لوجستيا أو تمويليا لجماعات مسلحة، مما يثبت تباين المعايير.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">كما يوجد في الأدبيات أيضا نقد يشكك في فعالية رعاية الإرهاب وفرض العقوبات، وأثرها الفعلي، بين الحكومات والأنظمة التي قد تجد طرقا متعددة للالتفاف على هذه العقوبات والقيود، وبين الشعوب التي تكون هي من يتجرع تداعيات هذه العقوبات، بما يؤدي إلى إطالة أمد المعاناة، وتقويض العدالة بدلا من الحد من العنف.</span></span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">المصدر: الجزيرة نت</span></span></span>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مصطلح "رعاية الإرهاب".. عصا الدول الكبرى وجزرتها</span></span></span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/07/ap_6a61fbe49bf5f-1784806372.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: ap_6a61fbe49bf5f-1784806372.jpg?resize=7...quality=80]" class="mycode_img" /><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">الرئيس الفرنسي إيمانويل ماكرون يتكلم في مؤتمر "لا أموال للإرهاب" المنعقد على </span></span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">هامش اجتماع وزراء مالية مجموعة السبع (أسوشيتد برس-2026)</span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><a href="https://www.aljazeera.net/author/%D8%AD%D9%85%D8%B2%D8%A9-%D8%BA%D8%B6%D8%A8%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حمزة غضبا</a>ن</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">23/7/2026</span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">مصطلح إشكالي يشير إلى تقديم دعم منظم ومقصود من قبل دول أو جهات فاعلة لأعمالٍ تصنف بأنها إرهابية، بغرض تحقيق أهداف سياسية أو استراتيجية. ويشمل ذلك التمويل وتوفير الملاذ الآمن والتسليح والتدريب، وصولا إلى الدعم اللوجستي والسياسي الذي يضمن بقاء التنظيمات المسلحة واستمرار نشاطها.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وقد أصبح هذا المفهوم محورا مركزيا في النقاشات المتعلقة بالأمن الدولي، إذ إن هذا النوع من الدعم يضاعف القدرات الذاتية للجماعات المسلحة، ويجعل مكافحتها بالوسائل التقليدية أمرا بالغ الصعوبة. كما أن المفهوم تحول إلى أداة رئيسية في هندسة العقوبات الدبلوماسية والاقتصادية، وبات معيارا حاسما في تقييم الشرعية السياسية للأنظمة وتبرير التدخلات ضدها، وأداة من أدوات الصراع على النفوذ وتصفية الحسابات السياسية.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">تاريخيا، برز المفهوم خلال الحرب الباردة لوصف استخدام القوى العظمى جماعات مسلحة لتصفية الحسابات وتوسيع النفوذ، ثم اكتسب مركزية جديدة في سياق الحرب على الإرهاب، حيث استُخدم لتجريم دول بأكملها بوصفها حواضن للإرهاب، وصولاً إلى المنطقة العربية حيث تداخل مع جدل حاد حول التمييز بين رعاية الإرهاب ودعم حركات التحرر الوطني.</span></span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2019/01/78a33384-0574-4836-8ed3-66eb4439ee50.jpeg?w=770&amp;resize=770%2C433&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 78a33384-0574-4836-8ed3-66eb4439ee50.jpe...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
</span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">الرئيس الأمريكي دونالد ترمب (يمين) يصافح كيم جونغ أون رئيس كوريا الشمالية التي تصنفها الولايات المتحدة دولة راعية للإرهاب (الجزيرة)</span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الإرهاب ورعايته ودعمه.. ما المقصود بكل ذلك؟</span></span></span><br />
<br />
</span><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">يعرّف الإرهاب (Terrorism) في أوسع صوره بأنه استخدام العنف أو التهديد به بغرض تحقيق أهداف سياسية، وقد يُلحق بهذا التعريف شروط أخرى مثل استهداف المدنيين أو ارتكاب أفعال تجرّمها القوانين.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">ويمكن تمييز الإرهاب عن العنف السياسي والكفاح المسلح من خلال طبيعة الأهداف والضحايا، حيث يرتكز الإرهاب على الاستهداف المتعمد للمدنيين ولغير المقاتلين بغرض إيصال رسالة سياسية.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وفي المقابل، تشير رعاية الإرهاب إلى تقديم دعم مقصودٍ من دول أو جهات غير حكومية لجماعات مسلحة غير حكومية؛ من أجل تنفيذ تلك الأفعال نيابة عن الدولة، بغية تحقيق مصالحها مع الحفاظ على قدر من الإنكار. ويتجلى ذلك في صور مثل تقديم التمويل والملاذ والتدريب لتنظيمات أخرى، خدمةً لأهداف مشتركة.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">ويلحق بهذه التعريفات إشكالية وصف فعل محدد بأنه فعل إرهابي، والتمييز بينه وبين الكفاح المسلح أو المقاومة، خاصة إذا كان هذا الفعل موجها ضد الاحتلال. إذ لا توجد جهة دولية عليا متفق عليها تحدد ما ينطبق وما لا ينطبق عليه هذا الوصف، بل تظل المسألة خاضعة للتوازنات السياسية وحسابات الدول القوية وتأثيرها بحسب مصالحها الاستراتيجية.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">أما مصطلح "الدولة الراعية للإرهاب"، فهو مصطلح في القانون الأمريكي والأنظمة القانونية المماثلة، ويعدّ تصنيفا رسميا يطلق على الدول التي يقرر وزير الخارجية -من منظور حكومته- أنها قدمت دعما متكررا لأعمال الإرهاب الدولي، سواء من حيث التمويل أو التدريب والتسليح أو تقديم ملاذ آمن أو غير ذلك، مما يترتب عليه فرض عقوبات اقتصادية صارمة وقيود على التصدير والمساعدات ورفع الحصانة السيادية أمام المحاكم.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وقد فرضت واشنطن -تاريخيا- عقوبات على دول مختلفة بحجة أنها راعية للإرهاب، مثل العراق وإيران والسودان وكوريا الشمالية وكوبا وسوريا وليبيا واليمن الجنوبي. وقد تغيّر وضع بعض هذه الدول في فترات لاحقة بناء على تطور العلاقات السياسية والتسويات الدبلوماسية، حيث أزيل العراق في فترات معينة لغايات الدعم العسكري ثم أعيد، كما سحبت كل من ليبيا والسودان وكوبا من القائمة إثر تفاهمات سياسية محددة.</span></span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/07/reuters_6a62281d-1784817693.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: reuters_6a62281d-1784817693.jpg?w=770&amp;re...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><br />
</span>الرئيس الفنزويلي المعتقل نيكولاس مادورو أثناء اقتياده إلى محكمة أمريكية بتهمة الإرهاب المرتبط بتجارة المخدرات (رويترز)<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">تطوّر مفهوم رعاية الإرهاب</span></span></span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"></span></span></span><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">برز مصطلح رعاية الإرهاب في الأدبيات السياسية والأمنية الغربية خلال سبعينيات وثمانينيات القرن العشرين، لوصف ظاهرة لجوء بعض الحكومات إلى استخدام جماعات مسلحة غير حكومية وكلاء لتحقيق أهدافها. وارتبط هذا المفهوم بديناميكيات الحرب الباردة، حيث نظرت القوى الكبرى -ولا سيما الاتحاد السوفياتي ودول أوروبا الشرقية- إلى هذه التنظيمات بوصفها أداة غير مكلفة لخوض حروب بالوكالة ضد الخصوم، وتوسيع النفوذ في مناطق النزاع دون التورط في مواجهة عسكرية مباشرة.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">ومن أبرز الأمثلة المبكرة على هذه الرعاية الدولية، ما أثير بشأن تقديم دول مثل ليبيا الأسلحة والدعم المالي لتنظيمات مثل الجيش الجمهوري الإيرلندي، والدعم السوفياتي لجماعات يسارية في أوروبا، إلى جانب رعاية دول شرق أوسطية لفصائل فلسطينية مسلحة لتصفية خصومات إقليمية.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وانعكس هذا الواقع العملي على نقاشات القانون الدولي، من خلال دفع الفقهاء والمؤسسات الدولية للبحث في كيفية تحميل الدول المسؤولية القانونية عن أفعال فاعلين غير حكوميين، مما أدى إلى تطوير نظريات قانونية معقدة مثل معيار السيطرة الفعالة؛ من أجل ربط الجرائم التي ترتكبها هذه الجماعات بالدول التي تمولها وتوجهها.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وعلى الرغم من عدم وجود تعريف متفق عليه لمفهوم رعاية الإرهاب لأسباب عدة منها إصرار بعض الدول على التمييز بين ما تراه إرهابا وبين ما تراه حركات تحرر وطني، فقد تعاملت اتفاقيات مكافحة تمويل الإرهاب -وعلى رأسها الاتفاقية الدولية لقمع تمويل الإرهاب لعام 1999- مع مسألة مسؤولية الدول بوضوح، عبر إلزامها باتخاذ تدابير لمنع تمويل الأعمال الإجرامية، وتجريم توفير أو جمع الأموال لصالح جهات إرهابية، وتجميد الأصول التابعة لها، مما جعل توفير التمويل شكلا من أشكال رعاية الإرهاب المحظورة.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وتقع رعاية الإرهاب ضمن التصنيفات القائمة لانتهاكات القانون الإنساني الدولي وحقوق الإنسان، باعتبارها مشاركة في جرائم محظورة، حيث تحظر اتفاقيات جنيف والبروتوكولات الإضافية الملحقة بها استهداف المدنيين ونشر الرعب بينهم، وتعد الدولة الداعمة شريكة في هذه الانتهاكات متى ما ثبت توجيهها للفاعلين.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وتوجد ثغرات متعددة في المسار القانوني لمحاسبة الدول على دعم الإرهاب، منها صعوبة إثبات الارتباط السببي ومعيار السيطرة الفعالة بين الدولة والجماعة المنفذة، بسبب الطبيعة السرية لهذه العلاقات، إلى جانب التسييس واستخدام حق النقض في مجلس الأمن الذي يحول دون فرض عقوبات موحدة على الدول الراعية التي تحظى بحماية قوى كبرى.</span></span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/07/reuters_6a61def4-1784798964.jpg?w=770&amp;resize=770%2C483&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: reuters_6a61def4-1784798964.jpg?w=770&amp;re...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
</span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وزير الخارجية الأمريكي ماركو روبيو يتحدث خلال اجتماع وزاري بشأن الإرهاب السياسي في واشنطن (رويترز-2026)</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">عصا دعم الإرهاب</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
</span></span></span><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">تستند البنية القانونية لتصنيف دولة ما بوصفها راعية للإرهاب إلى قوانين تشريعية محددة. فيعتمد النظام الأمريكي مثلا على ثلاثة قوانين رئيسية، هي: القسم 1754(ج) من قانون تفويض الدفاع الوطني (قانون الرقابة على الصادرات)، والقسم 40 من قانون مراقبة تصدير الأسلحة، والقسم 620 (أ) من قانون المساعدات الخارجية لعام 1961.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وتتمثل النتائج القانونية المباشرة المترتبة على هذا التصنيف في أربع فئات رئيسية، تشمل:</span></span></span></div><ul class="mycode_list"><li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">فرض قيود على المساعدات الخارجية الأمريكية.</span></span></span><br />
</li>
<li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">حظر الصادرات والمبيعات الدفاعية والأسلحة.</span></span></span><br />
</li>
<li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">فرض ضوابط على صادرات المواد ذات الاستخدام المزدوج.</span></span></span><br />
</li>
<li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">فرض قيود مالية أخرى تمنع قروض المؤسسات الدولية كالبنك الدولي وتسمح لضحايا الإرهاب برفع دعاوى قضائية للحصول على تعويضات مالية.</span></span></span><br />
</li>
</ul>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وتصنف الولايات المتحدة الأمريكية أربع دول باعتبارها دولا راعية للإرهاب، أقدمها سوريا (1979) قبل أن يعلن الرئيس الأمريكي دونالد ترمب عزمه على رفعها من هذه القائمة، ثم إيران (1984)، وكوريا الشمالية (2017)، وكوبا (2021).</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وعلى صعيد العلاقات الدولية، يجتذب وصم الدولة الراعية للإرهاب انتباها سلبيا عالميا، يثبط الاستثمار الأجنبي والمساعدات الدولية. كما يعقد هذا التصنيف العلاقات الدبلوماسية ويقيد مرونة السلطة التنفيذية في التفاوض أو تحسين العلاقات الثنائية بسبب الطبيعة الشاملة للعقوبات. ولا يرتبط هذا التصنيف دائما بأدلة قاطعة وواضحة على دعم الإرهاب في الوقت الحاضر، بل يخضع بشكل كبير لاعتبارات جيوسياسية وتوجّهات السياسة الخارجية.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">ولضمان التزام المجتمع الدولي، تستخدم العقوبات الثانوية للضغط على دول وشركات أخرى للامتثال لهذا التصنيف الأحادي، حيث تفعّل قوانين تعاقب الأفراد والكيانات والدول الثالثة التي تمارس أعمالا تجارية أو مالية مع الدولة المصنَّفة، مما يجبر المؤسسات المالية الدولية والشركات الأجنبية على مقاطعة تلك الدول حتى تتجنب التعرض للغرامات أو الحرمان من الوصول إلى الأسواق.</span></span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/06/ap_6a27fb2991362-1781005097.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: ap_6a27fb2991362-1781005097.jpg?w=770&amp;re...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
</span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">جدارية في العاصمة هافانا تضم زعماء في كوبا التي تصنفها الولايات المتحدة دولة راعية للإرهاب (أسوشيتد برس)</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">النقد الأكاديمي والفكري</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
</span></span></span><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">يمثل غياب تعريف دولي شامل ومتفق عليه لمفهوم الإرهاب ورعايته مشكلة قانونية. وفي هذا السياق، تجادل دراسة الباحث آري ويل (Ari Weil) المعنونة "تحديات تعريف الإرهاب في القانون الدولي" بأن هذا الغياب يترك فراغا قانونيا، ويجعل المفهوم خاضعا للأهواء، مؤكدا أن هذا الفراغ يسمح للدول بتوظيف المصطلح سياسيا لخدمة مصالحها وتجريم خصومها.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">ويبرز نقد آخر يتعلق بالتداخل المعقد بين مفهوم رعاية الإرهاب ومفاهيم المقاومة والكفاح المسلح. وتوضح أطروحة الباحث عبد الجبار مكاوي حول "المسؤولية الجنائية الدولية عن جرائم الإرهاب الدولي" أن دولا عديدة تصر على التفريق بين الأعمال الإجرامية وبين حق الشعوب في مقاومة الاحتلال والسيطرة الاستعمارية. وقد خلق هذا التداخل جدلا عميقا حول مسألة الشرعية، وهو ذات الخلاف الدبلوماسي الذي أدى إلى شلل مفاوضات الاتفاقية الشاملة للإرهاب في الأمم المتحدة، حيث تتباين المواقف إزاء ما إذا كان دعم حركات التحرر يعتبر واجبا مشروعا أم رعاية للإرهاب.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">ومن أوجه الانتقاد الأخرى ظاهرة التركيز الانتقائي على حالات معينة من العنف وتصنيفها إرهابا برعاية دول، مع تجاهل حالات مشابهة ترتكبها دول أخرى. ويذهب هذا النقد إلى أن التركيز يُسلّط دائما على الفاعلين من غير الدول أو الدول المارقة، بينما يتم التغاضي عن إرهاب الدولة المباشر أو العنف الذي تمارسه القوى الكبرى، مما يجعل التصنيف أداة في يد الأقوى بدلا من كونه معيارا قانونيا محايدا.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">كما أن التصنيفات الأحادية -مثل القائمة الأمريكية للدول الراعية للإرهاب- كانت هي الأخرى محل نقد، فهذه القوائم أدوات للسياسة الخارجية والمناورة الجيوسياسية، وليست تقييمات موضوعية. وتطرح دراسة "القائمة السوداء كسياسة خارجية" المنشورة في مجلة ديوك القانونية مشكلة إدراج الدول وخضوعها لخلافات سياسية واستخدامها أوراق ضغط أو مساومة، مشيرة إلى غياب المعيار الموحد في عملية التصنيف.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
</span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">وتتضح هذه الانتقائية بشكل جلي عند مقارنة دول متهمة رسميا ومدرجة في القوائم بدول أخرى مستبعدة رغم دعمها لجماعات مسلحة. ويشير الباحث بول بيلار إلى حالة كوبا التي اعتبر بقاؤها في القائمة مرتبطا بالسياسة الداخلية الأمريكية، وحالة العراق الذي سحب من القائمة في الثمانينيات لتسليحه ضد إيران ثم أعيد إليها لاحقا. ويقارن الباحث ذلك بدول حليفة، مثل باكستان أو السعودية، التي استبعدت من التصنيف تماما رغم تقارير توثق تقديمها دعما لوجستيا أو تمويليا لجماعات مسلحة، مما يثبت تباين المعايير.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">كما يوجد في الأدبيات أيضا نقد يشكك في فعالية رعاية الإرهاب وفرض العقوبات، وأثرها الفعلي، بين الحكومات والأنظمة التي قد تجد طرقا متعددة للالتفاف على هذه العقوبات والقيود، وبين الشعوب التي تكون هي من يتجرع تداعيات هذه العقوبات، بما يؤدي إلى إطالة أمد المعاناة، وتقويض العدالة بدلا من الحد من العنف.</span></span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size">المصدر: الجزيرة نت</span></span></span>]]></content:encoded>
		</item>
		<item>
			<title><![CDATA[الشيوعية]]></title>
			<link>https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13978</link>
			<pubDate>Sun, 12 Jul 2026 11:29:35 +0300</pubDate>
			<dc:creator><![CDATA[<a href="https://www.albasalh.com/member.php?action=profile&uid=7">الباسل</a>]]></dc:creator>
			<guid isPermaLink="false">https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13978</guid>
			<description><![CDATA[<span style="font-family: Tahoma;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"> </span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><div style="text-align: center;" class="mycode_align">[b]<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #8b0000;" class="mycode_color">مصطلح الشيوعية.. أيديولوجيا نشأت لنصرة العمال</span></span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2021/06/RTXDR7P9-4.jpg?resize=730%2C410&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: RTXDR7P9-4.jpg?resize=730%2C410&amp;quality=80]" class="mycode_img" /><br />
<br />
</span>[/b]<br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الشيوعية عقيدة سياسية واقتصادية تهدف إلى تعويض الملكية الخاصة والاقتصاد القائم على الربح بالملكية العامة والسيطرة المجتمعية على وسائل الإنتاج الرئيسية على الأقل (مثل المناجم والمطاحن والمصانع) والموارد الطبيعية للمجتمع.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتعتبر الشيوعية شكلا من أشكال الاشتراكية، مع وجود بعض الفروقات، وقد ظهرت في البداية على شكل دعوة لتخليص المجتمعات من الفوارق الطبقية، وتطورت مع الزمن لتصبح حركة سياسية وفكرية خلال العصر الحديث، بداية من القرن الـ19.</span></span></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ما الشيوعية؟</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الشيوعية هي أيديولوجية اجتماعية وسياسية وفلسفية واقتصادية يسارية، هدفها إنشاء دولة يتمحور فيها المجتمع حول الملكية المشتركة لوسائل الإنتاج وتوزيع المنتجات لكل فرد في المجتمع على أساس الحاجة، والقضاء على الطبقات الاجتماعية المتباينة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">يسعى الشيوعيون غالبا إلى إقامة حالة طوعية من الحكم الذاتي، لكنهم يختلفون حول وسائل تحقيق هذه الغاية. وبسبب اختلاف الوسائل، يتم التمييز بين عدد من الأطياف السياسية المختلفة التي تتبنى الشيوعية كمبدأ عام مع وجود اختلافات فيما بينها.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ورغم أن الشيوعية تعتبر شكلا من أشكال الاشتراكية، فإنه قد تم التمييز بين المصطلحين منذ أربعينيات القرن الـ19.</span></span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2009/09/3ef37ace-dc58-423f-856a-fab54c78304b.jpeg?w=686&amp;resize=686%2C515&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 3ef37ace-dc58-423f-856a-fab54c78304b.jpe...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">قيادات أحزاب شيوعية وفي الوسط حنين نمر الأمين الأول للحزب الشيوعي السوري (الجزيرة)</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">فالاشتراكية تهدف فقط إلى إضفاء الطابع الاجتماعي على الإنتاج، في حين أن الشيوعية تهدف إلى إضفاء الطابع الاجتماعي على كل من الإنتاج والاستهلاك.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ويمكن ملاحظة هذا التمييز في شيوعية الفيلسوف وعالم الاجتماع الألماني <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/5/7/%D9%83%D8%A7%D8%B1%D9%84-%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%83%D8%B3" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">كارل ماركس</a>، إذ يقوم توزيع المنتجات على مبدأ "لكل حسب حاجته"، على النقيض من المبدأ الاشتراكي "لكل حسب مساهمته". وتم وصف الاشتراكية على أنها فلسفة تسعى إلى العدالة التوزيعية، والشيوعية باعتبارها مجموعة فرعية من الاشتراكية التي تفضل المساواة الاقتصادية كشكل من أشكال العدالة التوزيعية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">تاريخ الشيوعية ومدارسها الفكرية</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ظهرت فكرة المساواة المجتمعية وتخليص المجتمع من الطبقات للمرة الأولى في اليونان القديمة، كذلك ووصفت حركة المصلح الديني "مازداك" في بلاد فارس في القرن الخامس الميلادي على أنها حركة شيوعية في جوهرها، لكونها تحدت الامتيازات الواسعة الممنوحة لطبقة النبلاء ورجال الدين على حساب الفقراء. وعلى مر الزمن ظهرت عدة حركات اجتماعية ودينية أخرى حملت "فكرا شيوعيا" ونادت بالمساواة المجتمعية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ويتم إرجاع الفكر الشيوعي إلى المحامي والفيلسوف الإنجليزي توماس مور، الذي نشر أطروحة في القرن الـ16 بعنوان "المدينة الفاضلة"، صور فيها مجتمعا قائما على المساواة والتوزيع العادل للملكيات على كافة أبناء الشعب.</span></span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2019/02/548272b3-7429-4cf8-9b37-8a8cf77c4f3d.jpeg?w=770&amp;resize=770%2C578&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 548272b3-7429-4cf8-9b37-8a8cf77c4f3d.jpe...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كارل ماركس يعد أحد واضعي أسس الأيديولوجية الشيوعية (مواقع التواصل الاجتماعي)</span></span></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ودعا إلى الفكرة ذاتها فلاسفة آخرون في وقت لاحق، ومع ذلك لم تتبلور الشيوعية بمعناها الحديث حتى القرن الـ19 مع ظهور الحركة الاشتراكية التي هاجمت الرأسمالية وعدّتها مسؤولة عن البؤس الذي يعيشه عمال المصانع في المناطق الحضرية، الذين يعملون في ظروف خطرة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي عام 1848 أصدر ماركس وزميله فريدريك إنغلز تعريفا جديدا للشيوعية نُشِر في كتيب شهير حمل اسم "البيان الشيوعي".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ويخلص هذا البيان إلى أن الرأسمالية لا تقدم للإنسانية إمكانية تحقيق الذات، بل تضمن بدلا من ذلك أن يعاني البشر من التقزم والعزلة بشكل دائم.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ويرى البيان أن الرأسمالية من الممكن أن تتدمر وتندثر في حال توحدت البروليتاريا (الطبقة العاملة)، كما يتنبأ بأن الثورة ستؤدي إلى ظهور الشيوعية، وهو مجتمع لا طبقي يكون فيه "التطور الحر لكل فرد هو شرط التطور الحر للجميع".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">واقترح كل من ماركس وإنغلز في بيانهما السياسات الانتقالية التالية:</span></span></span></div><ul class="mycode_list"><li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">إلغاء الملكية الخاصة في الأرض والميراث.</span></span></span><br />
</li>
<li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">إدخال ضريبة دخل تصاعدية.</span></span></span><br />
</li>
<li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مصادرة ممتلكات المتمردين.</span></span></span><br />
</li>
<li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">تأميم قطاعات الائتمان والاتصالات والنقل.</span></span></span><br />
</li>
<li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">التوسع والتكامل بين الصناعة والزراعة.</span></span></span><br />
</li>
<li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">إنفاذ الالتزام العالمي بالعمل.</span></span></span><br />
</li>
<li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">توفير التعليم الشامل وإلغاء عمالة الأطفال.</span></span></span><br />
</li>
</ul>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وانتهى البيان بدعوة حاسمة للتضامن بين البروليتاريين، تحت الشعار الشهير: "يا عمال العالم اتحدوا ليس لديكم ما تخسرونه سوى قيودكم".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ورغم ارتباط الشيوعية الحديثة لدى كثيرين بأعمال كارل ماركس، فإنه من المهم ملاحظة وجود مجموعة متنوعة من المدارس الفكرية الشيوعية، التي تشمل على نطاق واسع الماركسية واللينينية والشيوعية التحررية، بالإضافة إلى الأيديولوجيات السياسية المتمحورة حول تلك المدارس.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتشترك كل هذه الأيديولوجيات المختلفة عموما في التحليل القائل إن النظام الحالي للمجتمع ينبع من الرأسمالية ونظامها الاقتصادي ونمط الإنتاج، وإنه يوجد في هذا النظام طبقتان اجتماعيتان رئيسيتان، هما البروليتاريا، التي تشكل غالبية السكان داخل المجتمع، الذين يتوجب عليهم العمل من أجل البقاء، والطبقة البرجوازية، وهي أقلية صغيرة تحصل على الأرباح من خلال توظيف الطبقة العاملة في القطاع الخاص.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتتفق الأيديولوجيات الشيوعية المختلفة على أن العلاقة بين هاتين الطبقتين استغلالية، وأن هذا الوضع لا يمكن حله في نهاية المطاف إلا من خلال ثورة اجتماعية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ووفقا لهذا التحليل، فإن الثورة الشيوعية ستضع الطبقة العاملة في السلطة، وتؤسس بدورها ملكية مشتركة للملكيات الخاصة والعامة، وهذا هو العنصر الأساسي في تحويل المجتمع نحو نمط الإنتاج الشيوعي.</span></span></span></div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الشيوعية الماركسية</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">تعد نظريات كارل ماركس وفريدريك إنغلز من أشهر النظريات التي أسست للشيوعية الحديثة، والتي بات يشار إليها باسم "الماركسية" نسبة لماركس.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفقا للنظرية الماركسية، ينشأ الصراع الطبقي في المجتمعات الرأسمالية بسبب التناقضات بين المصالح المادية للبروليتاريا المضطهدة والمستغلة -وهي طبقة من العمال المأجورين المستخدمين لإنتاج السلع والخدمات- والبرجوازية -الطبقة الحاكمة- التي تمتلك وسائل الإنتاج، وتستخرج ثروتها وأرباحها من خلال الاستيلاء على فائض الإنتاج الذي تنتجه البروليتاريا.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">هذا الصراع الطبقي يؤدي إلى فترة من الأزمات القصيرة الأمد، وفي فترات الأزمات العميقة يمكن لمقاومة المضطهدين أن تبلغ ذروتها بثورة بروليتارية تؤدي في حال انتصارها إلى إنشاء نمط الإنتاج الاشتراكي القائم على الملكية الاجتماعية لوسائل الإنتاج "الكل حسب مساهمته".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومع استمرار القوى المنتجة في التقدم فإن المجتمع الشيوعي يتبع مبدأ "من كل حسب قدرته، إلى كل حسب احتياجاته".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وقد تطورت الشيوعية الماركسية ليتفرع عنها عدة مدارس فكرية مختلفة تملك روحا موحدة وتلتقي مع الماركسية الكلاسيكية بنقاط وتختلف عنها بنقاط أخرى.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتعد الماركسية اللينينية الأكثر شهرة بين هذه المدارس الفكرية، فقد كانت بمثابة قوة دافعة في العلاقات الدولية خلال معظم القرن العشرين.</span></span></span></div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الشيوعية الثورية</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كانت روسيا في أوائل القرن العشرين مكانا غير محتمل للثورة البروليتارية التي تنبأ بها ماركس، فقد كان اقتصادها زراعيا في المقام الأول ومصانعها قليلة، ومعظم الروس عملوا فلاحين يزرعون الأراضي المملوكة للنبلاء الأثرياء، أي أنها كانت أقرب إلى الإقطاعية من الرأسمالية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">غير أن الاستياء كان متصاعدا في الريف، ورأى حزب العمال الاشتراكي الديمقراطي الروسي بقيادة فلاديمير لينين فرصة لتسخير هذا الاستياء للإطاحة بالنظام القيصري الاستبدادي، وإرساء نظام اقتصادي وسياسي مختلف جذريا.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وبصفته رئيسا للفصيل البلشفي الثوري في الحزب، أجرى لينين تغييرين مهمين على نظرية وممارسة الشيوعية كما تصورها ماركس، وكانت هذه التغييرات مهمة لدرجة أعيدت معها تسمية أيديولوجية الحزب لاحقا بالماركسية اللينينية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">التغيير الأول هو أن الثورة لا يمكن ولا ينبغي أن تقوم بها البروليتاريا بشكل عفوي، كما توقع ماركس، بل يجب أن يقوم بها العمال والفلاحون بقيادة حزب "طليعي" نخبوي يتكون من مثقفين من الطبقة الوسطى (مثل لينين) ويجب أن تكون سرية، منظمة بإحكام ومنضبطة للغاية، إذ سيقوم الحزب الشيوعي بتثقيف وتوجيه الجماهير.</span></span></span></div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وادعى لينين أن هذا كان ضروريا لأن الجماهير تعاني من "وعي زائف" وغير قادرة على تمييز مصالحها الحقيقية، لذلك لا يمكن الوثوق بها في حكم نفسها بنفسها.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ووفقا للماركسية اللينينية تتم ممارسة الديمقراطية داخل الحزب فقط، وحتى هذه يجب أن تكون مقيدة بسياسة محددة. وأكد لينين أن مثل هذا الانضباط الصارم ضروري، إذا كان للحزب أن يرشد الجماهير إلى الثورة ويؤسس الدولة العمالية الاشتراكية التي ستتبعها.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما التغيير الثاني فيتمثل في أن الثورة الشيوعية لن تبدأ في البلدان الرأسمالية المتقدمة مثل ألمانيا وبريطانيا، لأن العمال هناك كانوا مشبعين بـ"الوعي النقابي" ذي التوجه الإصلاحي، بدلا من "الوعي الطبقي الثوري".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ووفقا للينين فإن هذا يرجع إلى الاستغلال الأكثر وحشية ومباشرة للعمال في تلك الدول، حيث حصد الرأسماليون "أرباحا فائقة" من المواد الخام الرخيصة والعمالة المتوفرة، ومن ثم تمكنوا من "رشوة" العمال بأجور أعلى قليلا وأسبوع عمل أقصر وإصلاحات أخرى.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">لذلك، خلافا لتوقعات ماركس، بدأت الثورة الشيوعية في البلدان التي كانت متخلفة اقتصاديا، مثل روسيا، وفي البلدان المستعمرة والمستغلة في المحيط الرأسمالي، التي سُميت فيما بعد بالعالم الثالث.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومع نجاح الثورة الروسية عام 1917، شكل <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/10/19/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D9%81%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%8A-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%8A%D9%85%D9%86%D8%A9-%D8%A5%D9%84%D9%89" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الاتحاد السوفياتي</a> أول حكومة شيوعية تتبنى الماركسية اللينينية في القرن العشرين، وتبعتها فيما بعد حكومات أخرى في أجزاء من أوروبا الشرقية وآسيا وبعض المناطق الأخرى بعد <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/10/18/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب العالمية الثانية</a>.</span></span></span></div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وباعتبارها أحد أنواع الاشتراكية العديدة، أصبحت الشيوعية هي الاتجاه السياسي السائد إلى جانب الديمقراطية الاجتماعية داخل الحركة الاشتراكية الدولية بحلول أوائل عشرينيات القرن العشرين.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وعاش نحو ثلث سكان العالم خلال القرن الـ20 في ظل حكومات شيوعية اتسمت بحكم الحزب الواحد (الحزب الشيوعي)، ورفض الملكية الخاصة والرأسمالية، وسيطرة الدولة على النشاط الاقتصادي ووسائل الإعلام مع فرض القيود على الحرية الدينية وقمع المعارضين.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومع تفكك الاتحاد السوفياتي في عام 1991، تخلت عدة حكومات شيوعية سابقة عن الحكم الشيوعي أو ألغته تماما، ولم يبق سوى عدد قليل من الحكومات الشيوعية اسميا وهي الصين وكوبا ولاوس وكوريا الشمالية وفيتنام.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وباستثناء كوريا الشمالية، بدأت جميع هذه الدول بالسماح بمزيد من المنافسة الاقتصادية مع الحفاظ على حكم الحزب الواحد.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">يُعزى تراجع الشيوعية في أواخر القرن الـ20 إلى عدم الكفاءة المتأصلة في الاقتصادات الشيوعية والاتجاه العام للحكومات الشيوعية نحو الاستبداد والبيروقراطية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي حين أن ظهور الاتحاد السوفياتي كأول دولة شيوعية في العالم أدى إلى ارتباط الشيوعية على نطاق واسع بالنموذج الاقتصادي السوفياتي، ويفترض عدد من العلماء أن النموذج الشيوعي السوفياتي لم يكن عمليا سوى شكل من أشكال رأسمالية الدولة.</span></span></span></div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">انتقادات الشيوعية</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">بشكل أساسي وجهت انتقادات إلى الشيوعية بسبب الخلط بينها وبين النظام السياسي والاقتصادي الذي تطور في الاتحاد السوفياتي بعد ثورة عام 1917.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">إذ فشلت الشيوعية ذات النمط السوفياتي بسبب النظام الاقتصادي والسياسي الصارم والمفرط في المركزية والقمع والبيروقراطية، لكن يقول المؤرخ أندريه باتشكوفسكي إن النمط السوفياتي يخالف الشيوعية من حيث الجوهر، إذ إن الشيوعية هي أيديولوجية مبنية على الرغبة العلمانية للإنسانية في تحقيق المساواة والعدالة الاجتماعية، التي وعدت بقفزة كبيرة للأمام نحو الحرية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مع ذلك لم يسلم النظام الاقتصادي الشيوعي من الانتقادات بعيدا عن التجربة السوفياتية، فوفقا للاقتصادي النمساوي الأميركي لودفيج فون ميزس فإنه من خلال إلغاء الأسواق الحرة، لن يكون لدى المسؤولين الشيوعيين نظام الأسعار اللازم لتوجيه إنتاجهم المخطط له.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وبعيدا عن الانتقادات، واجهت الشيوعية عداءات منظمة وعنيفة بمجرد أن أصبحت حركة سياسية واعية في القرن الـ19.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">واستهدف الشيوعيون وأنصارهم بعمليات قتل جماعي ارتكبها مناهضو الشيوعية والمنظمات السياسية أو الحكومات المعارضة للشيوعية، لا سيما خلال <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/3/1/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A9-%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D8%B9-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D9%86-%D9%82%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب الباردة</a>، وكان كثير من تلك العمليات مدعوما من الولايات المتحدة الأميركية وحلفائها من الكتلة الغربية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومن الأمثلة على ذلك عمليات القتل الجماعي في إندونيسيا في الفترة من 1965 إلى 1966، وعملية كوندور في أميركا الجنوبية.</span></span></span></div>
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">المصدر: الجزيرة نت</span></span></span></span>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<span style="font-family: Tahoma;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"> </span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><div style="text-align: center;" class="mycode_align">[b]<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #8b0000;" class="mycode_color">مصطلح الشيوعية.. أيديولوجيا نشأت لنصرة العمال</span></span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2021/06/RTXDR7P9-4.jpg?resize=730%2C410&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: RTXDR7P9-4.jpg?resize=730%2C410&amp;quality=80]" class="mycode_img" /><br />
<br />
</span>[/b]<br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الشيوعية عقيدة سياسية واقتصادية تهدف إلى تعويض الملكية الخاصة والاقتصاد القائم على الربح بالملكية العامة والسيطرة المجتمعية على وسائل الإنتاج الرئيسية على الأقل (مثل المناجم والمطاحن والمصانع) والموارد الطبيعية للمجتمع.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتعتبر الشيوعية شكلا من أشكال الاشتراكية، مع وجود بعض الفروقات، وقد ظهرت في البداية على شكل دعوة لتخليص المجتمعات من الفوارق الطبقية، وتطورت مع الزمن لتصبح حركة سياسية وفكرية خلال العصر الحديث، بداية من القرن الـ19.</span></span></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ما الشيوعية؟</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الشيوعية هي أيديولوجية اجتماعية وسياسية وفلسفية واقتصادية يسارية، هدفها إنشاء دولة يتمحور فيها المجتمع حول الملكية المشتركة لوسائل الإنتاج وتوزيع المنتجات لكل فرد في المجتمع على أساس الحاجة، والقضاء على الطبقات الاجتماعية المتباينة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">يسعى الشيوعيون غالبا إلى إقامة حالة طوعية من الحكم الذاتي، لكنهم يختلفون حول وسائل تحقيق هذه الغاية. وبسبب اختلاف الوسائل، يتم التمييز بين عدد من الأطياف السياسية المختلفة التي تتبنى الشيوعية كمبدأ عام مع وجود اختلافات فيما بينها.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ورغم أن الشيوعية تعتبر شكلا من أشكال الاشتراكية، فإنه قد تم التمييز بين المصطلحين منذ أربعينيات القرن الـ19.</span></span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2009/09/3ef37ace-dc58-423f-856a-fab54c78304b.jpeg?w=686&amp;resize=686%2C515&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 3ef37ace-dc58-423f-856a-fab54c78304b.jpe...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">قيادات أحزاب شيوعية وفي الوسط حنين نمر الأمين الأول للحزب الشيوعي السوري (الجزيرة)</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">فالاشتراكية تهدف فقط إلى إضفاء الطابع الاجتماعي على الإنتاج، في حين أن الشيوعية تهدف إلى إضفاء الطابع الاجتماعي على كل من الإنتاج والاستهلاك.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ويمكن ملاحظة هذا التمييز في شيوعية الفيلسوف وعالم الاجتماع الألماني <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/5/7/%D9%83%D8%A7%D8%B1%D9%84-%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%83%D8%B3" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">كارل ماركس</a>، إذ يقوم توزيع المنتجات على مبدأ "لكل حسب حاجته"، على النقيض من المبدأ الاشتراكي "لكل حسب مساهمته". وتم وصف الاشتراكية على أنها فلسفة تسعى إلى العدالة التوزيعية، والشيوعية باعتبارها مجموعة فرعية من الاشتراكية التي تفضل المساواة الاقتصادية كشكل من أشكال العدالة التوزيعية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">تاريخ الشيوعية ومدارسها الفكرية</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ظهرت فكرة المساواة المجتمعية وتخليص المجتمع من الطبقات للمرة الأولى في اليونان القديمة، كذلك ووصفت حركة المصلح الديني "مازداك" في بلاد فارس في القرن الخامس الميلادي على أنها حركة شيوعية في جوهرها، لكونها تحدت الامتيازات الواسعة الممنوحة لطبقة النبلاء ورجال الدين على حساب الفقراء. وعلى مر الزمن ظهرت عدة حركات اجتماعية ودينية أخرى حملت "فكرا شيوعيا" ونادت بالمساواة المجتمعية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ويتم إرجاع الفكر الشيوعي إلى المحامي والفيلسوف الإنجليزي توماس مور، الذي نشر أطروحة في القرن الـ16 بعنوان "المدينة الفاضلة"، صور فيها مجتمعا قائما على المساواة والتوزيع العادل للملكيات على كافة أبناء الشعب.</span></span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2019/02/548272b3-7429-4cf8-9b37-8a8cf77c4f3d.jpeg?w=770&amp;resize=770%2C578&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 548272b3-7429-4cf8-9b37-8a8cf77c4f3d.jpe...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كارل ماركس يعد أحد واضعي أسس الأيديولوجية الشيوعية (مواقع التواصل الاجتماعي)</span></span></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ودعا إلى الفكرة ذاتها فلاسفة آخرون في وقت لاحق، ومع ذلك لم تتبلور الشيوعية بمعناها الحديث حتى القرن الـ19 مع ظهور الحركة الاشتراكية التي هاجمت الرأسمالية وعدّتها مسؤولة عن البؤس الذي يعيشه عمال المصانع في المناطق الحضرية، الذين يعملون في ظروف خطرة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي عام 1848 أصدر ماركس وزميله فريدريك إنغلز تعريفا جديدا للشيوعية نُشِر في كتيب شهير حمل اسم "البيان الشيوعي".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ويخلص هذا البيان إلى أن الرأسمالية لا تقدم للإنسانية إمكانية تحقيق الذات، بل تضمن بدلا من ذلك أن يعاني البشر من التقزم والعزلة بشكل دائم.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ويرى البيان أن الرأسمالية من الممكن أن تتدمر وتندثر في حال توحدت البروليتاريا (الطبقة العاملة)، كما يتنبأ بأن الثورة ستؤدي إلى ظهور الشيوعية، وهو مجتمع لا طبقي يكون فيه "التطور الحر لكل فرد هو شرط التطور الحر للجميع".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">واقترح كل من ماركس وإنغلز في بيانهما السياسات الانتقالية التالية:</span></span></span></div><ul class="mycode_list"><li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">إلغاء الملكية الخاصة في الأرض والميراث.</span></span></span><br />
</li>
<li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">إدخال ضريبة دخل تصاعدية.</span></span></span><br />
</li>
<li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مصادرة ممتلكات المتمردين.</span></span></span><br />
</li>
<li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">تأميم قطاعات الائتمان والاتصالات والنقل.</span></span></span><br />
</li>
<li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">التوسع والتكامل بين الصناعة والزراعة.</span></span></span><br />
</li>
<li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">إنفاذ الالتزام العالمي بالعمل.</span></span></span><br />
</li>
<li><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">توفير التعليم الشامل وإلغاء عمالة الأطفال.</span></span></span><br />
</li>
</ul>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وانتهى البيان بدعوة حاسمة للتضامن بين البروليتاريين، تحت الشعار الشهير: "يا عمال العالم اتحدوا ليس لديكم ما تخسرونه سوى قيودكم".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ورغم ارتباط الشيوعية الحديثة لدى كثيرين بأعمال كارل ماركس، فإنه من المهم ملاحظة وجود مجموعة متنوعة من المدارس الفكرية الشيوعية، التي تشمل على نطاق واسع الماركسية واللينينية والشيوعية التحررية، بالإضافة إلى الأيديولوجيات السياسية المتمحورة حول تلك المدارس.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتشترك كل هذه الأيديولوجيات المختلفة عموما في التحليل القائل إن النظام الحالي للمجتمع ينبع من الرأسمالية ونظامها الاقتصادي ونمط الإنتاج، وإنه يوجد في هذا النظام طبقتان اجتماعيتان رئيسيتان، هما البروليتاريا، التي تشكل غالبية السكان داخل المجتمع، الذين يتوجب عليهم العمل من أجل البقاء، والطبقة البرجوازية، وهي أقلية صغيرة تحصل على الأرباح من خلال توظيف الطبقة العاملة في القطاع الخاص.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتتفق الأيديولوجيات الشيوعية المختلفة على أن العلاقة بين هاتين الطبقتين استغلالية، وأن هذا الوضع لا يمكن حله في نهاية المطاف إلا من خلال ثورة اجتماعية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ووفقا لهذا التحليل، فإن الثورة الشيوعية ستضع الطبقة العاملة في السلطة، وتؤسس بدورها ملكية مشتركة للملكيات الخاصة والعامة، وهذا هو العنصر الأساسي في تحويل المجتمع نحو نمط الإنتاج الشيوعي.</span></span></span></div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الشيوعية الماركسية</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">تعد نظريات كارل ماركس وفريدريك إنغلز من أشهر النظريات التي أسست للشيوعية الحديثة، والتي بات يشار إليها باسم "الماركسية" نسبة لماركس.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفقا للنظرية الماركسية، ينشأ الصراع الطبقي في المجتمعات الرأسمالية بسبب التناقضات بين المصالح المادية للبروليتاريا المضطهدة والمستغلة -وهي طبقة من العمال المأجورين المستخدمين لإنتاج السلع والخدمات- والبرجوازية -الطبقة الحاكمة- التي تمتلك وسائل الإنتاج، وتستخرج ثروتها وأرباحها من خلال الاستيلاء على فائض الإنتاج الذي تنتجه البروليتاريا.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">هذا الصراع الطبقي يؤدي إلى فترة من الأزمات القصيرة الأمد، وفي فترات الأزمات العميقة يمكن لمقاومة المضطهدين أن تبلغ ذروتها بثورة بروليتارية تؤدي في حال انتصارها إلى إنشاء نمط الإنتاج الاشتراكي القائم على الملكية الاجتماعية لوسائل الإنتاج "الكل حسب مساهمته".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومع استمرار القوى المنتجة في التقدم فإن المجتمع الشيوعي يتبع مبدأ "من كل حسب قدرته، إلى كل حسب احتياجاته".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وقد تطورت الشيوعية الماركسية ليتفرع عنها عدة مدارس فكرية مختلفة تملك روحا موحدة وتلتقي مع الماركسية الكلاسيكية بنقاط وتختلف عنها بنقاط أخرى.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتعد الماركسية اللينينية الأكثر شهرة بين هذه المدارس الفكرية، فقد كانت بمثابة قوة دافعة في العلاقات الدولية خلال معظم القرن العشرين.</span></span></span></div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الشيوعية الثورية</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كانت روسيا في أوائل القرن العشرين مكانا غير محتمل للثورة البروليتارية التي تنبأ بها ماركس، فقد كان اقتصادها زراعيا في المقام الأول ومصانعها قليلة، ومعظم الروس عملوا فلاحين يزرعون الأراضي المملوكة للنبلاء الأثرياء، أي أنها كانت أقرب إلى الإقطاعية من الرأسمالية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">غير أن الاستياء كان متصاعدا في الريف، ورأى حزب العمال الاشتراكي الديمقراطي الروسي بقيادة فلاديمير لينين فرصة لتسخير هذا الاستياء للإطاحة بالنظام القيصري الاستبدادي، وإرساء نظام اقتصادي وسياسي مختلف جذريا.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وبصفته رئيسا للفصيل البلشفي الثوري في الحزب، أجرى لينين تغييرين مهمين على نظرية وممارسة الشيوعية كما تصورها ماركس، وكانت هذه التغييرات مهمة لدرجة أعيدت معها تسمية أيديولوجية الحزب لاحقا بالماركسية اللينينية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">التغيير الأول هو أن الثورة لا يمكن ولا ينبغي أن تقوم بها البروليتاريا بشكل عفوي، كما توقع ماركس، بل يجب أن يقوم بها العمال والفلاحون بقيادة حزب "طليعي" نخبوي يتكون من مثقفين من الطبقة الوسطى (مثل لينين) ويجب أن تكون سرية، منظمة بإحكام ومنضبطة للغاية، إذ سيقوم الحزب الشيوعي بتثقيف وتوجيه الجماهير.</span></span></span></div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وادعى لينين أن هذا كان ضروريا لأن الجماهير تعاني من "وعي زائف" وغير قادرة على تمييز مصالحها الحقيقية، لذلك لا يمكن الوثوق بها في حكم نفسها بنفسها.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ووفقا للماركسية اللينينية تتم ممارسة الديمقراطية داخل الحزب فقط، وحتى هذه يجب أن تكون مقيدة بسياسة محددة. وأكد لينين أن مثل هذا الانضباط الصارم ضروري، إذا كان للحزب أن يرشد الجماهير إلى الثورة ويؤسس الدولة العمالية الاشتراكية التي ستتبعها.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما التغيير الثاني فيتمثل في أن الثورة الشيوعية لن تبدأ في البلدان الرأسمالية المتقدمة مثل ألمانيا وبريطانيا، لأن العمال هناك كانوا مشبعين بـ"الوعي النقابي" ذي التوجه الإصلاحي، بدلا من "الوعي الطبقي الثوري".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ووفقا للينين فإن هذا يرجع إلى الاستغلال الأكثر وحشية ومباشرة للعمال في تلك الدول، حيث حصد الرأسماليون "أرباحا فائقة" من المواد الخام الرخيصة والعمالة المتوفرة، ومن ثم تمكنوا من "رشوة" العمال بأجور أعلى قليلا وأسبوع عمل أقصر وإصلاحات أخرى.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">لذلك، خلافا لتوقعات ماركس، بدأت الثورة الشيوعية في البلدان التي كانت متخلفة اقتصاديا، مثل روسيا، وفي البلدان المستعمرة والمستغلة في المحيط الرأسمالي، التي سُميت فيما بعد بالعالم الثالث.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومع نجاح الثورة الروسية عام 1917، شكل <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/10/19/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D9%81%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%8A-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%8A%D9%85%D9%86%D8%A9-%D8%A5%D9%84%D9%89" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الاتحاد السوفياتي</a> أول حكومة شيوعية تتبنى الماركسية اللينينية في القرن العشرين، وتبعتها فيما بعد حكومات أخرى في أجزاء من أوروبا الشرقية وآسيا وبعض المناطق الأخرى بعد <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/10/18/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب العالمية الثانية</a>.</span></span></span></div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وباعتبارها أحد أنواع الاشتراكية العديدة، أصبحت الشيوعية هي الاتجاه السياسي السائد إلى جانب الديمقراطية الاجتماعية داخل الحركة الاشتراكية الدولية بحلول أوائل عشرينيات القرن العشرين.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وعاش نحو ثلث سكان العالم خلال القرن الـ20 في ظل حكومات شيوعية اتسمت بحكم الحزب الواحد (الحزب الشيوعي)، ورفض الملكية الخاصة والرأسمالية، وسيطرة الدولة على النشاط الاقتصادي ووسائل الإعلام مع فرض القيود على الحرية الدينية وقمع المعارضين.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومع تفكك الاتحاد السوفياتي في عام 1991، تخلت عدة حكومات شيوعية سابقة عن الحكم الشيوعي أو ألغته تماما، ولم يبق سوى عدد قليل من الحكومات الشيوعية اسميا وهي الصين وكوبا ولاوس وكوريا الشمالية وفيتنام.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وباستثناء كوريا الشمالية، بدأت جميع هذه الدول بالسماح بمزيد من المنافسة الاقتصادية مع الحفاظ على حكم الحزب الواحد.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">يُعزى تراجع الشيوعية في أواخر القرن الـ20 إلى عدم الكفاءة المتأصلة في الاقتصادات الشيوعية والاتجاه العام للحكومات الشيوعية نحو الاستبداد والبيروقراطية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي حين أن ظهور الاتحاد السوفياتي كأول دولة شيوعية في العالم أدى إلى ارتباط الشيوعية على نطاق واسع بالنموذج الاقتصادي السوفياتي، ويفترض عدد من العلماء أن النموذج الشيوعي السوفياتي لم يكن عمليا سوى شكل من أشكال رأسمالية الدولة.</span></span></span></div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">انتقادات الشيوعية</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">بشكل أساسي وجهت انتقادات إلى الشيوعية بسبب الخلط بينها وبين النظام السياسي والاقتصادي الذي تطور في الاتحاد السوفياتي بعد ثورة عام 1917.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">إذ فشلت الشيوعية ذات النمط السوفياتي بسبب النظام الاقتصادي والسياسي الصارم والمفرط في المركزية والقمع والبيروقراطية، لكن يقول المؤرخ أندريه باتشكوفسكي إن النمط السوفياتي يخالف الشيوعية من حيث الجوهر، إذ إن الشيوعية هي أيديولوجية مبنية على الرغبة العلمانية للإنسانية في تحقيق المساواة والعدالة الاجتماعية، التي وعدت بقفزة كبيرة للأمام نحو الحرية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مع ذلك لم يسلم النظام الاقتصادي الشيوعي من الانتقادات بعيدا عن التجربة السوفياتية، فوفقا للاقتصادي النمساوي الأميركي لودفيج فون ميزس فإنه من خلال إلغاء الأسواق الحرة، لن يكون لدى المسؤولين الشيوعيين نظام الأسعار اللازم لتوجيه إنتاجهم المخطط له.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وبعيدا عن الانتقادات، واجهت الشيوعية عداءات منظمة وعنيفة بمجرد أن أصبحت حركة سياسية واعية في القرن الـ19.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">واستهدف الشيوعيون وأنصارهم بعمليات قتل جماعي ارتكبها مناهضو الشيوعية والمنظمات السياسية أو الحكومات المعارضة للشيوعية، لا سيما خلال <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/3/1/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A9-%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D8%B9-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D9%86-%D9%82%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب الباردة</a>، وكان كثير من تلك العمليات مدعوما من الولايات المتحدة الأميركية وحلفائها من الكتلة الغربية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومن الأمثلة على ذلك عمليات القتل الجماعي في إندونيسيا في الفترة من 1965 إلى 1966، وعملية كوندور في أميركا الجنوبية.</span></span></span></div>
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">المصدر: الجزيرة نت</span></span></span></span>]]></content:encoded>
		</item>
		<item>
			<title><![CDATA[سيادة الدولة]]></title>
			<link>https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13839</link>
			<pubDate>Sat, 13 Jun 2026 09:47:08 +0300</pubDate>
			<dc:creator><![CDATA[<a href="https://www.albasalh.com/member.php?action=profile&uid=7">الباسل</a>]]></dc:creator>
			<guid isPermaLink="false">https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13839</guid>
			<description><![CDATA[<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مصطلح:"سيادة الدولة" مفهوم نحته أرسطو وتطور إلى قاعدة في القانون الدولي</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2024/09/PIC-56151114-1727304598.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: PIC-56151114-1727304598.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أحد اجتماعات الجمعية العامة للأمم المتحدة في نيويورك (الفرنسية)</span></span></span><br />
</span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></span></div>
<a href="https://www.aljazeera.net/author/elsayedahmed" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أحمد السيد</span></span></span></a><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">آخر تحديث: 10/12/2025 </span></span></span></div></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">سيادة الدولة مفهوم يشير إلى السلطة العليا للدولة على إقليمها وقدرتها على حكم نفسها دون تدخل خارجي، ويُعد أساسا في القوانين الوطنية والدولية. تعود جذور المصطلح إلى الفيلسوف اليوناني أرسطو، الذي تحدث عن "السلطة العليا للدولة"، فيما استخدمه لاحقا فلاسفة أمثال جان بودان وتوماس هوبز لتحديد السلطة المطلقة للدولة.</span></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">تطور مفهوم السيادة عبر التاريخ ليشمل السيادة الشعبية والوطنية، مع تعدد أشكالها بين سيادة تشريعية أو قضائية أو متعددة الجهات حسب النظام السياسي والقانوني بالدولة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتُجسد السيادة على الصعيد الدولي عبر السيطرة على الإقليم وتمثيل مصالح المواطنين والمشاركة في المحافل الدولية.</span></span></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ما سيادة الدولة؟</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كلمة سيادة في <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/12/18/%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D8%B5%D9%84%D9%87%D8%A7-%D9%88%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%87%D8%A7-%D9%88%D8%B9%D8%AF%D8%AF" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">اللغة العربية</a> مصدر من الفعل ساد، وتعني رفعة القدر والمكانة وشرف المنزل، ويقال فلان سيد قومه أي كبيرهم وذو منزلة فيهم، وهو مفهوم يدل على الغلبة والقوة والمكانة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتعود فكرة السيادة إلى الفيلسوف اليوناني أرسطو (384-322 قبل الميلاد)، والذي تحدث عن "السلطة العليا للدولة"، وبعده تناقل الفكرة نفسها الفلاسفة الرومان ورجال القانون.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتشير سيادة الدولة إلى مبدأ أن للدولة السلطة العليا على إقليمها، والقدرة على حكم نفسها دون تدخل من أي جهات خارجية. ويُعد هذا المفهوم أساسيا في القوانين الوطنية والدولية، إذ يؤكد حق الدولة في تقرير مصيرها.</span></span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2025/09/00-1-1757504936.jpg?w=770&amp;resize=770%2C515&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 00-1-1757504936.jpg?w=770&amp;resize=770%2C515&amp;quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الفيلسوف اليوناني أرسطو تحدث عن "السلطة العليا للدولة" (غيتي)</span></span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">واستخدم الفيلسوف والمفكر السياسي الفرنسي جان بودان مصطلح السيادة في كتابه الشهير "الجمهورية"، وقصد به "السلطة المطلقة للدولة المرتكزة على المواطنين والرعايا، وهي سلطة لا تقيدها القوانين".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما القاضي الهولندي هوغو غروتيوس، فعرف السيادة بأنها "السلطة السياسية العليا الموكلة إلى شخص لا يخضع لأي سلطة أخرى، ولا يمكن انتهاك إرادته".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وأشار الفيلسوف الإنجليزي جيريمي بنثام إلى العلاقة الوثيقة بين الفردية وسيادة الدولة في إطار ما سماه "فلسفة المنفعة"، ويرى أن "هناك سيادة غير محدودة للدولة تمكنها من سن القوانين لتحقيق أكبر قدر من السعادة لأكبر عدد من الناس".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما الفيلسوف البريطاني جون أوستن، فيقول إنه "إذا وجدت سلطة محددة في مجتمع معين، لا تخضع لأي سلطة أخرى، ولكنها تحظى بولاء عام من جميع أفراد ذلك المجتمع، فإن هذه السلطة العليا تسمى سيادة، ويعتبر المجتمع الذي يمتلك تلك السيادة مجتمعا سياسيا مستقلا".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">السياق التاريخي</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">في القرن الـ16، استخدم الفيلسوف الفرنسي جان بودان مفهوم السيادة الجديد لتعزيز سلطة الملك الفرنسي على الأمراء الإقطاعيين المتمردين، الذين كانوا يملكون الأراضي والسلطة على الفلاحيين، مما سهل الانتقال من النظام الإقطاعي إلى الوطنية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما المفكر الذي ساهم أكثر في منح المصطلح معنى حديثا فهو الفيلسوف الإنجليزي توماس هوبز (1588-1679)، الذي جادل بأن في كل دولة حقيقية يجب أن يكون هناك شخص أو هيئة تمتلك السلطة المطلقة والقصوى لإصدار القوانين، وأن تقسيم هذه السلطة يعني بالأساس تدمير وحدة الدولة.</span></span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2025/09/00-1-1757504944.png?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 00-1-1757504944.png?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الفيلسوف البريطاني جون أوستن اعتبر أن السيادة تستمد من البرلمان (الموسوعة البريطانية)</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">نظريات الفيلسوفين جون لوك وجان جاك روسو، التي ترى أن الدولة مبنية على عقد رسمي أو غير رسمي بين المواطنين، أي عقد اجتماعي يمنح فيه المواطنون الحكومة السلطات اللازمة للحماية المشتركة، قادت هي الأخرى إلى تطوير مبدأ "السيادة الشعبية" الذي تجلى في إعلان استقلال <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/2/18/%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الولايات المتحدة</a> الأميركية عام 1776.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أُضيف بعد ذلك بُعد آخر إلى هذا المفهوم عبر نص في الدستور الفرنسي عام 1791 جاء فيه أن "السيادة واحدة غير قابلة للتجزئة والتنازل والتقادم، وهي ملك للأمة ولا يمكن لأي جماعة أن تنتزع السيادة لنفسها، ولا يمكن لأي فرد أن يدعيها لنفسه".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي القرن الـ19، طور الفيلسوف جون أوستن هذا المفهوم عبر دراسة من يمارس السيادة باسم الشعب أو باسم الدولة، فاستنتج أن السيادة تُمنح لبرلمان الأمة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">واعتبر أوستن أن البرلمان هيئة عليا تُصدر القوانين الملزمة للجميع، لكنها نفسها غير ملزمة بهذه القوانين، ويمكنها تعديلها متى شاءت. ومع ذلك كان هذا الوصف ينطبق فقط على نظام حكومي محدد، مثل النظام الذي ساد في بريطانيا في القرن الـ19.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">لكن فكرة أوستن حول السيادة التشريعية لم تتناسب تماما مع الوضع الأميركي، إذ إن <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2024/10/15/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9-%D8%A3%D9%82%D8%AF%D9%85-%D9%88%D8%AB%D9%8A%D9%82%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">دستور الولايات المتحدة</a> لم يمنح الهيئة التشريعية الوطنية (الكونغرس) السلطة العليا، بل فرض عليها قيودا مهمة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتعقد الوضع أكثر عندما أكدت <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/3/26/%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%ad%d9%83%d9%85%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%84%d9%8a%d8%a7-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%85%d9%8a%d8%b1%d9%83%d9%8a%d8%a9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">المحكمة العليا الأميركية</a>، في قضية ويليام ماربيري وجيمس ماديسون عام 1803، حقها في إعلان قوانين غير دستورية عبر إجراء يعرف باسم "المراجعة القضائية".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ورغم أن هذا التطور لم يؤد إلى "السيادة القضائية"، فإنه بدا وكأنه يضع السلطة السيادية في الوثيقة الأساسية نفسها، أي الدستور.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وشهد القرن الـ20 تحديا آخر لمبدأ سيادة الدولة في الفكر السياسي، على أيدي علماء السياسة مثل ليون دوغوي وهوغو كرابي وهارولد لاسكي، الذين طوروا نظرية "السيادة التعددية"، التي "تمارسها مجموعات سياسية واقتصادية واجتماعية ودينية مختلفة تهيمن على حكومة كل دولة".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وبحسب هذه النظرية، فإن السيادة في كل مجتمع ليست مستقرة في هيئة محددة، بل تنتقل باستمرار من مجموعة إلى أخرى أو من تحالف مجموعات إلى آخر.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وترى النظرية التعددية أن الدولة ليست سوى أحد الأمثلة العديدة على التضامن الاجتماعي، وليس لها سلطة خاصة تميزها عن باقي مكونات المجتمع.</span></span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2025/08/afp_689844dbd8e5-1754809563.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: afp_689844dbd8e5-1754809563.jpg?w=770&amp;re...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">إحدى جلسات مجلس الأمن الدولي التابع للأمم المتحدة (الفرنسية)</span></span></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">السيادة والقانون الدولي</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">فيما يتعلق بالقانون الدولي، فإن السيادة تشير إلى الشخصية القانونية للدولة. وتتجلى سيادة الدولة في 3 أشكال:</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الأول: عبر السيطرة القانونية على الإقليم <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/5/4/%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%8a%d8%a7%d9%87-%d8%a7%d9%84%d8%a5%d9%82%d9%84%d9%8a%d9%85%d9%8a%d8%a9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">والمياه الإقليمية</a> والمجال الوطني والسلطة القانونية لاستبعاد الدول الأخرى من هذه المجالات.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الثاني: عبر السلطة القانونية لتمثيل مطالب ومصالح المواطنين أمام الدول الأخرى.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الثالث: عبر تمثيل الدولة في المحافل الدولية مثل <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/12/16/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9#:~:****=%D8%A3%D9%86%D8%B4%D8%A6%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9%20%D9%8A%D9%88%D9%85%2024,%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%B5%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D8%A7%20%D9%81%D9%8A%20%D9%85%D9%8A%D8%AB%D8%A7%D9%82%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%85%D8%A9." target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الأمم المتحدة</a> والمحكمة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2011/1/4/%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%ad%d9%83%d9%85%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%86%d8%a7%d8%a6%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%88%d9%84%d9%8a%d8%a9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الجنائية الدولية</a>، وغيرها من المنظمات الدولية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتعود النظريات المتعلقة بسيادة الدولة في <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2024/6/4/%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D8%A5%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%B5" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">القانون الدولي</a> إلى معاهدة سلام وستفاليا عام 1648، التي أنهت حربا استمرت 30 عاما في أوروبا. وعبر هذه المعاهدة، ظهرت الدولة القومية باعتبارها المؤسسة المهيمنة في العلاقات الدولية، لتحل محل النموذج الوسيط الذي كانت فيه الشخصيات الدينية هي صاحبة السلطة والسيطرة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي القرن الـ21، واجهت سيادة الدولة العديد من التحديات التي تهدد النظام العالمي، إذ ثبت أن بعض الفاعلين السياسيين والاجتماعيين والاقتصاديين عبر الحدود الوطنية أقوى أو أكثر تأثيرا في بعض الحالات من الدول نفسها.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتشمل هذه الجهات الشركات متعددة الجنسيات والحركات الثقافية أو الدينية وغيرها. ومع ذلك، لا يمتلك هؤلاء الفاعلون أي وضع قانوني ضمن القانون الدولي.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">سلامة الأراضي</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">يشير مصطلح سلامة الأراضي إلى المبدأ القائل إن للدولة الحق في الدفاع عن حدودها الإقليمية ضد العدوان الخارجي والحفاظ على سيادتها على أراضيها. ويُعد هذا المفهوم أساسيا لسيادة الدولة، إذ يضمن بقاء حدودها سليمة ومحترمة من الدول الأخرى.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتُعد سلامة الأراضي جزءا لا يتجزأ من حوكمة الدولة، إذ تتيح لها ممارسة سلطتها وتنظيم شؤونها الداخلية ضمن نطاقها الجغرافي المحدد دون تدخل خارجي.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ويدعم هذا المبدأ الاستقرار السياسي وسيادة القانون، ويعزز من قدرة الدولة على سن القوانين وتنفيذها، كما أن انتهاك سلامة الأراضي يؤدي إلى نزاعات وصراعات دولية، تؤثر على الاستقرار الإقليمي والعالمي.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وترتبط سلامة الأراضي بقدرة الدولة على التفاوض على المعاهدات والانخراط في الدبلوماسية، مما يُعزز مكانتها على الساحة الدولية.</span></span></span></div>
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">المصدر: الجزيرة نت</span></span></span></span>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مصطلح:"سيادة الدولة" مفهوم نحته أرسطو وتطور إلى قاعدة في القانون الدولي</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2024/09/PIC-56151114-1727304598.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: PIC-56151114-1727304598.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أحد اجتماعات الجمعية العامة للأمم المتحدة في نيويورك (الفرنسية)</span></span></span><br />
</span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></span></div>
<a href="https://www.aljazeera.net/author/elsayedahmed" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أحمد السيد</span></span></span></a><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">آخر تحديث: 10/12/2025 </span></span></span></div></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">سيادة الدولة مفهوم يشير إلى السلطة العليا للدولة على إقليمها وقدرتها على حكم نفسها دون تدخل خارجي، ويُعد أساسا في القوانين الوطنية والدولية. تعود جذور المصطلح إلى الفيلسوف اليوناني أرسطو، الذي تحدث عن "السلطة العليا للدولة"، فيما استخدمه لاحقا فلاسفة أمثال جان بودان وتوماس هوبز لتحديد السلطة المطلقة للدولة.</span></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">تطور مفهوم السيادة عبر التاريخ ليشمل السيادة الشعبية والوطنية، مع تعدد أشكالها بين سيادة تشريعية أو قضائية أو متعددة الجهات حسب النظام السياسي والقانوني بالدولة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتُجسد السيادة على الصعيد الدولي عبر السيطرة على الإقليم وتمثيل مصالح المواطنين والمشاركة في المحافل الدولية.</span></span></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ما سيادة الدولة؟</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كلمة سيادة في <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/12/18/%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D8%B5%D9%84%D9%87%D8%A7-%D9%88%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%87%D8%A7-%D9%88%D8%B9%D8%AF%D8%AF" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">اللغة العربية</a> مصدر من الفعل ساد، وتعني رفعة القدر والمكانة وشرف المنزل، ويقال فلان سيد قومه أي كبيرهم وذو منزلة فيهم، وهو مفهوم يدل على الغلبة والقوة والمكانة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتعود فكرة السيادة إلى الفيلسوف اليوناني أرسطو (384-322 قبل الميلاد)، والذي تحدث عن "السلطة العليا للدولة"، وبعده تناقل الفكرة نفسها الفلاسفة الرومان ورجال القانون.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتشير سيادة الدولة إلى مبدأ أن للدولة السلطة العليا على إقليمها، والقدرة على حكم نفسها دون تدخل من أي جهات خارجية. ويُعد هذا المفهوم أساسيا في القوانين الوطنية والدولية، إذ يؤكد حق الدولة في تقرير مصيرها.</span></span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2025/09/00-1-1757504936.jpg?w=770&amp;resize=770%2C515&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 00-1-1757504936.jpg?w=770&amp;resize=770%2C515&amp;quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الفيلسوف اليوناني أرسطو تحدث عن "السلطة العليا للدولة" (غيتي)</span></span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">واستخدم الفيلسوف والمفكر السياسي الفرنسي جان بودان مصطلح السيادة في كتابه الشهير "الجمهورية"، وقصد به "السلطة المطلقة للدولة المرتكزة على المواطنين والرعايا، وهي سلطة لا تقيدها القوانين".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما القاضي الهولندي هوغو غروتيوس، فعرف السيادة بأنها "السلطة السياسية العليا الموكلة إلى شخص لا يخضع لأي سلطة أخرى، ولا يمكن انتهاك إرادته".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وأشار الفيلسوف الإنجليزي جيريمي بنثام إلى العلاقة الوثيقة بين الفردية وسيادة الدولة في إطار ما سماه "فلسفة المنفعة"، ويرى أن "هناك سيادة غير محدودة للدولة تمكنها من سن القوانين لتحقيق أكبر قدر من السعادة لأكبر عدد من الناس".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما الفيلسوف البريطاني جون أوستن، فيقول إنه "إذا وجدت سلطة محددة في مجتمع معين، لا تخضع لأي سلطة أخرى، ولكنها تحظى بولاء عام من جميع أفراد ذلك المجتمع، فإن هذه السلطة العليا تسمى سيادة، ويعتبر المجتمع الذي يمتلك تلك السيادة مجتمعا سياسيا مستقلا".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">السياق التاريخي</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">في القرن الـ16، استخدم الفيلسوف الفرنسي جان بودان مفهوم السيادة الجديد لتعزيز سلطة الملك الفرنسي على الأمراء الإقطاعيين المتمردين، الذين كانوا يملكون الأراضي والسلطة على الفلاحيين، مما سهل الانتقال من النظام الإقطاعي إلى الوطنية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما المفكر الذي ساهم أكثر في منح المصطلح معنى حديثا فهو الفيلسوف الإنجليزي توماس هوبز (1588-1679)، الذي جادل بأن في كل دولة حقيقية يجب أن يكون هناك شخص أو هيئة تمتلك السلطة المطلقة والقصوى لإصدار القوانين، وأن تقسيم هذه السلطة يعني بالأساس تدمير وحدة الدولة.</span></span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2025/09/00-1-1757504944.png?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 00-1-1757504944.png?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الفيلسوف البريطاني جون أوستن اعتبر أن السيادة تستمد من البرلمان (الموسوعة البريطانية)</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">نظريات الفيلسوفين جون لوك وجان جاك روسو، التي ترى أن الدولة مبنية على عقد رسمي أو غير رسمي بين المواطنين، أي عقد اجتماعي يمنح فيه المواطنون الحكومة السلطات اللازمة للحماية المشتركة، قادت هي الأخرى إلى تطوير مبدأ "السيادة الشعبية" الذي تجلى في إعلان استقلال <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/2/18/%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الولايات المتحدة</a> الأميركية عام 1776.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أُضيف بعد ذلك بُعد آخر إلى هذا المفهوم عبر نص في الدستور الفرنسي عام 1791 جاء فيه أن "السيادة واحدة غير قابلة للتجزئة والتنازل والتقادم، وهي ملك للأمة ولا يمكن لأي جماعة أن تنتزع السيادة لنفسها، ولا يمكن لأي فرد أن يدعيها لنفسه".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي القرن الـ19، طور الفيلسوف جون أوستن هذا المفهوم عبر دراسة من يمارس السيادة باسم الشعب أو باسم الدولة، فاستنتج أن السيادة تُمنح لبرلمان الأمة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">واعتبر أوستن أن البرلمان هيئة عليا تُصدر القوانين الملزمة للجميع، لكنها نفسها غير ملزمة بهذه القوانين، ويمكنها تعديلها متى شاءت. ومع ذلك كان هذا الوصف ينطبق فقط على نظام حكومي محدد، مثل النظام الذي ساد في بريطانيا في القرن الـ19.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">لكن فكرة أوستن حول السيادة التشريعية لم تتناسب تماما مع الوضع الأميركي، إذ إن <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2024/10/15/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9-%D8%A3%D9%82%D8%AF%D9%85-%D9%88%D8%AB%D9%8A%D9%82%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">دستور الولايات المتحدة</a> لم يمنح الهيئة التشريعية الوطنية (الكونغرس) السلطة العليا، بل فرض عليها قيودا مهمة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتعقد الوضع أكثر عندما أكدت <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/3/26/%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%ad%d9%83%d9%85%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%84%d9%8a%d8%a7-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%85%d9%8a%d8%b1%d9%83%d9%8a%d8%a9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">المحكمة العليا الأميركية</a>، في قضية ويليام ماربيري وجيمس ماديسون عام 1803، حقها في إعلان قوانين غير دستورية عبر إجراء يعرف باسم "المراجعة القضائية".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ورغم أن هذا التطور لم يؤد إلى "السيادة القضائية"، فإنه بدا وكأنه يضع السلطة السيادية في الوثيقة الأساسية نفسها، أي الدستور.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وشهد القرن الـ20 تحديا آخر لمبدأ سيادة الدولة في الفكر السياسي، على أيدي علماء السياسة مثل ليون دوغوي وهوغو كرابي وهارولد لاسكي، الذين طوروا نظرية "السيادة التعددية"، التي "تمارسها مجموعات سياسية واقتصادية واجتماعية ودينية مختلفة تهيمن على حكومة كل دولة".</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وبحسب هذه النظرية، فإن السيادة في كل مجتمع ليست مستقرة في هيئة محددة، بل تنتقل باستمرار من مجموعة إلى أخرى أو من تحالف مجموعات إلى آخر.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وترى النظرية التعددية أن الدولة ليست سوى أحد الأمثلة العديدة على التضامن الاجتماعي، وليس لها سلطة خاصة تميزها عن باقي مكونات المجتمع.</span></span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2025/08/afp_689844dbd8e5-1754809563.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: afp_689844dbd8e5-1754809563.jpg?w=770&amp;re...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">إحدى جلسات مجلس الأمن الدولي التابع للأمم المتحدة (الفرنسية)</span></span></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">السيادة والقانون الدولي</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">فيما يتعلق بالقانون الدولي، فإن السيادة تشير إلى الشخصية القانونية للدولة. وتتجلى سيادة الدولة في 3 أشكال:</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الأول: عبر السيطرة القانونية على الإقليم <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/5/4/%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%8a%d8%a7%d9%87-%d8%a7%d9%84%d8%a5%d9%82%d9%84%d9%8a%d9%85%d9%8a%d8%a9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">والمياه الإقليمية</a> والمجال الوطني والسلطة القانونية لاستبعاد الدول الأخرى من هذه المجالات.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الثاني: عبر السلطة القانونية لتمثيل مطالب ومصالح المواطنين أمام الدول الأخرى.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الثالث: عبر تمثيل الدولة في المحافل الدولية مثل <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/12/16/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9#:~:****=%D8%A3%D9%86%D8%B4%D8%A6%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9%20%D9%8A%D9%88%D9%85%2024,%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%B5%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D8%A7%20%D9%81%D9%8A%20%D9%85%D9%8A%D8%AB%D8%A7%D9%82%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%85%D8%A9." target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الأمم المتحدة</a> والمحكمة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2011/1/4/%d8%a7%d9%84%d9%85%d8%ad%d9%83%d9%85%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%86%d8%a7%d8%a6%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%af%d9%88%d9%84%d9%8a%d8%a9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الجنائية الدولية</a>، وغيرها من المنظمات الدولية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتعود النظريات المتعلقة بسيادة الدولة في <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2024/6/4/%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D8%A5%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%B5" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">القانون الدولي</a> إلى معاهدة سلام وستفاليا عام 1648، التي أنهت حربا استمرت 30 عاما في أوروبا. وعبر هذه المعاهدة، ظهرت الدولة القومية باعتبارها المؤسسة المهيمنة في العلاقات الدولية، لتحل محل النموذج الوسيط الذي كانت فيه الشخصيات الدينية هي صاحبة السلطة والسيطرة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي القرن الـ21، واجهت سيادة الدولة العديد من التحديات التي تهدد النظام العالمي، إذ ثبت أن بعض الفاعلين السياسيين والاجتماعيين والاقتصاديين عبر الحدود الوطنية أقوى أو أكثر تأثيرا في بعض الحالات من الدول نفسها.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتشمل هذه الجهات الشركات متعددة الجنسيات والحركات الثقافية أو الدينية وغيرها. ومع ذلك، لا يمتلك هؤلاء الفاعلون أي وضع قانوني ضمن القانون الدولي.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">سلامة الأراضي</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">يشير مصطلح سلامة الأراضي إلى المبدأ القائل إن للدولة الحق في الدفاع عن حدودها الإقليمية ضد العدوان الخارجي والحفاظ على سيادتها على أراضيها. ويُعد هذا المفهوم أساسيا لسيادة الدولة، إذ يضمن بقاء حدودها سليمة ومحترمة من الدول الأخرى.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتُعد سلامة الأراضي جزءا لا يتجزأ من حوكمة الدولة، إذ تتيح لها ممارسة سلطتها وتنظيم شؤونها الداخلية ضمن نطاقها الجغرافي المحدد دون تدخل خارجي.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ويدعم هذا المبدأ الاستقرار السياسي وسيادة القانون، ويعزز من قدرة الدولة على سن القوانين وتنفيذها، كما أن انتهاك سلامة الأراضي يؤدي إلى نزاعات وصراعات دولية، تؤثر على الاستقرار الإقليمي والعالمي.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وترتبط سلامة الأراضي بقدرة الدولة على التفاوض على المعاهدات والانخراط في الدبلوماسية، مما يُعزز مكانتها على الساحة الدولية.</span></span></span></div>
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">المصدر: الجزيرة نت</span></span></span></span>]]></content:encoded>
		</item>
		<item>
			<title><![CDATA[بريكست]]></title>
			<link>https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13811</link>
			<pubDate>Sat, 06 Jun 2026 22:51:55 +0300</pubDate>
			<dc:creator><![CDATA[<a href="https://www.albasalh.com/member.php?action=profile&uid=7">الباسل</a>]]></dc:creator>
			<guid isPermaLink="false">https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13811</guid>
			<description><![CDATA[<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مصطلح: بريكست.. الخروج البريطاني من الاتحاد </span></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الأوروبي </span></span></span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/06/49-1780479832.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 49-1780479832.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">إجراءات البريكست بدأت عقب استفتاء شعبي أجري في المملكة المتحدة عام 2016 (غيتي)</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">آخر تحديث: 3/6/2026</span></span><br />
<br />
</span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">مصطلح يُطلق على خروج <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/10/30/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">المملكة المتحدة</a> من <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2009/7/2/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D8%B7%D8%A7%D9%82%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الاتحاد الأوروبي</a>، وهو انسحاب دخل حيز التنفيذ رسميا في 31 يناير/كانون الثاني 2020، أعقبته فترة انتقالية استمرت حتى نهاية العام نفسه.</span></span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">و"بريكست" (Brexit) كلمة مركبة ناتجة عن دمج كلمتي "British" (بريطاني) و"Exit" (خروج).</span></span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وقد جاء قرار الانسحاب عقب استفتاء شعبى أجري في يونيو/حزيران 2016، وصوّت فيه نحو 17.4 مليون بريطاني، بما يمثل 51.9% من المشاركين، لصالح مغادرة الاتحاد الأوروبي.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">عاد ملف بريكست إلى الواجهة في مايو/أيار 2026، بعد أن وصف وزير الصحة البريطاني السابق ويس ستريتينغ بريكست بأنه خطأ كارثي، ودعا إلى عودة بريطانيا للاتحاد الأوروبي.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وقد كشف استطلاع رأي أجرته مؤسسة "يوغوف" في أبريل/نيسان 2026، أن نحو ثلثي الشعب البريطاني (63%) يرغبون في تقوية العلاقات مع الاتحاد الأوروبي، بينما يرغب 55% من الشعب في العودة إليه.</span></span><br />
</span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2020/01/a045084d-4da0-49fc-babc-005f8aff9481.jpeg?w=770&amp;resize=770%2C578&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: a045084d-4da0-49fc-babc-005f8aff9481.jpe...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">احتفالات بخروج بريطانيا من الاتحاد الأوروبي في لندن في 31 يناير/كانون الثاني 2020 (رويترز)</span></span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">دوافع الخروج من الاتحاد</span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">جاء استفتاء بريكست بعد تعهّد رئيس الوزراء البريطاني <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/9/27/%D8%AF%D9%8A%D9%81%D8%AF-%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">ديفيد كاميرون</a> عام 2013 بإجراء تصويت بشأن بقاء المملكة المتحدة في الاتحاد الأوروبي أو الخروج منه إذا فاز حزبه في الانتخابات العامة عام 2015، وذلك في ظل تصاعد الضغوط السياسية مع تزايد شعبية حزب استقلال المملكة المتحدة الذي كان يدعو إلى الانسحاب من الاتحاد.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">واستند مؤيدو الخروج إلى جملة من الاعتبارات الاقتصادية والسيادية، إذ رأوا أن الانسحاب منه من شأنه الحدّ من الهجرة، وتخفيف الضغوط على برامج <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/8/25/%d8%a7%d9%84%d8%b1%d8%b9%d8%a7%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%ac%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%b9%d9%8a%d8%a9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الرعاية الاجتماعية</a> والخدمات العامة، فضلا عن منح المواطنين البريطانيين أولوية أكبر في سوق العمل.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كما اعتبروا أن مغادرة الاتحاد ستتيح للمملكة المتحدة استعادة مساهماتها المالية في ميزانيته، والتي كانت تقدر بنحو 8.5 مليارات جنيه إسترليني (نحو 11 مليار دولار) سنويا، وتوفير قدر أكبر من الاستقلالية في رسم السياسات الاقتصادية والتجارية.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي هذا السياق، سعى كاميرون إلى الحصول على تنازلات من قادة الاتحاد الأوروبي، ملوّحًا بإمكانية دعم الخروج في حال عدم إدخال إصلاحات على عدد من الملفات، من أبرزها:</span></span></div>
</span></span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">- حظر إرسال إعانات الأطفال إلى أبناء المهاجرين المقيمين خارج المملكة المتحدة.</span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">- منح السلطات صلاحيات أوسع لمنع دخول مواطني الدول غير الأعضاء في الاتحاد الأوروبي المتزوجين من مواطنين أوروبيين في حالات معينة، واستبعاد من يُنظر إليهم على أنهم يشكلون تهديدًا أمنيًا.</span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">- اشتراط إقامة المهاجرين القادمين من دول الاتحاد الأوروبي في منطقة معينة لمدة لا تقل عن أربع سنوات قبل أن يصبحوا مؤهلين للحصول على مساكن اجتماعية.</span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">- الإقرار بأن اليورو ليس العملة الرسمية الوحيدة للاتحاد الأوروبي.</span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وقد نجح كاميرون في انتزاع بعض التعديلات، من بينها احتساب إعانات الأطفال وفق تكاليف المعيشة في الدول المختلفة، وضمان عدم التمييز ضد بريطانيا بسبب عدم اعتمادها اليورو، إضافة إلى منحها آلية "مكبح الطوارئ" التي تتيح مؤقتًا تقييد بعض المزايا الاجتماعية للمهاجرين الأوروبيين في حالات ارتفاع الهجرة.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومع ذلك، اعتبر كثيرون أن هذه التنازلات محدودة ومؤقتة، ولا ترقى إلى مستوى التطلعات السياسية والشعبية داخل بريطانيا.</span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2019/10/be328071-a753-4dd7-afc3-b173c61519bb.jpeg?w=770&amp;resize=770%2C433&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: be328071-a753-4dd7-afc3-b173c61519bb.jpe...quality=80]" class="mycode_img" /></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مظاهرة في لندن تطالب بإجراء تصويت شعبي على اتفاق الحكومة بشأن بريكست في 19 أكتوبر/تشرين الأول 2019 (الأناضول)</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الاستفتاء الشعبي</span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">في 27 مايو/أيار 2015، قدّمت الحكومة البريطانية إلى البرلمان مشروع قانون ينظم آليات إجراء استفتاء بشأن استمرار عضوية المملكة المتحدة في الاتحاد الأوروبي. وقد حظي المشروع بتأييد واسع داخل البرلمان الذي كان يسيطر عليه حزب المحافظين بزعامة <a href="https://www.aljazeera.net/icons/politicians/2014/9/27/%D8%AF%D9%8A%D9%81%D8%AF-%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">ديفد كاميرون</a>ويحتل 331 مقعدا من أصل 650 في <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/organizationsandstructures/2015/4/20/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">البرلمان البريطاني</a>، إذ أُقر بأغلبية 544 نائبا مقابل 53 نائبا، وهو ما مهد الطريق لتحديد موعد الاستفتاء.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي 23 يونيو/حزيران 2016، توجّه البريطانيون إلى صناديق الاقتراع لحسم مستقبل علاقة بلادهم بالاتحاد الأوروبي، حيث صوّت 51.9% من المشاركين (نحو 17.4 مليون شخص) لصالح الانسحاب من الاتحاد، مقابل 48.1% (نحو 16.1 مليون شخص) أيدوا البقاء ضمن التكتل الأوروبي.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي أعقاب نتائج الاستفتاء، أعلن كاميرون استقالته من رئاسة الحكومة في 24 يونيو/حزيران 2016، أي بعد يوم واحد من تصويت البريطانيين لصالح الخروج من الاتحاد الأوروبي.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي 29 مارس/آذار 2017، أعلنت الحكومة البريطانية تفعيل <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/6/25/%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%AA%D8%B9%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%A9-50-%D9%85%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A9-%D9%84%D8%B4%D8%A8%D9%88%D9%86%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">المادة 50 من معاهدة لشبونة</a>والتي تنص على آلية قانونية تنظم انسحاب أعضاء <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/organizationsandstructures/2010/12/23/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الاتحاد الأوروبي</a> منه، إيذانا ببدء المفاوضات الرسمية مع الاتحاد بشأن ترتيبات الانسحاب.</span></span></div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
مرحلة المفاوضات</span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">بعد إقرار <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/4/20/%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%b1%d9%84%d9%85%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%b1%d9%8a%d8%b7%d8%a7%d9%86%d9%8a" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">البرلمان البريطاني</a> قانون الخروج من الاتحاد الأوروبي وفقا للمادة 50 من معاهدة لشبونة، بدأت مرحلة مفاوضات معقدة بين المملكة المتحدة والاتحاد الأوروبي، وشملت عدة قضايا، أهمها:</span></span></div>
</span></span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">- كلفة خروج بريطانيا من الاتحاد الأوروبي التي قدرتها</span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"> </span></span><a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/3/29/%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%83%D8%B3%D9%84" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">بروكسل</a><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"> </span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">بنحو مئة مليار</span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"> </span></span><a href="https://www.aljazeera.net/economy/termsandconcepts/2016/7/20/%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D8%B1%D9%88-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AC%D9%88%D8%B2" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">يورو</a><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">(نحو 112 مليار دولار).</span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">- حقوق الرعايا الأوروبيين المقيمين في بريطانيا، والبريطانيين المقيمين على أراضي دول الاتحاد.</span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">- مسألة الحدود بين أيرلندا الشمالية (أراضي بريطانيا) و</span></span><a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2010/12/15/%D8%A5%D9%8A%D8%B1%D9%84%D9%86%D8%AF%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">جمهورية أيرلندا</a><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"> </span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">العضو في الاتحاد الأوروبي.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
</span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وأراد الاتحاد الأوروبي التفاوض مع بريطانيا لإبرام اتفاقين منفصلين: الأول هو اتفاق الانفصال الذي يوضح كيفية الانفصال وتبعاته، والثاني هو اتفاق العلاقات المستقبلية بعد الانفصال، بما يشمل المجالات السياسية والقانونية والاقتصادية والأمنية وغيرها. وخلال تلك المرحلة، رفض مفاوضو <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2017/2/23/%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%B9%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A#:~:****=%D9%8A%D9%85%D8%AB%D9%84%20%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%8A%D8%A9%20%D9%84%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%20%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A%D8%8C%20%D9%88%D9%87%D9%88,%D9%88%D9%8A%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8%20%D8%A3%D8%B9%D8%B6%D8%A7%D8%A4%D9%87%20%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B9%20%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%B1%20%D9%85%D9%86%20%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B7%D9%86%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF." target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">البرلمان الأوروبي</a> أن تبدأ لندن أي محادثات ثنائية مع الدول الأعضاء قبل الخروج من الاتحاد رسميا.</span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2019/03/70dc5159-35a3-4132-8d37-4af880edde8a.jpeg?resize=770%2C578&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 70dc5159-35a3-4132-8d37-4af880edde8a.jpe...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مجلس العموم البريطاني رفض مقترحات رئيسة الوزراء تيريزا ماي بشأن بريكست (الجزيرة)</span></span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">عثرات في طريق التنفيذ</span></span></span><br />
<br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وشهدت مرحلة المفاوضات -التي امتدت لأكثر من عامين- اضطرابات سياسية حادة في المملكة المتحدة، إذ أخفقت رئيسة الوزراء تيريزا ماي في الحصول على موافقة مجلس العموم على اتفاق الخروج الذي توصلت إليه مع الاتحاد الأوروبي، بعدما رفضه النواب ثلاث مرات متتالية. وأدى هذا التعثر إلى تأجيل موعد انسحاب المملكة المتحدة من الاتحاد الأوروبي من 29 مارس/آذار 2019 إلى 12 أبريل/نيسان، ثم إلى 31 أكتوبر/تشرين الأول من العام نفسه.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي خضم هذه الخلافات، برز تباين واضح في الرؤى السياسية بشأن شكل العلاقة المستقبلية مع الاتحاد الأوروبي. فبينما دعا <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/9/21/%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حزب العمال</a> المعارض إلى الإبقاء على عضوية المملكة المتحدة ضمن اتحاد جمركي أوروبي يضمن استمرار سياسة جمركية وتجارية مشتركة، تمسكت ماي بخيار الخروج منه، معتبرة أن ذلك يتيح لبريطانيا حرية إبرام اتفاقيات تجارية مستقلة مع دول أخرى.</span></span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي محاولة أخيرة لكسب تأييد البرلمان، اقترحت ماي الإبقاء مؤقتا على عضوية المملكة المتحدة في الاتحاد الجمركي، إلى جانب منح النواب فرصة للتصويت على إجراء استفتاء ثان بشأن الانسحاب، إلا أن هذه المبادرات لم تنجح في تحقيق اختراق في المحادثات.</span></span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كما أسهمت الخلافات حول إدارة ملف بريكست في تعميق الانقسامات داخل الحكومة، وأدت إلى استقالة الوزير المكلف بملف بريكست ديفد ديفيس، ووزير الخارجية بوريس جونسون في يوليو/تموز 2018، احتجاجا على سياسة ماي في إدارة ملف بريكست.</span></span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وأعلنت تيريزا ماي استقالتها من زعامة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/9/21/%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حزب المحافظين</a> ورئاسة الوزراء، لتغادر منصبها رسميا في 7 يونيو/حزيران 2019، قبل أن يُنتخب بوريس جونسون خلفا لها.</span></span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">التوصل إلى اتفاق</span></span></span><br />
<br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي 17 أكتوبر/تشرين الأول 2019، توصلت المملكة المتحدة والاتحاد الأوروبي إلى اتفاقية الانسحاب التي أرست الإطار القانوني المنظم لخروج بريطانيا من التكتل، وحددت شروط الانسحاب وفقا للمادة 50 من معاهدة الاتحاد الأوروبي. وبعد استكمال إجراءات المصادقة، وقّع رئيس الوزراء البريطاني بوريس جونسون الاتفاقية في 24 يناير/كانون الثاني 2020.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وبموجب الاتفاق، غادرت المملكة المتحدة الاتحاد الأوروبي رسميا عند منتصف ليل 31 يناير/كانون الثاني 2020 بتوقيت وسط أوروبا. ونصت الاتفاقية على فترة انتقالية امتدت من 1 فبراير/شباط حتى 31 ديسمبر/كانون الأول 2020، تعامل خلالها الاتحاد الأوروبي مع المملكة المتحدة كما لو كانت دولة عضوا، باستثناء مشاركتها في مؤسسات الاتحاد الأوروبي وهياكل صنع القرار التابعة له.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وشكلت هذه الفترة إطارا للتفاوض بشأن اتفاقية التجارة والتعاون التي تنظم العلاقات المستقبلية بين الجانبين، فيما استمرت المملكة المتحدة خلالها في الالتزام بالقواعد المنظمة للسوق الأوروبية الموحدة والاتحاد الجمركي من دون أن يكون لها تمثيل في مؤسسات الاتحاد.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومع انتهاء الفترة الانتقالية، وبعد نحو 4.5 سنوات من الاستفتاء الذي أُجري عام 2016، أصبحت المملكة المتحدة خارج الاتحاد الأوروبي بصورة كاملة اعتبارا من 1 يناير/كانون الثاني 2021.</span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2021/01/RTX8J9R9.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: RTX8J9R9.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">رئيس الوزراء البريطاني بوريس جونسون يوقع اتفاق التجارة بين بلاده والاتحاد الأوروبي في ديسمبر/كانون الأول 2020 (رويترز)</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومع دخول بريكست حيز التنفيذ، انتهت حرية تنقل الأشخاص والبضائع بين المملكة المتحدة والاتحاد الأوروبي، مما أدى إلى استحداث ضوابط وإجراءات حدودية جديدة. واستُثني من ذلك الترتيبات الخاصة بالتنقل بين إسبانيا وجبل طارق، وكذلك بين أيرلندا الشمالية وجمهورية أيرلندا.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كما فقدت شركات الخدمات المالية -التي تمثل أحد أهم القطاعات الاقتصادية في لندن- حقها التلقائي في تقديم خدماتها داخل دول الاتحاد الأوروبي، وأصبح يتعين عليها إنشاء فروع أو مكاتب داخل الدول الأعضاء لمواصلة مزاولة أنشطتها في السوق الأوروبية.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وأتاح اتفاق التجارة والتعاون المبرم بين لندن وبروكسل للمملكة المتحدة استمرار الوصول إلى السوق الأوروبية التي تضمّ نحو 450 مليون مستهلك، من دون فرض رسوم جمركية أو حصص على معظم السلع المتبادلة. غير أن الاتفاق منح الاتحاد حق فرض عقوبات أو المطالبة بتعويضات، لتجنب أي منافسة غير عادلة إذا لم تُحترم قواعده في مجال المساعدات الحكومية والبيئة وحق العمل والضرائب.</span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2020/12/1292566925.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 1292566925.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ميناء الصيد في نيولين يستعد للقواعد الجديدة ما بعد بريكست (غيتي)</span></span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">التداعيات الاقتصادية لبريكست</span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أظهرت دراسة صادرة عن مركز التميز للإحصاء الاقتصادي "إي إس سي أو إي" (ESCoE) أن المملكة المتحدة شهدت مغادرة نحو 1.3 مليون عامل أجنبي خلال الفترة الممتدة بين يوليو/تموز 2019 والشهر نفسه من عام 2020، وهو رقم يعدّ الأكبر منذ <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/10/18/%d8%a7%d9%84%d8%ad%d8%b1%d8%a8-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%ab%d8%a7%d9%86%d9%8a%d8%a9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب العالمية الثانية</a>.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ووفقا للدراسة، فقد فقدت لندن وحدها نحو 700 ألف عامل أجنبي، بما يعادل قرابة 8% من سكان العاصمة. وعزت الدراسة هذا التراجع إلى التداعيات الاقتصادية والاجتماعية لجائحة كوفيد-19، إلى جانب حالة عدم اليقين التي صاحبت مفاوضات بريكست.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كما سجلت المملكة المتحدة بعد عام من خروجها من الاتحاد الأوروبي أعلى معدل تضخم خلال عقد، إذ بلغ 5.1%، وهو ما نتج عنه ارتفاع في الأسعار وتكاليف المعيشة. كما قدر مكتب الميزانية تكلفة الخروج من الاتحاد الأوروبي بنحو 1300 دولار لكل مواطن.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وكذلك في الرأي العام، رصد استطلاع أجرته مؤسسة "ستاتيستا" (Statista) تحولا في المزاج الشعبي تجاه الخروج من الاتحاد الأوروبي، إذ اعتبر 49% من البريطانيين أن قرار الخروج كان خاطئا، مقابل 38% أيدوا القرار، وذلك بعد عام من دخول بريكست حيز التنفيذ.</span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2025/12/%D9%8A%D8%B3%D8%A8%D8%B3%D9%8A-1766575188.jpg?w=770&amp;resize=770%2C512&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: %D9%8A%D8%B3%D8%A8%D8%B3%D9%8A-176657518...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">صورة التُقطت في 31 يناير/كانون الثاني 2024 تظهر لافتة كتب عليها "أعيدوا الانضمام" أمام برج إليزابيث في لندن (الفرنسية)</span></span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وبحسب بيانات صادرة عن غرف التجارة البريطانية بنهاية عام 2022، أفادت 77% من الشركات المشاركة في الاستطلاع -والبالغ عددها 1168 شركة معظمها من المؤسسات الصغيرة والمتوسطة- بأن خروج المملكة المتحدة من الاتحاد الأوروبي لم يسهم في دعم نمو أعمالها، وذلك بسبب اللوائح والإجراءات التجارية الجديدة التي أعقبت بريكست.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومن ناحية أخرى، سجلت المملكة المتحدة مستويات مرتفعة من انعدام المساواة بين الطبقات بالمقارنة مع بقية الدول المتقدمة وفقا لبيانات مؤسسة المساواة (Equality Trust). وتشير إحصاءات عام 2022 إلى تراجع دخل أفقر 14 مليون شخص بنسبة 7.5%، في حين ارتفع دخل الشريحة الأغنى التي تمثل الخمس الأعلى من السكان، بنسبة 7.8% خلال الفترة نفسها.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي مطلع فبراير/شباط 2023، شهدت المملكة المتحدة أكبر إضراب عمالي منذ 10 سنوات، إذ شاركت فيه أربع نقابات مطالبة بزيادة الرواتب. وفي المقابل، قالت الحكومة البريطانية إنها لا تملك الموارد المالية الكافية للاستجابة لجميع هذه المطالب.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">احتمالات العودة للاتحاد الأوروبي</span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">عاد ملف بريكست إلى واجهة النقاش السياسي في المملكة المتحدة خلال مايو/أيار 2026، بعدما أثارت تصريحات وزير الصحة البريطاني السابق ويس ستريتينغ جدلا واسعا، إذ وصف بريكست بأنه "خطأ كارثي"، ودعا إلى إعادة انضمام البلاد إلى الاتحاد الأوروبي.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وكان ستريتينغ قد استقال من منصبه في وقت سابق من الشهر نفسه، وأعلن نيته منافسة رئيس الوزراء <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2024/7/5/%D9%83%D9%8A%D8%B1-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%85-%D8%A3%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84-%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%85" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">كير ستارمر</a>، بعد أن تكبد حزب العمال الحاكم خسائر قاسية في الانتخابات المحلية الأخيرة.</span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2022/11/29223996.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 29223996.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مسيرة في لندن تدعو إلى العودة للاتحاد الأوروبي في 22 أكتوبر/تشرين الأول 2022 (الأناضول)</span></span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي هذا السياق، برز مصطلح "بريتيرن" (Breturn)، وهو لفظ مركب يجمع بين كلمتي "British" (بريطاني) و"Return" (عودة)، في محاكاة لمصطلح بريكست. وقد اكتسب المفهوم زخما متزايدا في الأوساط السياسية والإعلامية، مع تنامي القناعة لدى بعض دوائر النخبة السياسية والاقتصادية بأن الخروج من الاتحاد الأوروبي لم يحقق المكاسب الاقتصادية الموعودة.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ورغم تعهد حكومة كير ستارمر منذ وصولها إلى السلطة عام 2024 بـ"إعادة ضبط" العلاقات مع أوروبا، يرى منتقدون أن هذه السياسة لم تُفضِ إلى تطورات جوهرية في العلاقة بين الجانبين.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وقد كشف استطلاع للرأي أجرته مؤسسة "يوغوف" في أبريل/نيسان 2026، أن نحو ثلثي الشعب البريطاني (63%) يرغبون في تقوية العلاقات مع الاتحاد الأوروبي، بينما يرغب 55% من الشعب في العودة إليه.</span></span></div>
<br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">المصدر: الجزيرة نت</span></span></span></span></span>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مصطلح: بريكست.. الخروج البريطاني من الاتحاد </span></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الأوروبي </span></span></span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/06/49-1780479832.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 49-1780479832.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">إجراءات البريكست بدأت عقب استفتاء شعبي أجري في المملكة المتحدة عام 2016 (غيتي)</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">آخر تحديث: 3/6/2026</span></span><br />
<br />
</span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">مصطلح يُطلق على خروج <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/10/30/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">المملكة المتحدة</a> من <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2009/7/2/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D8%B7%D8%A7%D9%82%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الاتحاد الأوروبي</a>، وهو انسحاب دخل حيز التنفيذ رسميا في 31 يناير/كانون الثاني 2020، أعقبته فترة انتقالية استمرت حتى نهاية العام نفسه.</span></span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">و"بريكست" (Brexit) كلمة مركبة ناتجة عن دمج كلمتي "British" (بريطاني) و"Exit" (خروج).</span></span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وقد جاء قرار الانسحاب عقب استفتاء شعبى أجري في يونيو/حزيران 2016، وصوّت فيه نحو 17.4 مليون بريطاني، بما يمثل 51.9% من المشاركين، لصالح مغادرة الاتحاد الأوروبي.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">عاد ملف بريكست إلى الواجهة في مايو/أيار 2026، بعد أن وصف وزير الصحة البريطاني السابق ويس ستريتينغ بريكست بأنه خطأ كارثي، ودعا إلى عودة بريطانيا للاتحاد الأوروبي.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وقد كشف استطلاع رأي أجرته مؤسسة "يوغوف" في أبريل/نيسان 2026، أن نحو ثلثي الشعب البريطاني (63%) يرغبون في تقوية العلاقات مع الاتحاد الأوروبي، بينما يرغب 55% من الشعب في العودة إليه.</span></span><br />
</span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2020/01/a045084d-4da0-49fc-babc-005f8aff9481.jpeg?w=770&amp;resize=770%2C578&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: a045084d-4da0-49fc-babc-005f8aff9481.jpe...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">احتفالات بخروج بريطانيا من الاتحاد الأوروبي في لندن في 31 يناير/كانون الثاني 2020 (رويترز)</span></span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">دوافع الخروج من الاتحاد</span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">جاء استفتاء بريكست بعد تعهّد رئيس الوزراء البريطاني <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/9/27/%D8%AF%D9%8A%D9%81%D8%AF-%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">ديفيد كاميرون</a> عام 2013 بإجراء تصويت بشأن بقاء المملكة المتحدة في الاتحاد الأوروبي أو الخروج منه إذا فاز حزبه في الانتخابات العامة عام 2015، وذلك في ظل تصاعد الضغوط السياسية مع تزايد شعبية حزب استقلال المملكة المتحدة الذي كان يدعو إلى الانسحاب من الاتحاد.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">واستند مؤيدو الخروج إلى جملة من الاعتبارات الاقتصادية والسيادية، إذ رأوا أن الانسحاب منه من شأنه الحدّ من الهجرة، وتخفيف الضغوط على برامج <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/8/25/%d8%a7%d9%84%d8%b1%d8%b9%d8%a7%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%ac%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%b9%d9%8a%d8%a9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الرعاية الاجتماعية</a> والخدمات العامة، فضلا عن منح المواطنين البريطانيين أولوية أكبر في سوق العمل.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كما اعتبروا أن مغادرة الاتحاد ستتيح للمملكة المتحدة استعادة مساهماتها المالية في ميزانيته، والتي كانت تقدر بنحو 8.5 مليارات جنيه إسترليني (نحو 11 مليار دولار) سنويا، وتوفير قدر أكبر من الاستقلالية في رسم السياسات الاقتصادية والتجارية.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي هذا السياق، سعى كاميرون إلى الحصول على تنازلات من قادة الاتحاد الأوروبي، ملوّحًا بإمكانية دعم الخروج في حال عدم إدخال إصلاحات على عدد من الملفات، من أبرزها:</span></span></div>
</span></span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">- حظر إرسال إعانات الأطفال إلى أبناء المهاجرين المقيمين خارج المملكة المتحدة.</span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">- منح السلطات صلاحيات أوسع لمنع دخول مواطني الدول غير الأعضاء في الاتحاد الأوروبي المتزوجين من مواطنين أوروبيين في حالات معينة، واستبعاد من يُنظر إليهم على أنهم يشكلون تهديدًا أمنيًا.</span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">- اشتراط إقامة المهاجرين القادمين من دول الاتحاد الأوروبي في منطقة معينة لمدة لا تقل عن أربع سنوات قبل أن يصبحوا مؤهلين للحصول على مساكن اجتماعية.</span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">- الإقرار بأن اليورو ليس العملة الرسمية الوحيدة للاتحاد الأوروبي.</span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وقد نجح كاميرون في انتزاع بعض التعديلات، من بينها احتساب إعانات الأطفال وفق تكاليف المعيشة في الدول المختلفة، وضمان عدم التمييز ضد بريطانيا بسبب عدم اعتمادها اليورو، إضافة إلى منحها آلية "مكبح الطوارئ" التي تتيح مؤقتًا تقييد بعض المزايا الاجتماعية للمهاجرين الأوروبيين في حالات ارتفاع الهجرة.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومع ذلك، اعتبر كثيرون أن هذه التنازلات محدودة ومؤقتة، ولا ترقى إلى مستوى التطلعات السياسية والشعبية داخل بريطانيا.</span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2019/10/be328071-a753-4dd7-afc3-b173c61519bb.jpeg?w=770&amp;resize=770%2C433&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: be328071-a753-4dd7-afc3-b173c61519bb.jpe...quality=80]" class="mycode_img" /></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مظاهرة في لندن تطالب بإجراء تصويت شعبي على اتفاق الحكومة بشأن بريكست في 19 أكتوبر/تشرين الأول 2019 (الأناضول)</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الاستفتاء الشعبي</span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">في 27 مايو/أيار 2015، قدّمت الحكومة البريطانية إلى البرلمان مشروع قانون ينظم آليات إجراء استفتاء بشأن استمرار عضوية المملكة المتحدة في الاتحاد الأوروبي. وقد حظي المشروع بتأييد واسع داخل البرلمان الذي كان يسيطر عليه حزب المحافظين بزعامة <a href="https://www.aljazeera.net/icons/politicians/2014/9/27/%D8%AF%D9%8A%D9%81%D8%AF-%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%88%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">ديفد كاميرون</a>ويحتل 331 مقعدا من أصل 650 في <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/organizationsandstructures/2015/4/20/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">البرلمان البريطاني</a>، إذ أُقر بأغلبية 544 نائبا مقابل 53 نائبا، وهو ما مهد الطريق لتحديد موعد الاستفتاء.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي 23 يونيو/حزيران 2016، توجّه البريطانيون إلى صناديق الاقتراع لحسم مستقبل علاقة بلادهم بالاتحاد الأوروبي، حيث صوّت 51.9% من المشاركين (نحو 17.4 مليون شخص) لصالح الانسحاب من الاتحاد، مقابل 48.1% (نحو 16.1 مليون شخص) أيدوا البقاء ضمن التكتل الأوروبي.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي أعقاب نتائج الاستفتاء، أعلن كاميرون استقالته من رئاسة الحكومة في 24 يونيو/حزيران 2016، أي بعد يوم واحد من تصويت البريطانيين لصالح الخروج من الاتحاد الأوروبي.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي 29 مارس/آذار 2017، أعلنت الحكومة البريطانية تفعيل <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/6/25/%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%AA%D8%B9%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%A9-50-%D9%85%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A9-%D9%84%D8%B4%D8%A8%D9%88%D9%86%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">المادة 50 من معاهدة لشبونة</a>والتي تنص على آلية قانونية تنظم انسحاب أعضاء <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/organizationsandstructures/2010/12/23/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الاتحاد الأوروبي</a> منه، إيذانا ببدء المفاوضات الرسمية مع الاتحاد بشأن ترتيبات الانسحاب.</span></span></div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
مرحلة المفاوضات</span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">بعد إقرار <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/4/20/%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%b1%d9%84%d9%85%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%a8%d8%b1%d9%8a%d8%b7%d8%a7%d9%86%d9%8a" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">البرلمان البريطاني</a> قانون الخروج من الاتحاد الأوروبي وفقا للمادة 50 من معاهدة لشبونة، بدأت مرحلة مفاوضات معقدة بين المملكة المتحدة والاتحاد الأوروبي، وشملت عدة قضايا، أهمها:</span></span></div>
</span></span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">- كلفة خروج بريطانيا من الاتحاد الأوروبي التي قدرتها</span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"> </span></span><a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/3/29/%D8%A8%D8%B1%D9%88%D9%83%D8%B3%D9%84" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">بروكسل</a><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"> </span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">بنحو مئة مليار</span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"> </span></span><a href="https://www.aljazeera.net/economy/termsandconcepts/2016/7/20/%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D8%B1%D9%88-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AC%D9%88%D8%B2" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">يورو</a><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">(نحو 112 مليار دولار).</span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">- حقوق الرعايا الأوروبيين المقيمين في بريطانيا، والبريطانيين المقيمين على أراضي دول الاتحاد.</span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">- مسألة الحدود بين أيرلندا الشمالية (أراضي بريطانيا) و</span></span><a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2010/12/15/%D8%A5%D9%8A%D8%B1%D9%84%D9%86%D8%AF%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">جمهورية أيرلندا</a><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"> </span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">العضو في الاتحاد الأوروبي.</span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
</span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وأراد الاتحاد الأوروبي التفاوض مع بريطانيا لإبرام اتفاقين منفصلين: الأول هو اتفاق الانفصال الذي يوضح كيفية الانفصال وتبعاته، والثاني هو اتفاق العلاقات المستقبلية بعد الانفصال، بما يشمل المجالات السياسية والقانونية والاقتصادية والأمنية وغيرها. وخلال تلك المرحلة، رفض مفاوضو <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2017/2/23/%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%B9%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A#:~:****=%D9%8A%D9%85%D8%AB%D9%84%20%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%8A%D8%A9%20%D9%84%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%20%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A%D8%8C%20%D9%88%D9%87%D9%88,%D9%88%D9%8A%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8%20%D8%A3%D8%B9%D8%B6%D8%A7%D8%A4%D9%87%20%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B9%20%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%B1%20%D9%85%D9%86%20%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B7%D9%86%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF." target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">البرلمان الأوروبي</a> أن تبدأ لندن أي محادثات ثنائية مع الدول الأعضاء قبل الخروج من الاتحاد رسميا.</span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2019/03/70dc5159-35a3-4132-8d37-4af880edde8a.jpeg?resize=770%2C578&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 70dc5159-35a3-4132-8d37-4af880edde8a.jpe...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مجلس العموم البريطاني رفض مقترحات رئيسة الوزراء تيريزا ماي بشأن بريكست (الجزيرة)</span></span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">عثرات في طريق التنفيذ</span></span></span><br />
<br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وشهدت مرحلة المفاوضات -التي امتدت لأكثر من عامين- اضطرابات سياسية حادة في المملكة المتحدة، إذ أخفقت رئيسة الوزراء تيريزا ماي في الحصول على موافقة مجلس العموم على اتفاق الخروج الذي توصلت إليه مع الاتحاد الأوروبي، بعدما رفضه النواب ثلاث مرات متتالية. وأدى هذا التعثر إلى تأجيل موعد انسحاب المملكة المتحدة من الاتحاد الأوروبي من 29 مارس/آذار 2019 إلى 12 أبريل/نيسان، ثم إلى 31 أكتوبر/تشرين الأول من العام نفسه.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي خضم هذه الخلافات، برز تباين واضح في الرؤى السياسية بشأن شكل العلاقة المستقبلية مع الاتحاد الأوروبي. فبينما دعا <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/9/21/%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حزب العمال</a> المعارض إلى الإبقاء على عضوية المملكة المتحدة ضمن اتحاد جمركي أوروبي يضمن استمرار سياسة جمركية وتجارية مشتركة، تمسكت ماي بخيار الخروج منه، معتبرة أن ذلك يتيح لبريطانيا حرية إبرام اتفاقيات تجارية مستقلة مع دول أخرى.</span></span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي محاولة أخيرة لكسب تأييد البرلمان، اقترحت ماي الإبقاء مؤقتا على عضوية المملكة المتحدة في الاتحاد الجمركي، إلى جانب منح النواب فرصة للتصويت على إجراء استفتاء ثان بشأن الانسحاب، إلا أن هذه المبادرات لم تنجح في تحقيق اختراق في المحادثات.</span></span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كما أسهمت الخلافات حول إدارة ملف بريكست في تعميق الانقسامات داخل الحكومة، وأدت إلى استقالة الوزير المكلف بملف بريكست ديفد ديفيس، ووزير الخارجية بوريس جونسون في يوليو/تموز 2018، احتجاجا على سياسة ماي في إدارة ملف بريكست.</span></span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وأعلنت تيريزا ماي استقالتها من زعامة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/9/21/%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حزب المحافظين</a> ورئاسة الوزراء، لتغادر منصبها رسميا في 7 يونيو/حزيران 2019، قبل أن يُنتخب بوريس جونسون خلفا لها.</span></span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">التوصل إلى اتفاق</span></span></span><br />
<br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي 17 أكتوبر/تشرين الأول 2019، توصلت المملكة المتحدة والاتحاد الأوروبي إلى اتفاقية الانسحاب التي أرست الإطار القانوني المنظم لخروج بريطانيا من التكتل، وحددت شروط الانسحاب وفقا للمادة 50 من معاهدة الاتحاد الأوروبي. وبعد استكمال إجراءات المصادقة، وقّع رئيس الوزراء البريطاني بوريس جونسون الاتفاقية في 24 يناير/كانون الثاني 2020.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وبموجب الاتفاق، غادرت المملكة المتحدة الاتحاد الأوروبي رسميا عند منتصف ليل 31 يناير/كانون الثاني 2020 بتوقيت وسط أوروبا. ونصت الاتفاقية على فترة انتقالية امتدت من 1 فبراير/شباط حتى 31 ديسمبر/كانون الأول 2020، تعامل خلالها الاتحاد الأوروبي مع المملكة المتحدة كما لو كانت دولة عضوا، باستثناء مشاركتها في مؤسسات الاتحاد الأوروبي وهياكل صنع القرار التابعة له.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وشكلت هذه الفترة إطارا للتفاوض بشأن اتفاقية التجارة والتعاون التي تنظم العلاقات المستقبلية بين الجانبين، فيما استمرت المملكة المتحدة خلالها في الالتزام بالقواعد المنظمة للسوق الأوروبية الموحدة والاتحاد الجمركي من دون أن يكون لها تمثيل في مؤسسات الاتحاد.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومع انتهاء الفترة الانتقالية، وبعد نحو 4.5 سنوات من الاستفتاء الذي أُجري عام 2016، أصبحت المملكة المتحدة خارج الاتحاد الأوروبي بصورة كاملة اعتبارا من 1 يناير/كانون الثاني 2021.</span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2021/01/RTX8J9R9.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: RTX8J9R9.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">رئيس الوزراء البريطاني بوريس جونسون يوقع اتفاق التجارة بين بلاده والاتحاد الأوروبي في ديسمبر/كانون الأول 2020 (رويترز)</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومع دخول بريكست حيز التنفيذ، انتهت حرية تنقل الأشخاص والبضائع بين المملكة المتحدة والاتحاد الأوروبي، مما أدى إلى استحداث ضوابط وإجراءات حدودية جديدة. واستُثني من ذلك الترتيبات الخاصة بالتنقل بين إسبانيا وجبل طارق، وكذلك بين أيرلندا الشمالية وجمهورية أيرلندا.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كما فقدت شركات الخدمات المالية -التي تمثل أحد أهم القطاعات الاقتصادية في لندن- حقها التلقائي في تقديم خدماتها داخل دول الاتحاد الأوروبي، وأصبح يتعين عليها إنشاء فروع أو مكاتب داخل الدول الأعضاء لمواصلة مزاولة أنشطتها في السوق الأوروبية.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وأتاح اتفاق التجارة والتعاون المبرم بين لندن وبروكسل للمملكة المتحدة استمرار الوصول إلى السوق الأوروبية التي تضمّ نحو 450 مليون مستهلك، من دون فرض رسوم جمركية أو حصص على معظم السلع المتبادلة. غير أن الاتفاق منح الاتحاد حق فرض عقوبات أو المطالبة بتعويضات، لتجنب أي منافسة غير عادلة إذا لم تُحترم قواعده في مجال المساعدات الحكومية والبيئة وحق العمل والضرائب.</span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2020/12/1292566925.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 1292566925.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ميناء الصيد في نيولين يستعد للقواعد الجديدة ما بعد بريكست (غيتي)</span></span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">التداعيات الاقتصادية لبريكست</span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أظهرت دراسة صادرة عن مركز التميز للإحصاء الاقتصادي "إي إس سي أو إي" (ESCoE) أن المملكة المتحدة شهدت مغادرة نحو 1.3 مليون عامل أجنبي خلال الفترة الممتدة بين يوليو/تموز 2019 والشهر نفسه من عام 2020، وهو رقم يعدّ الأكبر منذ <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/10/18/%d8%a7%d9%84%d8%ad%d8%b1%d8%a8-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%ab%d8%a7%d9%86%d9%8a%d8%a9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب العالمية الثانية</a>.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ووفقا للدراسة، فقد فقدت لندن وحدها نحو 700 ألف عامل أجنبي، بما يعادل قرابة 8% من سكان العاصمة. وعزت الدراسة هذا التراجع إلى التداعيات الاقتصادية والاجتماعية لجائحة كوفيد-19، إلى جانب حالة عدم اليقين التي صاحبت مفاوضات بريكست.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كما سجلت المملكة المتحدة بعد عام من خروجها من الاتحاد الأوروبي أعلى معدل تضخم خلال عقد، إذ بلغ 5.1%، وهو ما نتج عنه ارتفاع في الأسعار وتكاليف المعيشة. كما قدر مكتب الميزانية تكلفة الخروج من الاتحاد الأوروبي بنحو 1300 دولار لكل مواطن.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وكذلك في الرأي العام، رصد استطلاع أجرته مؤسسة "ستاتيستا" (Statista) تحولا في المزاج الشعبي تجاه الخروج من الاتحاد الأوروبي، إذ اعتبر 49% من البريطانيين أن قرار الخروج كان خاطئا، مقابل 38% أيدوا القرار، وذلك بعد عام من دخول بريكست حيز التنفيذ.</span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2025/12/%D9%8A%D8%B3%D8%A8%D8%B3%D9%8A-1766575188.jpg?w=770&amp;resize=770%2C512&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: %D9%8A%D8%B3%D8%A8%D8%B3%D9%8A-176657518...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">صورة التُقطت في 31 يناير/كانون الثاني 2024 تظهر لافتة كتب عليها "أعيدوا الانضمام" أمام برج إليزابيث في لندن (الفرنسية)</span></span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وبحسب بيانات صادرة عن غرف التجارة البريطانية بنهاية عام 2022، أفادت 77% من الشركات المشاركة في الاستطلاع -والبالغ عددها 1168 شركة معظمها من المؤسسات الصغيرة والمتوسطة- بأن خروج المملكة المتحدة من الاتحاد الأوروبي لم يسهم في دعم نمو أعمالها، وذلك بسبب اللوائح والإجراءات التجارية الجديدة التي أعقبت بريكست.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومن ناحية أخرى، سجلت المملكة المتحدة مستويات مرتفعة من انعدام المساواة بين الطبقات بالمقارنة مع بقية الدول المتقدمة وفقا لبيانات مؤسسة المساواة (Equality Trust). وتشير إحصاءات عام 2022 إلى تراجع دخل أفقر 14 مليون شخص بنسبة 7.5%، في حين ارتفع دخل الشريحة الأغنى التي تمثل الخمس الأعلى من السكان، بنسبة 7.8% خلال الفترة نفسها.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي مطلع فبراير/شباط 2023، شهدت المملكة المتحدة أكبر إضراب عمالي منذ 10 سنوات، إذ شاركت فيه أربع نقابات مطالبة بزيادة الرواتب. وفي المقابل، قالت الحكومة البريطانية إنها لا تملك الموارد المالية الكافية للاستجابة لجميع هذه المطالب.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">احتمالات العودة للاتحاد الأوروبي</span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">عاد ملف بريكست إلى واجهة النقاش السياسي في المملكة المتحدة خلال مايو/أيار 2026، بعدما أثارت تصريحات وزير الصحة البريطاني السابق ويس ستريتينغ جدلا واسعا، إذ وصف بريكست بأنه "خطأ كارثي"، ودعا إلى إعادة انضمام البلاد إلى الاتحاد الأوروبي.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وكان ستريتينغ قد استقال من منصبه في وقت سابق من الشهر نفسه، وأعلن نيته منافسة رئيس الوزراء <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2024/7/5/%D9%83%D9%8A%D8%B1-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%85-%D8%A3%D8%B9%D8%A7%D8%AF-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84-%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%85" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">كير ستارمر</a>، بعد أن تكبد حزب العمال الحاكم خسائر قاسية في الانتخابات المحلية الأخيرة.</span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2022/11/29223996.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 29223996.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مسيرة في لندن تدعو إلى العودة للاتحاد الأوروبي في 22 أكتوبر/تشرين الأول 2022 (الأناضول)</span></span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفي هذا السياق، برز مصطلح "بريتيرن" (Breturn)، وهو لفظ مركب يجمع بين كلمتي "British" (بريطاني) و"Return" (عودة)، في محاكاة لمصطلح بريكست. وقد اكتسب المفهوم زخما متزايدا في الأوساط السياسية والإعلامية، مع تنامي القناعة لدى بعض دوائر النخبة السياسية والاقتصادية بأن الخروج من الاتحاد الأوروبي لم يحقق المكاسب الاقتصادية الموعودة.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ورغم تعهد حكومة كير ستارمر منذ وصولها إلى السلطة عام 2024 بـ"إعادة ضبط" العلاقات مع أوروبا، يرى منتقدون أن هذه السياسة لم تُفضِ إلى تطورات جوهرية في العلاقة بين الجانبين.</span></span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وقد كشف استطلاع للرأي أجرته مؤسسة "يوغوف" في أبريل/نيسان 2026، أن نحو ثلثي الشعب البريطاني (63%) يرغبون في تقوية العلاقات مع الاتحاد الأوروبي، بينما يرغب 55% من الشعب في العودة إليه.</span></span></div>
<br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">المصدر: الجزيرة نت</span></span></span></span></span>]]></content:encoded>
		</item>
		<item>
			<title><![CDATA[الاختفاء القسري]]></title>
			<link>https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13796</link>
			<pubDate>Thu, 04 Jun 2026 10:27:00 +0300</pubDate>
			<dc:creator><![CDATA[<a href="https://www.albasalh.com/member.php?action=profile&uid=7">الباسل</a>]]></dc:creator>
			<guid isPermaLink="false">https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13796</guid>
			<description><![CDATA[<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مصطلح: الاختفاء القسري</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2015/04/5d39eae1-ab54-4daa-9950-22f4a1b35c37.jpeg?resize=686%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 5d39eae1-ab54-4daa-9950-22f4a1b35c37.jpe...quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أهال من كشمير يتهمون الهند باختطاف العشرات من أبنائهم (غيتي)</span></span></span></span><br />
<br />
<br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">آخر تحديث: 4/5/2015</span></span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الاختفاء القسري هو الاحتجاز أو الاختطاف، أو أي عمل يحرم الإنسان من حريته، على يد جهة تابعة لسلطة ما أو أشخاص يتصرفون بدعمها أو إذنها، ولا تعترف تلك الجهة بحرمان المختفي أو المختطف من حريته، بل تنكر معرفة مصيره ومكان وجوده.</span></span></span></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتنص الاتفاقية الدولية لحماية جميع الأشخاص من الاختفاء القسري في المادة الأولى على أنه، لا يجوز تعريض أي شخص للاختفاء القسري، ولا يجوز التذرع بأي ظرف استثنائي كان، سواء تعلق الأمر بحالة حرب أو التهديد باندلاع حرب، أو بانعدام الاستقرار السياسي الداخلي، أو بأية حالة استثناء أخرى، لتبرير الاختفاء القسري.</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتعتبر المادة (7) من نظام <a href="https://www.aljazeera.net/citiesandregions/city/2015/1/6/%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">روما</a> الأساسي للمحكمة الجنائية الدولية "الاختفاء القسري" جريمة ضد الإنسانية، ولذلك يعتبر ضمن الولاية القانونية لها.</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتعرفه الفقرة (ط مكررة) من نفس المادة بأنه "إلقاء القبض على أي أشخاص أو احتجازهم أو اختطافهم من قبل دولة أو منظمة سياسية، أو بإذن أو دعم منها لهذا الفعل، أو بسكوتها عليه، ثم رفضها الإقرار بحرمان هؤلاء الأشخاص من حريتهم، أو إعطاء معلومات عن مصيرهم أو عن أماكن وجودهم، بهدف حرمانهم من حماية القانون لفترة زمنية طويلة".</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتنص الاتفاقية الدولية لحماية جميع الأشخاص من الاختفاء القسري في مادتها الأولى على أنه "لا يجوز تعريض أي شخص للاختفاء القسري"، وفي المادة الثانية على أنه "لا يجوز التذرع بأي ظرف استثنائي كان، سواء تعلق الأمر بحالة حرب أو التهديد باندلاع حرب، أو بانعدام الاستقرار السياسي الداخلي، أو بأية حالة استثناء أخرى، لتبرير الاختفاء القسري".</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتؤكد المادة السابعة من نفس الاتفاقية على تجريم "كل من يرتكب جريمة الاختفاء القسري، أو يأمر أو يوصي بارتكابها أو يحاول ارتكابها، أو يكون متواطئا أو يشترك في ارتكابها".</span></span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">المصدر: الجزيرة نت</span></span></span></span>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مصطلح: الاختفاء القسري</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2015/04/5d39eae1-ab54-4daa-9950-22f4a1b35c37.jpeg?resize=686%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 5d39eae1-ab54-4daa-9950-22f4a1b35c37.jpe...quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أهال من كشمير يتهمون الهند باختطاف العشرات من أبنائهم (غيتي)</span></span></span></span><br />
<br />
<br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">آخر تحديث: 4/5/2015</span></span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الاختفاء القسري هو الاحتجاز أو الاختطاف، أو أي عمل يحرم الإنسان من حريته، على يد جهة تابعة لسلطة ما أو أشخاص يتصرفون بدعمها أو إذنها، ولا تعترف تلك الجهة بحرمان المختفي أو المختطف من حريته، بل تنكر معرفة مصيره ومكان وجوده.</span></span></span></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتنص الاتفاقية الدولية لحماية جميع الأشخاص من الاختفاء القسري في المادة الأولى على أنه، لا يجوز تعريض أي شخص للاختفاء القسري، ولا يجوز التذرع بأي ظرف استثنائي كان، سواء تعلق الأمر بحالة حرب أو التهديد باندلاع حرب، أو بانعدام الاستقرار السياسي الداخلي، أو بأية حالة استثناء أخرى، لتبرير الاختفاء القسري.</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتعتبر المادة (7) من نظام <a href="https://www.aljazeera.net/citiesandregions/city/2015/1/6/%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">روما</a> الأساسي للمحكمة الجنائية الدولية "الاختفاء القسري" جريمة ضد الإنسانية، ولذلك يعتبر ضمن الولاية القانونية لها.</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتعرفه الفقرة (ط مكررة) من نفس المادة بأنه "إلقاء القبض على أي أشخاص أو احتجازهم أو اختطافهم من قبل دولة أو منظمة سياسية، أو بإذن أو دعم منها لهذا الفعل، أو بسكوتها عليه، ثم رفضها الإقرار بحرمان هؤلاء الأشخاص من حريتهم، أو إعطاء معلومات عن مصيرهم أو عن أماكن وجودهم، بهدف حرمانهم من حماية القانون لفترة زمنية طويلة".</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتنص الاتفاقية الدولية لحماية جميع الأشخاص من الاختفاء القسري في مادتها الأولى على أنه "لا يجوز تعريض أي شخص للاختفاء القسري"، وفي المادة الثانية على أنه "لا يجوز التذرع بأي ظرف استثنائي كان، سواء تعلق الأمر بحالة حرب أو التهديد باندلاع حرب، أو بانعدام الاستقرار السياسي الداخلي، أو بأية حالة استثناء أخرى، لتبرير الاختفاء القسري".</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتؤكد المادة السابعة من نفس الاتفاقية على تجريم "كل من يرتكب جريمة الاختفاء القسري، أو يأمر أو يوصي بارتكابها أو يحاول ارتكابها، أو يكون متواطئا أو يشترك في ارتكابها".</span></span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">المصدر: الجزيرة نت</span></span></span></span>]]></content:encoded>
		</item>
		<item>
			<title><![CDATA[الشفافية]]></title>
			<link>https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13727</link>
			<pubDate>Sat, 23 May 2026 21:12:33 +0300</pubDate>
			<dc:creator><![CDATA[<a href="https://www.albasalh.com/member.php?action=profile&uid=7">الباسل</a>]]></dc:creator>
			<guid isPermaLink="false">https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13727</guid>
			<description><![CDATA[<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مصطلح الشفافية تعريفها وتطورها التاريخي وأهدافها</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2025/06/asdasc2-1751195393.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: asdasc2-1751195393.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الشفافية تهدف إلى مكافحة الفساد وتعزيز الثقة العامة وتحسين جودة السياسات (شترستوك)</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">آخر تحديث: </span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">1/7/2025</span></span></span><br />
</span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الشفافية مفهوم ينبني على الوضوح والانفتاح في تداول المعلومات واتخاذ القرارات، وتُعد من الركائز الأساسية للحوكمة الرشيدة والمساءلة. وقد نشأ هذا المفهوم منذ قرون في السياقين السياسي والاقتصادي، وتطور بشكل ملحوظ مع ثورة الإنترنت. تهدف الشفافية إلى مكافحة الفساد وتعزيز الثقة العامة وتحسين جودة السياسات عبر إشراك المواطنين وتمكينهم من الرقابة على الأداء العام.</span></span></span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color">[b]<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></span></span></span><br />
مفهوم الشفافية</span></span></span>[/b]<br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">في <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/12/18/%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D8%B5%D9%84%D9%87%D8%A7-%D9%88%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%87%D8%A7-%D9%88%D8%B9%D8%AF%D8%AF" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">اللغة العربية</a> تعني الشفافية القابلية على الإظهار والكشف، ويُقال عن شخص إنه "شفاف" إذا عبّر بصدق ووضوح عما في داخله، ويُستخدم التعبير أيضا لوصف الحديث الصريح الخالي من الغموض، وذلك وفق معجم المعاني.</span></span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما على الصعيد المؤسسي، فتعرفها <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2025/4/29/%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%81%D8%A7%D9%81%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">منظمة الشفافية الدولية</a> بأنها صفة تميز الحكومات والشركات والمنظمات والأفراد، تقوم على مبدأ الانفتاح والإفصاح عن المعلومات، بما يشمل القواعد والخطط والإجراءات وآليات العمل.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ويؤكد مكتب <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/12/16/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الأمم المتحدة</a> المعني بمكافحة الجريمة أن ثمة إجماعا على أن الشفافية تعني إتاحة المعلومات المتعلقة بعملية صنع القرار للجمهور، وهو ما يعزز الرقابة المجتمعية والحد من مظاهر الفساد.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما من منظور تاريخي، فتوضح الموسوعة البريطانية أن مفهوم الشفافية -وإن كان يُتداول في سياقات سياسية ترتبط بالمساءلة والانفتاح والاستجابة- فإنه نشأ في الأصل داخل الأوساط المالية، وكان يشير إلى التزام الشركات بالإفصاح الدقيق والواضح عن أنشطتها أمام المساهمين والجهات الرقابية والرأي العام.</span></span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2025/06/asdasc5-1751195470.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: asdasc5-1751195470.jpg?w=770&amp;resize=770%...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ظهور الإنترنت أحدث تحولا جذريا في مفهوم الشفافية وأصبح الوصول إلى المعلومات أسهل من أي وقت مضى (شترستوك)</span></span></span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></span></span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">التطور التاريخي لمفهوم الشفافية</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">يعود تاريخ ظهور مفهوم الشفافية إلى قرون، وظهرت بوادره الأولى في القرن الـ19 ضمن أطروحات طالبت بعلنية أعمال الدولة وإخضاع سلطاتها للمساءلة. وكان كل من الفيلسوف السويسري الفرنسي جان جاك روسو والبريطاني جيريمي بنثام من أبرز المفكرين الذين مهدوا لهذا المفهوم في كتاباتهم.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كما ظهر المفهوم بقوة في النقاشات الفكرية حول ما يُعرف بـ"سوق الأفكار"، وهي نظرية تؤكد أن الأفكار يجب أن تتداول بحرية داخل المجتمع كما تُعرض السلع في الأسواق، وأن التنافس بين الآراء يؤدي في النهاية إلى انتصار الحقيقة. وتُفهم الشفافية في هذا السياق بأنها أداة تُعزز كفاءة القرار السياسي وتخدم المصلحة العامة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتُشير بعض الدراسات إلى أن بنثام كان من أوائل من استخدم مصطلح "الشفافية" بصيغته الحديثة المرتبطة بالحوكمة، والتي تعني إدارة المؤسسات بطريقة تضمن الشفافية والمساءلة والكفاءة والعدالة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">واعتبر بنثام أن الشفافية تمثل وسيلة رادعة للانحراف عن السلطة، مشددا على ضرورة أن يتحمل المسؤولون كلفة واضحة لأي تجاوز أو انتهاك يرتكبونه، وأن يكون الجمهور هو الجهة التي تُقيّم تلك المخالفات.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ورأى أيضا أن الرقابة على أداء المسؤولين لا تتطلب أجهزة ضخمة، بل يمكن لمجالس صغيرة من المواطنين أو الممثلين المنتخبين أن تؤدي هذا الدور بفعالية.</span></span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2025/06/%D8%B3%D8%AE%D8%B9%D8%A7%D8%B3%D9%84-1751196156.png?w=770&amp;resize=770%2C514&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: %D8%B3%D8%AE%D8%B9%D8%A7%D8%B3%D9%84-175...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الفيلسوف الإنجليزي جيريمي بنثام يرى أن الشفافية وسيلة فعالة لردع إساءة استخدام السلطة (غيتي)</span></span></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أدى صعود <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/3/22/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%86%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الثورة الصناعية</a> وتنامي نفوذ الشركات الكبرى إلى بروز تحديات جديدة أمام مبدأ الشفافية، فكانت بعض الأنشطة التجارية تُمارس في بيئة تفتقر إلى الرقابة العامة. وقد شهدت أواخر القرن الـ19 سن أول قوانين مكافحة الاحتكار، التي هدفت إلى كبح هيمنة الشركات الكبرى ومنعها من العمل في الخفاء، بما يضمن منافسة عادلة وشفافة في السوق.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وشهدت <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/2/18/%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الولايات المتحدة</a> محطة مفصلية في هذا المسار مع صدور قانون حرية المعلومات عام 1966، والذي منح المواطنين ضمانات محدودة للوصول إلى الوثائق الحكومية. وقد ألهم هذا النموذج عددا من الدول التي اعتمدت قوانين مشابهة ووسّعت نطاقها لاحقا.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما في تسعينيات القرن الـ20، فقد أسهمت الأدبيات المتعلقة بالحوكمة في تعزيز استخدام مصطلح الشفافية في الخطابات السياسية والإدارية. وقد غيرت هذه الدراسات الفهم التقليدي لدور الدولة، فلم تعد تُرى فاعلا مركزيا يحتكر تقديم الخدمات، بل منسقا أو منظما يسهم في بناء الحلول.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وقد أحدث ظهور الإنترنت تحولا جذريا في مفهوم الشفافية، إذ مكّن الأفراد من الوصول الفوري إلى المعلومات. مما رفع سقف التوقعات حول الشفافية والحق في المعرفة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">بيد أن هذا الانفتاح صاحبته مخاوف بشأن الخصوصية، وفرض تحديات جديدة تتعلق بالتوازن بين الحق في المعرفة من جهة وحق الأفراد في السرية وحماية بياناتهم الشخصية من جهة أخرى.</span></span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2025/06/asdasc4-1751195450.jpg?w=770&amp;resize=770%2C515&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: asdasc4-1751195450.jpg?w=770&amp;resize=770%...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الشفافية تضمن أخذ تنوع وجهات النظر بعين الاعتبار (شترستوك)</span></span></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أهداف ومبادئ الشفافية</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الشفافية عنصر أساسي في تحقيق مجموعة من الأهداف السياسية، من بينها مكافحة الفساد وضمان التمويل العادل للحملات الانتخابية وتعزيز الديمقراطية داخل المؤسسات السياسية والحد من الصراعات الدولية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما في مجال الأعمال، فتُطرح الشفافية وسيلة للحد من الاحتيال المؤسسي ومنع تسلل الجريمة المنظمة أو التدخلات ذات الطابع السياسي، إضافة إلى تقليل مخاطر الأزمات المالية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتهدف الشفافية إلى أن تكون وسيلة لردع الممارسات الفاسدة، فعندما تكون جميع جوانب عملية اتخاذ القرار مرئية للعامة، يقل احتمال مرور الأنشطة غير المشروعة دون ملاحظة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كما تسعى الشفافية إلى تعزيز الشمولية عبر إتاحة المعلومات للجميع، فتضمن أخذ تنوع وجهات النظر بعين الاعتبار، مما يؤدي إلى قرارات أكثر توازنا وعدالة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتتحسن جودة القرارات نتيجة خضوع العملية لمراجعة أوسع ونقد بناء، بفضل مشاركة عدد أكبر من الأطراف في الاطلاع عليها وتقييمها.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كما تبني الشفافية الثقة العامة، فعندما يفهم الناس كيفية اتخاذ القرارات، يكونون أكثر استعدادا للثقة بالمؤسسات التي تصدرها، سواء كانت في القطاع العام أو الخاص.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتتيح الشفافية لأصحاب المصلحة محاسبة صانعي القرار على أفعالهم، مما يضمن التزامهم بالمعايير الأخلاقية وخدمة الصالح العام.</span></span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></div>
</span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">المصدر: الجزيرة نت</span></span></span>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مصطلح الشفافية تعريفها وتطورها التاريخي وأهدافها</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2025/06/asdasc2-1751195393.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: asdasc2-1751195393.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الشفافية تهدف إلى مكافحة الفساد وتعزيز الثقة العامة وتحسين جودة السياسات (شترستوك)</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">آخر تحديث: </span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">1/7/2025</span></span></span><br />
</span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الشفافية مفهوم ينبني على الوضوح والانفتاح في تداول المعلومات واتخاذ القرارات، وتُعد من الركائز الأساسية للحوكمة الرشيدة والمساءلة. وقد نشأ هذا المفهوم منذ قرون في السياقين السياسي والاقتصادي، وتطور بشكل ملحوظ مع ثورة الإنترنت. تهدف الشفافية إلى مكافحة الفساد وتعزيز الثقة العامة وتحسين جودة السياسات عبر إشراك المواطنين وتمكينهم من الرقابة على الأداء العام.</span></span></span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color">[b]<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></span></span></span><br />
مفهوم الشفافية</span></span></span>[/b]<br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">في <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/12/18/%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D8%B5%D9%84%D9%87%D8%A7-%D9%88%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%87%D8%A7-%D9%88%D8%B9%D8%AF%D8%AF" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">اللغة العربية</a> تعني الشفافية القابلية على الإظهار والكشف، ويُقال عن شخص إنه "شفاف" إذا عبّر بصدق ووضوح عما في داخله، ويُستخدم التعبير أيضا لوصف الحديث الصريح الخالي من الغموض، وذلك وفق معجم المعاني.</span></span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما على الصعيد المؤسسي، فتعرفها <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2025/4/29/%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%81%D8%A7%D9%81%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">منظمة الشفافية الدولية</a> بأنها صفة تميز الحكومات والشركات والمنظمات والأفراد، تقوم على مبدأ الانفتاح والإفصاح عن المعلومات، بما يشمل القواعد والخطط والإجراءات وآليات العمل.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ويؤكد مكتب <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/12/16/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الأمم المتحدة</a> المعني بمكافحة الجريمة أن ثمة إجماعا على أن الشفافية تعني إتاحة المعلومات المتعلقة بعملية صنع القرار للجمهور، وهو ما يعزز الرقابة المجتمعية والحد من مظاهر الفساد.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما من منظور تاريخي، فتوضح الموسوعة البريطانية أن مفهوم الشفافية -وإن كان يُتداول في سياقات سياسية ترتبط بالمساءلة والانفتاح والاستجابة- فإنه نشأ في الأصل داخل الأوساط المالية، وكان يشير إلى التزام الشركات بالإفصاح الدقيق والواضح عن أنشطتها أمام المساهمين والجهات الرقابية والرأي العام.</span></span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2025/06/asdasc5-1751195470.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: asdasc5-1751195470.jpg?w=770&amp;resize=770%...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ظهور الإنترنت أحدث تحولا جذريا في مفهوم الشفافية وأصبح الوصول إلى المعلومات أسهل من أي وقت مضى (شترستوك)</span></span></span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></span></span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">التطور التاريخي لمفهوم الشفافية</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">يعود تاريخ ظهور مفهوم الشفافية إلى قرون، وظهرت بوادره الأولى في القرن الـ19 ضمن أطروحات طالبت بعلنية أعمال الدولة وإخضاع سلطاتها للمساءلة. وكان كل من الفيلسوف السويسري الفرنسي جان جاك روسو والبريطاني جيريمي بنثام من أبرز المفكرين الذين مهدوا لهذا المفهوم في كتاباتهم.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كما ظهر المفهوم بقوة في النقاشات الفكرية حول ما يُعرف بـ"سوق الأفكار"، وهي نظرية تؤكد أن الأفكار يجب أن تتداول بحرية داخل المجتمع كما تُعرض السلع في الأسواق، وأن التنافس بين الآراء يؤدي في النهاية إلى انتصار الحقيقة. وتُفهم الشفافية في هذا السياق بأنها أداة تُعزز كفاءة القرار السياسي وتخدم المصلحة العامة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتُشير بعض الدراسات إلى أن بنثام كان من أوائل من استخدم مصطلح "الشفافية" بصيغته الحديثة المرتبطة بالحوكمة، والتي تعني إدارة المؤسسات بطريقة تضمن الشفافية والمساءلة والكفاءة والعدالة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">واعتبر بنثام أن الشفافية تمثل وسيلة رادعة للانحراف عن السلطة، مشددا على ضرورة أن يتحمل المسؤولون كلفة واضحة لأي تجاوز أو انتهاك يرتكبونه، وأن يكون الجمهور هو الجهة التي تُقيّم تلك المخالفات.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ورأى أيضا أن الرقابة على أداء المسؤولين لا تتطلب أجهزة ضخمة، بل يمكن لمجالس صغيرة من المواطنين أو الممثلين المنتخبين أن تؤدي هذا الدور بفعالية.</span></span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2025/06/%D8%B3%D8%AE%D8%B9%D8%A7%D8%B3%D9%84-1751196156.png?w=770&amp;resize=770%2C514&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: %D8%B3%D8%AE%D8%B9%D8%A7%D8%B3%D9%84-175...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الفيلسوف الإنجليزي جيريمي بنثام يرى أن الشفافية وسيلة فعالة لردع إساءة استخدام السلطة (غيتي)</span></span></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أدى صعود <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/3/22/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%86%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الثورة الصناعية</a> وتنامي نفوذ الشركات الكبرى إلى بروز تحديات جديدة أمام مبدأ الشفافية، فكانت بعض الأنشطة التجارية تُمارس في بيئة تفتقر إلى الرقابة العامة. وقد شهدت أواخر القرن الـ19 سن أول قوانين مكافحة الاحتكار، التي هدفت إلى كبح هيمنة الشركات الكبرى ومنعها من العمل في الخفاء، بما يضمن منافسة عادلة وشفافة في السوق.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وشهدت <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/2/18/%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الولايات المتحدة</a> محطة مفصلية في هذا المسار مع صدور قانون حرية المعلومات عام 1966، والذي منح المواطنين ضمانات محدودة للوصول إلى الوثائق الحكومية. وقد ألهم هذا النموذج عددا من الدول التي اعتمدت قوانين مشابهة ووسّعت نطاقها لاحقا.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما في تسعينيات القرن الـ20، فقد أسهمت الأدبيات المتعلقة بالحوكمة في تعزيز استخدام مصطلح الشفافية في الخطابات السياسية والإدارية. وقد غيرت هذه الدراسات الفهم التقليدي لدور الدولة، فلم تعد تُرى فاعلا مركزيا يحتكر تقديم الخدمات، بل منسقا أو منظما يسهم في بناء الحلول.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وقد أحدث ظهور الإنترنت تحولا جذريا في مفهوم الشفافية، إذ مكّن الأفراد من الوصول الفوري إلى المعلومات. مما رفع سقف التوقعات حول الشفافية والحق في المعرفة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">بيد أن هذا الانفتاح صاحبته مخاوف بشأن الخصوصية، وفرض تحديات جديدة تتعلق بالتوازن بين الحق في المعرفة من جهة وحق الأفراد في السرية وحماية بياناتهم الشخصية من جهة أخرى.</span></span></span></div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2025/06/asdasc4-1751195450.jpg?w=770&amp;resize=770%2C515&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: asdasc4-1751195450.jpg?w=770&amp;resize=770%...quality=80]" class="mycode_img" /><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الشفافية تضمن أخذ تنوع وجهات النظر بعين الاعتبار (شترستوك)</span></span></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أهداف ومبادئ الشفافية</span></span></span></span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الشفافية عنصر أساسي في تحقيق مجموعة من الأهداف السياسية، من بينها مكافحة الفساد وضمان التمويل العادل للحملات الانتخابية وتعزيز الديمقراطية داخل المؤسسات السياسية والحد من الصراعات الدولية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما في مجال الأعمال، فتُطرح الشفافية وسيلة للحد من الاحتيال المؤسسي ومنع تسلل الجريمة المنظمة أو التدخلات ذات الطابع السياسي، إضافة إلى تقليل مخاطر الأزمات المالية.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتهدف الشفافية إلى أن تكون وسيلة لردع الممارسات الفاسدة، فعندما تكون جميع جوانب عملية اتخاذ القرار مرئية للعامة، يقل احتمال مرور الأنشطة غير المشروعة دون ملاحظة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كما تسعى الشفافية إلى تعزيز الشمولية عبر إتاحة المعلومات للجميع، فتضمن أخذ تنوع وجهات النظر بعين الاعتبار، مما يؤدي إلى قرارات أكثر توازنا وعدالة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتتحسن جودة القرارات نتيجة خضوع العملية لمراجعة أوسع ونقد بناء، بفضل مشاركة عدد أكبر من الأطراف في الاطلاع عليها وتقييمها.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">كما تبني الشفافية الثقة العامة، فعندما يفهم الناس كيفية اتخاذ القرارات، يكونون أكثر استعدادا للثقة بالمؤسسات التي تصدرها، سواء كانت في القطاع العام أو الخاص.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتتيح الشفافية لأصحاب المصلحة محاسبة صانعي القرار على أفعالهم، مما يضمن التزامهم بالمعايير الأخلاقية وخدمة الصالح العام.</span></span></span><br />
<br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></div>
</span><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">المصدر: الجزيرة نت</span></span></span>]]></content:encoded>
		</item>
		<item>
			<title><![CDATA[الشوفينية]]></title>
			<link>https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13675</link>
			<pubDate>Fri, 15 May 2026 17:43:05 +0300</pubDate>
			<dc:creator><![CDATA[<a href="https://www.albasalh.com/member.php?action=profile&uid=7">الباسل</a>]]></dc:creator>
			<guid isPermaLink="false">https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13675</guid>
			<description><![CDATA[<span style="font-family: Tahoma;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"> </span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">مصطلح "الشوفينية"</span></span></span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/05/getty_6a0484649d-1778680932.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: getty_6a0484649d-1778680932.jpg?resize=7...quality=80]" class="mycode_img" /></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">تمثال للفنان البريطاني بانكسي في ساحة واترلو بليس بلندن وضع فيها يوم 29 أبريل/نيسان 2026 (غيتي)</span></span></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
<a href="https://www.aljazeera.net/author/%D8%A5%D9%8A%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%A3%D9%8A%D9%85%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">إيثار أيمن</span></span></span></a><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">13/5/2026</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">مصطلح سياسي واجتماعي يشير إلى نزعة فكرية تقوم على المغالاة في الوطنيّة والتعصب الأعمى لفكرة أو مجموعة ينتمي إليها الفرد، فالإنسان "الشوفيني" يرى أن جماعته أو أمته هي الفضلى والأحق بالسيادة، وأن غيرها أقل منها قيمة وأدنى رتبة.</span></span></span></span></div>
</span><div style="text-align: right;" class="mycode_align">
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">نشأ المصطلح في سياق سياسي مرتبط بالولاء المفرط للزعيم الفرنسي نابليون بونابرت في القرن التاسع عشر، ثم اتسع لاحقا ليشمل أشكالا متعددة من التعصب الجماعي والانحياز غير العقلاني، وفي العصر الحديث شاع توظيفه في مجالات عدة، منها الدلالة على نظرة الرجل الاستعلائية تجاه المرأة، أو التحيز المفرط لمجال أدبي أو حتى إيذاء الحيوانات.</span></span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></div>
</span><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مفهوم الشوفينية</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">يعود مصطلح "الشوفينية" إلى اللفظ الفرنسي (Chauvinisme)، المشتق من اسم الجندي الفرنسي نيكولا شوفين (Nicolas Chauvin) الذي يوصف بأن المفهوم نسب إليه، وقد انتقل إلى العربية على سبيل التعريب الصوتي للفظه الأصلي. ورغم كونه مصطلحا وافدا إلى العربية، فإنه يقترب في دلالته من بعض الجذور المعجمية مثل "ش و ف" الذي يدلّ على الظهور والبروز، ومن ذلك تشوّفت المرأةُ إذا تزيَّنت، واشتافَ فلانٌ إذا تطاول ونظر.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">والشوفينية في الاصطلاح تعني: الإفراط في الانحياز لجماعة بعينها -وطنا كانت أو جنسا أو فكرة- مع الانتقاص من شأن الجماعات الأخرى، والنظر إليها باستعلاء أو احتقار.</span></span></span></div>
</span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/05/getty_6a047a0ab2-1778678282.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: getty_6a047a0ab2-1778678282.jpg?w=770&amp;re...quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">عباءة نابليون بونابرت الذي نشأ مصطلح الشوفينية في سياق الدلالة على الولاء المفرط له (غيتي)</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">التطور التاريخي</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">لم تكن الشوفينية وليدة العصر الحديث، إذ عرفت البشرية هذه الظاهرة منذ القدم تحت أسماء مختلفة، ولعل من أهمها التعصّب للقوم والقبيلة، والانتصار لها في الحق والباطل، واحتقار سواها من الناس، وهو ما كان حاضرا أيضا في المجتمعات العربية قبل الإسلام. فقد نقل أبو زيد القرشي [170هـ] في "جمهرة أشعار العرب"، عن الشاعر دريد بن الصِّمَّة [8هـ] قوله: "وهل أنا إلا من غزية، إن غوتْ .. غويتُ، وإن ترشد غزية أرشدِ".</span></span></span></div>
</span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
</span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وكان من صورها أيضا ازدراء المرأة الذي بلغ حدّ وأد البنات وبيعهن فضلا عن حرمانهن من الميراث، حتى جاءت تعاليم الإسلام لتواجه هذه النزعة معلنة مبدأ المساواة الإنسانية، وأن "أكرمكم عند الله أتقاكم" [الحجرات: 13]، وأن "لا فضل لعربي على أعجمي، ولا لعجمي على عربي، ولا لأحمر على أسود، ولا أسود على أحمر إلا بالتقوى" [رواه أحمد].</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما مصطلح الشوفينية نفسه، فتعود نشأته الحديثة إلى القرن التاسع عشر، إذ ارتبط باسم الجندي الفرنسي نيكولا شوفين الذي خدم في جيش نابليون بونابرت وأبدى من التفاني ما جعل نابليون نفسه يمنحه سيف الشرف.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وبعد انهيار الإمبراطورية عام 1815، ظل شوفين متعصبا يُعلن ولاءه للجمهورية الفرنسية بصوت عالٍ، مهاجما كل من يعارضها دون أي منطق، حتى غدا مثالا للحماسة الوطنية المتطرفة والتمجيد الأعمى للقائد والوطن.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومع مرور الوقت، تحوّل اسمه إلى رمز يُطلق على كل نزعة تتسم بالتعصب المبالغ فيه والانحياز غير العقلاني، مع ضرورة الإشارة إلى أن بعض الدراسات التاريخية ترى أن هذه الشخصية قد تكون متخيلة أو كاريكاتيرية نشأت في الأدب الفرنسي لتجسيد فكرة القومية المتطرفة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وقد ظهر أول توسع في استخدام المصطلح في ثمانينيات القرن التاسع عشر، حين استخدم أحد الكتّاب الإنجليز تعبير"الشوفينية الأدبية" في سياق ساخر من الفرنسيين، للدلالة على التعصب الثقافي والانحياز المفرط في المجال الأدبي.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفيما بعد، طوّر الحزب الشيوعي الأمريكي مصطلحَي "الشوفينية البيضاء" للإشارة إلى التعصب العنصري ضد السود، و"الشوفينية الذكورية" لوصف النظرة الاستعلائية للرجل تجاه المرأة.</span></span></span></div>
</span><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وظل استخدام المصطلح في هذه الدلالات محدودا داخل الأوساط الحزبية والسياسية، قبل أن ينتشر خلال ستينيات القرن العشرين، حين تبنّته الحركة النسوية في موجتها الثانية ووسّعت نطاق استخدامه في نقد الهيمنة الذكورية، حتى أصبح من أكثر استخدامات المصطلح شيوعا في العصر الحديث.</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ولم يقف استخدام المصطلح عند حدود الصراعات البشرية، بل تجاوز حاجز الإنسانية ليتسع مداه ويشمل ما عُرف بـ "الشوفينية النوعية"، وهو المفهوم الذي تبناه المدافعون عن حقوق الحيوان والبيئة ليشير إلى تلك النظرة الاستعلائية التي يتبناها الإنسان تجاه سائر الكائنات الحية، معتبرا نفسه المركز والسيّد المطلق لهذا الكوكب، ومُبيحا لنفسه الانتقاص من شأن الكائنات الأخرى بدافع التفوق النوعي.</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتتخذ الشوفينية صورا متعددة تبعا لطبيعة هذا الشعور بالتفوّق؛ فقد تظهر في صورتها القومية حين يبالغ الفرد في تمجيد وطنه أو أمته ويرى أنها أسمى من غيرها، وقد تتخذ طابعا دينيا يقوم على رفض المختلف، كما تظهر في العلاقات بين الجنسين فيما يُعرف بالشوفينية الذكورية أو الأنثوية، عندما يتحول الانتماء إلى جنس معين إلى أداة للاستعلاء والإقصاء للجنس الآخر.</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما الشوفينية العرقية فتُعد من أكثر صورها تطرفا، إذ تقوم على الاعتقاد بتفوّق عِرق بشري على آخر وما يرتبط بذلك من تمييز وعنصرية ونظرات دونية.</span></span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2023/07/67890-1688661842.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 67890-1688661842.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">لوحة للرسام فيكتور غيليام تجسد قصيدة "عبء الرجل الأبيض" التي تصور الأمريكيين والبريطانيين يحملون الشعوب إلى الحضارة</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">شخصيات اتهمت بالشوفينية</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">نشأة مصطلح الشوفينية في سياق سياسي تجعل من الصعب التحقق من موضوعيته ومدى انطباقه على المؤمنين ببعض الأفكار أو المتحيزين لبعض الجماعات. لكن التاريخ الحديث عرف العديد ممن اتهموا بالشوفينية في مجالات عدة، سياسية وغير سياسية، ومن الأمثلة عليهم:</span></span></span></div>
</span><ul class="mycode_list"><li><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أدولف هتلر</span></span></span></span><br />
</li>
</ul>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/9/27/%D8%A3%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%81-%D9%87%D8%AA%D9%84%D8%B1#:~:****=%D8%B2%D8%B9%D9%8A%D9%85%20%D8%A3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7%20%22%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B2%D9%8A%D8%A9%22,-%D8%AD%D9%81%D8%B8&amp;****=%D8%A3%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%81%20%D9%87%D8%AA%D9%84%D8%B1%20%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A%20%D8%A3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A%20%D9%88%D9%84%D8%AF,%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9%20%D9%84%D9%8A%D9%86%D8%AA%D9%87%D9%8A%20%D8%A8%D9%87%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%81%20%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D8%A7." target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">زعيم</a> ألمانيا <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/6/7/%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B2%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%B1%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%B1%D9%85" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">النازية</a> الذي ارتبط اسمه بالقومية المتطرفة ذات الطابع العنصري، إذ تبنّى فكرة تفوق "العِرق الآري" على غيره، و دعا إلى إقصاء الآخرين ممن اعتبرهم أعراقا أدنى، وجسّد ذلك في تبنيه لسياسات القمع خلال <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/10/18/%d8%a7%d9%84%d8%ad%d8%b1%d8%a8-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%ab%d8%a7%d9%86%d9%8a%d8%a9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب العالمية الثانية</a>، وحملات <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/4/21/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الإبادة الجماعية</a>التي استهدفت اليهود والأقليات الأخرى في أوروبا.</span></span></span></div>
</span><ul class="mycode_list"><li><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">روديارد كبلينغ</span></span></span></span><br />
</li>
</ul>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الأديب والشاعر البريطاني الذي عُرف بدعمه لفكرة تفوّق الرجل الأبيض، واعتباره الشعوب الأوروبية أحق بقيادة الشعوب الأخرى. وقد تجسد ذلك في قصيدته الشهيرة <a href="https://www.aljazeera.net/arts/2023/7/7/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AC%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%A8%D9%8A%D8%B6" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">"عبء الرجل الأبيض"</a> التي صور فيها الشعوب المستعمَرة كائنات قاصرة تحتاج للوصاية، مُضفيا طابعا أخلاقيا على الهيمنة الاستعمارية وتبرير النظرة الدونية للثقافات الأخرى.</span></span></span></div>
</span><ul class="mycode_list"><li><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">بوبي فيشر</span></span></span></span><br />
</li>
</ul>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><a href="https://www.aljazeera.net/culture/2025/10/4/%D8%A3%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B7%D8%B1%D9%86%D8%AC-%D8%A8%D9%88%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A%D8%B4%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%AF%D9%82" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">العبقري الأمريكي بطل العالم في الشطرنج</a>، الذي نُسبت إليه في مقابلة صحفية تصريحات مثيرة للجدل، أعلن فيها أن النساء لا ينبغي لهن الانخراط في الشؤون الفكرية، وأن الشطرنج لا يناسبهن، ونُقل عنه قوله: "إنهن جميعا ضعيفات، هنّ غبيات مقارنة بالرجال"، وقد أُدرجت هذه التصريحات لاحقا ضمن الأمثلة على الخطاب التمييزي ضد النساء في الرياضة.</span></span></span></div>
</span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">المصدر: الجزيرة نت</span></span></span></span></span>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<span style="font-family: Tahoma;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"> </span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">مصطلح "الشوفينية"</span></span></span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/05/getty_6a0484649d-1778680932.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: getty_6a0484649d-1778680932.jpg?resize=7...quality=80]" class="mycode_img" /></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">تمثال للفنان البريطاني بانكسي في ساحة واترلو بليس بلندن وضع فيها يوم 29 أبريل/نيسان 2026 (غيتي)</span></span></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><br />
<a href="https://www.aljazeera.net/author/%D8%A5%D9%8A%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%A3%D9%8A%D9%85%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">إيثار أيمن</span></span></span></a><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">13/5/2026</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">مصطلح سياسي واجتماعي يشير إلى نزعة فكرية تقوم على المغالاة في الوطنيّة والتعصب الأعمى لفكرة أو مجموعة ينتمي إليها الفرد، فالإنسان "الشوفيني" يرى أن جماعته أو أمته هي الفضلى والأحق بالسيادة، وأن غيرها أقل منها قيمة وأدنى رتبة.</span></span></span></span></div>
</span><div style="text-align: right;" class="mycode_align">
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">نشأ المصطلح في سياق سياسي مرتبط بالولاء المفرط للزعيم الفرنسي نابليون بونابرت في القرن التاسع عشر، ثم اتسع لاحقا ليشمل أشكالا متعددة من التعصب الجماعي والانحياز غير العقلاني، وفي العصر الحديث شاع توظيفه في مجالات عدة، منها الدلالة على نظرة الرجل الاستعلائية تجاه المرأة، أو التحيز المفرط لمجال أدبي أو حتى إيذاء الحيوانات.</span></span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></div>
</span><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مفهوم الشوفينية</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">يعود مصطلح "الشوفينية" إلى اللفظ الفرنسي (Chauvinisme)، المشتق من اسم الجندي الفرنسي نيكولا شوفين (Nicolas Chauvin) الذي يوصف بأن المفهوم نسب إليه، وقد انتقل إلى العربية على سبيل التعريب الصوتي للفظه الأصلي. ورغم كونه مصطلحا وافدا إلى العربية، فإنه يقترب في دلالته من بعض الجذور المعجمية مثل "ش و ف" الذي يدلّ على الظهور والبروز، ومن ذلك تشوّفت المرأةُ إذا تزيَّنت، واشتافَ فلانٌ إذا تطاول ونظر.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">والشوفينية في الاصطلاح تعني: الإفراط في الانحياز لجماعة بعينها -وطنا كانت أو جنسا أو فكرة- مع الانتقاص من شأن الجماعات الأخرى، والنظر إليها باستعلاء أو احتقار.</span></span></span></div>
</span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/05/getty_6a047a0ab2-1778678282.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: getty_6a047a0ab2-1778678282.jpg?w=770&amp;re...quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">عباءة نابليون بونابرت الذي نشأ مصطلح الشوفينية في سياق الدلالة على الولاء المفرط له (غيتي)</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">التطور التاريخي</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">لم تكن الشوفينية وليدة العصر الحديث، إذ عرفت البشرية هذه الظاهرة منذ القدم تحت أسماء مختلفة، ولعل من أهمها التعصّب للقوم والقبيلة، والانتصار لها في الحق والباطل، واحتقار سواها من الناس، وهو ما كان حاضرا أيضا في المجتمعات العربية قبل الإسلام. فقد نقل أبو زيد القرشي [170هـ] في "جمهرة أشعار العرب"، عن الشاعر دريد بن الصِّمَّة [8هـ] قوله: "وهل أنا إلا من غزية، إن غوتْ .. غويتُ، وإن ترشد غزية أرشدِ".</span></span></span></div>
</span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
</span><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وكان من صورها أيضا ازدراء المرأة الذي بلغ حدّ وأد البنات وبيعهن فضلا عن حرمانهن من الميراث، حتى جاءت تعاليم الإسلام لتواجه هذه النزعة معلنة مبدأ المساواة الإنسانية، وأن "أكرمكم عند الله أتقاكم" [الحجرات: 13]، وأن "لا فضل لعربي على أعجمي، ولا لعجمي على عربي، ولا لأحمر على أسود، ولا أسود على أحمر إلا بالتقوى" [رواه أحمد].</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما مصطلح الشوفينية نفسه، فتعود نشأته الحديثة إلى القرن التاسع عشر، إذ ارتبط باسم الجندي الفرنسي نيكولا شوفين الذي خدم في جيش نابليون بونابرت وأبدى من التفاني ما جعل نابليون نفسه يمنحه سيف الشرف.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وبعد انهيار الإمبراطورية عام 1815، ظل شوفين متعصبا يُعلن ولاءه للجمهورية الفرنسية بصوت عالٍ، مهاجما كل من يعارضها دون أي منطق، حتى غدا مثالا للحماسة الوطنية المتطرفة والتمجيد الأعمى للقائد والوطن.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومع مرور الوقت، تحوّل اسمه إلى رمز يُطلق على كل نزعة تتسم بالتعصب المبالغ فيه والانحياز غير العقلاني، مع ضرورة الإشارة إلى أن بعض الدراسات التاريخية ترى أن هذه الشخصية قد تكون متخيلة أو كاريكاتيرية نشأت في الأدب الفرنسي لتجسيد فكرة القومية المتطرفة.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وقد ظهر أول توسع في استخدام المصطلح في ثمانينيات القرن التاسع عشر، حين استخدم أحد الكتّاب الإنجليز تعبير"الشوفينية الأدبية" في سياق ساخر من الفرنسيين، للدلالة على التعصب الثقافي والانحياز المفرط في المجال الأدبي.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وفيما بعد، طوّر الحزب الشيوعي الأمريكي مصطلحَي "الشوفينية البيضاء" للإشارة إلى التعصب العنصري ضد السود، و"الشوفينية الذكورية" لوصف النظرة الاستعلائية للرجل تجاه المرأة.</span></span></span></div>
</span><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وظل استخدام المصطلح في هذه الدلالات محدودا داخل الأوساط الحزبية والسياسية، قبل أن ينتشر خلال ستينيات القرن العشرين، حين تبنّته الحركة النسوية في موجتها الثانية ووسّعت نطاق استخدامه في نقد الهيمنة الذكورية، حتى أصبح من أكثر استخدامات المصطلح شيوعا في العصر الحديث.</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ولم يقف استخدام المصطلح عند حدود الصراعات البشرية، بل تجاوز حاجز الإنسانية ليتسع مداه ويشمل ما عُرف بـ "الشوفينية النوعية"، وهو المفهوم الذي تبناه المدافعون عن حقوق الحيوان والبيئة ليشير إلى تلك النظرة الاستعلائية التي يتبناها الإنسان تجاه سائر الكائنات الحية، معتبرا نفسه المركز والسيّد المطلق لهذا الكوكب، ومُبيحا لنفسه الانتقاص من شأن الكائنات الأخرى بدافع التفوق النوعي.</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وتتخذ الشوفينية صورا متعددة تبعا لطبيعة هذا الشعور بالتفوّق؛ فقد تظهر في صورتها القومية حين يبالغ الفرد في تمجيد وطنه أو أمته ويرى أنها أسمى من غيرها، وقد تتخذ طابعا دينيا يقوم على رفض المختلف، كما تظهر في العلاقات بين الجنسين فيما يُعرف بالشوفينية الذكورية أو الأنثوية، عندما يتحول الانتماء إلى جنس معين إلى أداة للاستعلاء والإقصاء للجنس الآخر.</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أما الشوفينية العرقية فتُعد من أكثر صورها تطرفا، إذ تقوم على الاعتقاد بتفوّق عِرق بشري على آخر وما يرتبط بذلك من تمييز وعنصرية ونظرات دونية.</span></span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2023/07/67890-1688661842.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 67890-1688661842.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">لوحة للرسام فيكتور غيليام تجسد قصيدة "عبء الرجل الأبيض" التي تصور الأمريكيين والبريطانيين يحملون الشعوب إلى الحضارة</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">شخصيات اتهمت بالشوفينية</span></span></span></span><br />
<br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">نشأة مصطلح الشوفينية في سياق سياسي تجعل من الصعب التحقق من موضوعيته ومدى انطباقه على المؤمنين ببعض الأفكار أو المتحيزين لبعض الجماعات. لكن التاريخ الحديث عرف العديد ممن اتهموا بالشوفينية في مجالات عدة، سياسية وغير سياسية، ومن الأمثلة عليهم:</span></span></span></div>
</span><ul class="mycode_list"><li><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أدولف هتلر</span></span></span></span><br />
</li>
</ul>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/9/27/%D8%A3%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%81-%D9%87%D8%AA%D9%84%D8%B1#:~:****=%D8%B2%D8%B9%D9%8A%D9%85%20%D8%A3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7%20%22%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B2%D9%8A%D8%A9%22,-%D8%AD%D9%81%D8%B8&amp;****=%D8%A3%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%81%20%D9%87%D8%AA%D9%84%D8%B1%20%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A%20%D8%A3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A%20%D9%88%D9%84%D8%AF,%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9%20%D9%84%D9%8A%D9%86%D8%AA%D9%87%D9%8A%20%D8%A8%D9%87%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%81%20%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D8%A7." target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">زعيم</a> ألمانيا <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/6/7/%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B2%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%B1%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%B1%D9%85" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">النازية</a> الذي ارتبط اسمه بالقومية المتطرفة ذات الطابع العنصري، إذ تبنّى فكرة تفوق "العِرق الآري" على غيره، و دعا إلى إقصاء الآخرين ممن اعتبرهم أعراقا أدنى، وجسّد ذلك في تبنيه لسياسات القمع خلال <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/10/18/%d8%a7%d9%84%d8%ad%d8%b1%d8%a8-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%ab%d8%a7%d9%86%d9%8a%d8%a9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب العالمية الثانية</a>، وحملات <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/4/21/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الإبادة الجماعية</a>التي استهدفت اليهود والأقليات الأخرى في أوروبا.</span></span></span></div>
</span><ul class="mycode_list"><li><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">روديارد كبلينغ</span></span></span></span><br />
</li>
</ul>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">الأديب والشاعر البريطاني الذي عُرف بدعمه لفكرة تفوّق الرجل الأبيض، واعتباره الشعوب الأوروبية أحق بقيادة الشعوب الأخرى. وقد تجسد ذلك في قصيدته الشهيرة <a href="https://www.aljazeera.net/arts/2023/7/7/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AC%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%A8%D9%8A%D8%B6" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">"عبء الرجل الأبيض"</a> التي صور فيها الشعوب المستعمَرة كائنات قاصرة تحتاج للوصاية، مُضفيا طابعا أخلاقيا على الهيمنة الاستعمارية وتبرير النظرة الدونية للثقافات الأخرى.</span></span></span></div>
</span><ul class="mycode_list"><li><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">بوبي فيشر</span></span></span></span><br />
</li>
</ul>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><a href="https://www.aljazeera.net/culture/2025/10/4/%D8%A3%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B7%D8%B1%D9%86%D8%AC-%D8%A8%D9%88%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A%D8%B4%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%AF%D9%82" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">العبقري الأمريكي بطل العالم في الشطرنج</a>، الذي نُسبت إليه في مقابلة صحفية تصريحات مثيرة للجدل، أعلن فيها أن النساء لا ينبغي لهن الانخراط في الشؤون الفكرية، وأن الشطرنج لا يناسبهن، ونُقل عنه قوله: "إنهن جميعا ضعيفات، هنّ غبيات مقارنة بالرجال"، وقد أُدرجت هذه التصريحات لاحقا ضمن الأمثلة على الخطاب التمييزي ضد النساء في الرياضة.</span></span></span></div>
</span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">المصدر: الجزيرة نت</span></span></span></span></span>]]></content:encoded>
		</item>
		<item>
			<title><![CDATA[حق الفيتو]]></title>
			<link>https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13472</link>
			<pubDate>Fri, 17 Apr 2026 19:41:16 +0300</pubDate>
			<dc:creator><![CDATA[<a href="https://www.albasalh.com/member.php?action=profile&uid=7">الباسل</a>]]></dc:creator>
			<guid isPermaLink="false">https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13472</guid>
			<description><![CDATA[<div style="text-align: center;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"> </span></span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">مصطلح: حق الفيتو.. حين يرتهن مجلس الأمن لرضا القوى الكبرى<br />
</span><br />
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/04/rdfs45-1776434010.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: rdfs45-1776434010.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /><br />
حق الفيتو يتيح لأي دولة من الدول الخمس دائمة العضوية إفشال أي قرار في مجلس الأمن (غيتي)</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">حق تمتلكه خمس دول دائمة العضوية في <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/organizationsandstructures/2014/12/16/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">مجلس الأمن</a> وهي <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/2/17/%D8%B1%D9%88%D8%B3%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">روسيا</a> <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/9/21/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">والصين</a><a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/10/30/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">وبريطانيا</a> <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/11/3/%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">وفرنسا</a> والولايات المتحدة، يخولها رفض أي قرار يقدم للمجلس دون إبداء الأسباب.<br />
ويعود أصل كلمة فيتو إلى اللغة اللاتينية، وتعني "أنا أعترض"، وشاع مدلولها أكثر بعد نهاية <a href="https://www.aljazeera.net/military/wars/2014/10/18/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب العالمية الثانية</a> وقيام <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/organizationsandstructures/2014/12/16/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الأمم المتحدة</a> عام 1945. لم ترد كلمة "فيتو" في <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/11/30/%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%85%D9%8A%D8%AB%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">ميثاق الأمم المتحدة</a>، بل ورد لفظ "حق الاعتراض" وهو في واقع الأمر "حق إجهاض" للقرار وليس مجرد اعتراض.<br />
ويكفي اعتراض أي من الدول الخمس الدائمة العضوية في مجلس الأمن -من أصل 15 عضوا في المجلس- ليتم رفض القرار وعدم تمريره نهائيا، حتى وإن كان مقبولا للدول الأربع عشرة الأخرى.<br />
وتعرض حق الفيتو لانتقادات عديدة، خاصة لأنه لم يرد في ميثاق الأمم المتحدة، ويقول المنتقدون إنه يتناقض مع الديمقراطية، إذ لم تنتخب الدول الخمس، بل جاء الأمر استفادة من طبيعة موازين القوى في مرحلة ما بعد الحرب العالمية الثانية.</span></span></span></div>
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/04/65ytf-1776434004.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 65ytf-1776434004.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">سفيرة الولايات المتحدة لدى الأمم المتحدة ليندا توماس غرينفيلد تستخدم حق النقض</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"> خلال جلسة لمجلس الأمن بشأن الحرب الإسرائيلية على غزة (الفرنسية-2024)</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">تاريخ استخدام الفيتو</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">كانت سياسة المحاور سيدة الموقف في عهد <a href="https://www.aljazeera.net/conceptsandterminology/politics/2016/3/1/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A9-%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D8%B9-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D9%86-%D9%82%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D9%84%D9%82%D8%B7%D8%A8%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب الباردة</a>، حيث كان التوتر عاليا بين المعسكر الغربي الرأسمالي بقيادة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/2/18/%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الولايات المتحدة</a>، والشرقي الاشتراكي بقيادة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2016/10/19/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D9%81%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%8A-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%8A%D9%85%D9%86%D8%A9-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%81%D9%88%D9%84" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الاتحاد السوفياتي</a>.<br />
واستخدمت <a href="https://www.aljazeera.net/citiesandregions/city/2014/12/13/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%83%D9%88" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">موسكو</a> حق <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/conceptsandterminology/2015/5/19/%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%AA%D9%88" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الفيتو</a> نحو 123 مرة جلها في عهد الاتحاد السوفياتي على سبيل العناد مع الغرب، وبضع مرات في عهد روسيا، أما الولايات المتحدة فاستخدمته أكثر من 79 مرة ثلثيها لحماية <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2010/12/15/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">إسرائيل</a>.<br />
ولجأت بريطانيا إلى حق الفيتو 32 مرة، بعضها إلى جانب الولايات المتحدة أو <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/11/3/%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">فرنسا</a> أو هما معا، بينما انفردت بالباقي دفاعا عن روديسيا، لكن ذلك لم يمنعها من الانهيار وقيام دولة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/11/3/%D8%B2%D9%8A%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">زيمبابوي</a> على أنقاضها.</div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">ووقفت <a href="https://www.aljazeera.net/citiesandregions/city/2014/12/28/%D9%88%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%B7%D9%86-%D8%AF%D9%8A-%D8%B3%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">واشنطن</a> في وجه قرارات تنتقد إسرائيل أو تطالبها بالانسحاب من الأراضي الفلسطينية التي احتلتها عام 1967، ووقفت عام 1976 ضد مشروعي قرار كانا يطالبان بحق الشعب الفلسطيني في تقرير مصيره، ورفضت إدانة إسرائيل بسبب حرقها <a href="https://www.aljazeera.net/citiesandregions/landmark/2014/11/8/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%82%D8%B5%D9%89" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">المسجد الأقصى</a>، أو اغتيال الشيخ <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/icons/2010/12/8/%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">أحمد ياسين</a> مؤسس حركة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/movementsandparties/2014/2/10/%D8%AD%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حماس</a> عام 2004.<br />
وأفشلت الولايات المتحدة عام 2011 مشروع قرار يدين <a href="https://www.aljazeera.net/conceptsandterminology/politics/2015/12/18/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الاستيطان</a> الإسرائيلي رغم موافقة 14 عضوا عليه، وعارضت في 30 ديسمبر/كانون الأول 2014 مشروع قرار عربي يدعو إلى إعلان الدولة الفلسطينية وإنهاء <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2010/12/15/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الاحتلال الإسرائيلي</a> خلال عامين.<br />
وبعد انهيار الاتحاد السوفيتي عام 1991، استعملت روسيا حق الفيتو أكثر من أربع مرات، منها ضد صدور قرار حول تمويل نشاط الأمم المتحدة في <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2013/1/20/%D9%82%D8%A8%D8%B1%D8%B5" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">قبرص</a>، وآخر ضد قرار يدين جرائم النظام السوري بعد ثورة 2014، والأمر نفسه فعلته <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/9/21/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الصين</a> لمنع إدانة النظام المذكور.</div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/04/try6-1776434014.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: try6-1776434014.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">روسيا استخدمت حق الفيتو ضد قرارات متعلقة بالحرب السورية أكثر من 16 مرة (غيتي)</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">واستخدمت روسيا حق النقض في مجلس الأمن الدولي 13 مرة في سياق الحرب السورية حتى عام 2019، وكان آخرها في 19 سبتمبر/أيلول من العام ذاته، حين انضمت إلى الصين لتعطيل مشروع قرار يدعو إلى وقف إطلاق النار في محافظة إدلب شمال غربي <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/11/3/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">سوريا</a>.<br />
ومع اندلاع <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/2/20/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%B3%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%83%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب الروسية على أوكرانيا</a>، عادت موسكو إلى توظيف الفيتو في 25 فبراير/شباط 2022 لإسقاط مشروع قرار تقدّمت به الولايات المتحدة وألبانيا، يطالب بوقف العمليات العسكرية الروسية. ورغم حصول المشروع على تأييد 11 دولة وامتناع 3 دول عن التصويت، فقد سقط بفعل الاعتراض الروسي.<br />
وفي 30 سبتمبر/أيلول 2022، استخدمت روسيا الفيتو مجددا، هذه المرة لإفشال مشروع قرار أمريكي-ألباني يدين ما وصف بـ"الاستفتاءات غير القانونية" في مناطق دونيتسك ولوغانسك وخيرسون وزابوريجيا، ويؤكد عدم الاعتراف بها أساسا لضم تلك المناطق.<br />
<br />
وفي سياق آخر، لجأت الولايات المتحدة إلى استخدام الفيتو عدة مرات دعما لإسرائيل عقب اندلاع الحرب على غزة في أكتوبر/تشرين الأول 2023، واستخدمته 4 مرات بين عامي 2023 و2024. ففي 18 أكتوبر/تشرين الأول 2023، عطّلت واشنطن مشروع قرار تقدّمت به البرازيل يدعو إلى هدنة إنسانية لإيصال المساعدات، رغم تأييد 12 دولة من أصل 15.</div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">كما استخدمت الفيتو في 5 يونيو/حزيران 2025 لإسقاط مشروع قرار صاغته الجزائر يطالب بوقف فوري لإطلاق النار، على الرغم من حصوله على دعم 14 دولة، ما رفع عدد مرات استخدام الولايات المتحدة للفيتو في القضايا المرتبطة بإسرائيل إلى 49 مرة منذ عام 1970.<br />
وفي 7 أبريل/نيسان 2026، استخدمت كل من روسيا والصين حق النقض لإفشال مشروع قرار في مجلس الأمن كان يهدف إلى إلزام إيران بإعادة فتح <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/12/28/%D9%85%D8%B6%D9%8A%D9%82-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D9%8A-%D9%84%D9%84%D9%86%D9%81%D8%B7-%D9%81%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">مضيق هرمز</a> وضمان حرية الملاحة فيه، وذلك في أعقاب إغلاقه أثناء التصعيد العسكري الذي اندلع أواخر فبراير/شباط من العام نفسه بين الولايات المتحدة وإسرائيل من جهة، وإيران من جهة أخرى.</div>
<br />
المصدر: الجزيرة نت </span></span></span>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<div style="text-align: center;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"> </span></span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">مصطلح: حق الفيتو.. حين يرتهن مجلس الأمن لرضا القوى الكبرى<br />
</span><br />
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/04/rdfs45-1776434010.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: rdfs45-1776434010.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /><br />
حق الفيتو يتيح لأي دولة من الدول الخمس دائمة العضوية إفشال أي قرار في مجلس الأمن (غيتي)</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">حق تمتلكه خمس دول دائمة العضوية في <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/organizationsandstructures/2014/12/16/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">مجلس الأمن</a> وهي <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/2/17/%D8%B1%D9%88%D8%B3%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">روسيا</a> <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/9/21/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">والصين</a><a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/10/30/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">وبريطانيا</a> <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/11/3/%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">وفرنسا</a> والولايات المتحدة، يخولها رفض أي قرار يقدم للمجلس دون إبداء الأسباب.<br />
ويعود أصل كلمة فيتو إلى اللغة اللاتينية، وتعني "أنا أعترض"، وشاع مدلولها أكثر بعد نهاية <a href="https://www.aljazeera.net/military/wars/2014/10/18/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب العالمية الثانية</a> وقيام <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/organizationsandstructures/2014/12/16/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الأمم المتحدة</a> عام 1945. لم ترد كلمة "فيتو" في <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/11/30/%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%85%D9%8A%D8%AB%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">ميثاق الأمم المتحدة</a>، بل ورد لفظ "حق الاعتراض" وهو في واقع الأمر "حق إجهاض" للقرار وليس مجرد اعتراض.<br />
ويكفي اعتراض أي من الدول الخمس الدائمة العضوية في مجلس الأمن -من أصل 15 عضوا في المجلس- ليتم رفض القرار وعدم تمريره نهائيا، حتى وإن كان مقبولا للدول الأربع عشرة الأخرى.<br />
وتعرض حق الفيتو لانتقادات عديدة، خاصة لأنه لم يرد في ميثاق الأمم المتحدة، ويقول المنتقدون إنه يتناقض مع الديمقراطية، إذ لم تنتخب الدول الخمس، بل جاء الأمر استفادة من طبيعة موازين القوى في مرحلة ما بعد الحرب العالمية الثانية.</span></span></span></div>
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/04/65ytf-1776434004.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 65ytf-1776434004.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">سفيرة الولايات المتحدة لدى الأمم المتحدة ليندا توماس غرينفيلد تستخدم حق النقض</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"> خلال جلسة لمجلس الأمن بشأن الحرب الإسرائيلية على غزة (الفرنسية-2024)</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">تاريخ استخدام الفيتو</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">كانت سياسة المحاور سيدة الموقف في عهد <a href="https://www.aljazeera.net/conceptsandterminology/politics/2016/3/1/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A9-%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D8%B9-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D9%86-%D9%82%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D9%84%D9%82%D8%B7%D8%A8%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب الباردة</a>، حيث كان التوتر عاليا بين المعسكر الغربي الرأسمالي بقيادة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/2/18/%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الولايات المتحدة</a>، والشرقي الاشتراكي بقيادة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2016/10/19/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D9%81%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%8A-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%8A%D9%85%D9%86%D8%A9-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%81%D9%88%D9%84" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الاتحاد السوفياتي</a>.<br />
واستخدمت <a href="https://www.aljazeera.net/citiesandregions/city/2014/12/13/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%83%D9%88" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">موسكو</a> حق <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/conceptsandterminology/2015/5/19/%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%AA%D9%88" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الفيتو</a> نحو 123 مرة جلها في عهد الاتحاد السوفياتي على سبيل العناد مع الغرب، وبضع مرات في عهد روسيا، أما الولايات المتحدة فاستخدمته أكثر من 79 مرة ثلثيها لحماية <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2010/12/15/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">إسرائيل</a>.<br />
ولجأت بريطانيا إلى حق الفيتو 32 مرة، بعضها إلى جانب الولايات المتحدة أو <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/11/3/%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">فرنسا</a> أو هما معا، بينما انفردت بالباقي دفاعا عن روديسيا، لكن ذلك لم يمنعها من الانهيار وقيام دولة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/11/3/%D8%B2%D9%8A%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">زيمبابوي</a> على أنقاضها.</div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">ووقفت <a href="https://www.aljazeera.net/citiesandregions/city/2014/12/28/%D9%88%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%B7%D9%86-%D8%AF%D9%8A-%D8%B3%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">واشنطن</a> في وجه قرارات تنتقد إسرائيل أو تطالبها بالانسحاب من الأراضي الفلسطينية التي احتلتها عام 1967، ووقفت عام 1976 ضد مشروعي قرار كانا يطالبان بحق الشعب الفلسطيني في تقرير مصيره، ورفضت إدانة إسرائيل بسبب حرقها <a href="https://www.aljazeera.net/citiesandregions/landmark/2014/11/8/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%82%D8%B5%D9%89" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">المسجد الأقصى</a>، أو اغتيال الشيخ <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/icons/2010/12/8/%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">أحمد ياسين</a> مؤسس حركة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/movementsandparties/2014/2/10/%D8%AD%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حماس</a> عام 2004.<br />
وأفشلت الولايات المتحدة عام 2011 مشروع قرار يدين <a href="https://www.aljazeera.net/conceptsandterminology/politics/2015/12/18/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الاستيطان</a> الإسرائيلي رغم موافقة 14 عضوا عليه، وعارضت في 30 ديسمبر/كانون الأول 2014 مشروع قرار عربي يدعو إلى إعلان الدولة الفلسطينية وإنهاء <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2010/12/15/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الاحتلال الإسرائيلي</a> خلال عامين.<br />
وبعد انهيار الاتحاد السوفيتي عام 1991، استعملت روسيا حق الفيتو أكثر من أربع مرات، منها ضد صدور قرار حول تمويل نشاط الأمم المتحدة في <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2013/1/20/%D9%82%D8%A8%D8%B1%D8%B5" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">قبرص</a>، وآخر ضد قرار يدين جرائم النظام السوري بعد ثورة 2014، والأمر نفسه فعلته <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/9/21/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الصين</a> لمنع إدانة النظام المذكور.</div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/04/try6-1776434014.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: try6-1776434014.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">روسيا استخدمت حق الفيتو ضد قرارات متعلقة بالحرب السورية أكثر من 16 مرة (غيتي)</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">واستخدمت روسيا حق النقض في مجلس الأمن الدولي 13 مرة في سياق الحرب السورية حتى عام 2019، وكان آخرها في 19 سبتمبر/أيلول من العام ذاته، حين انضمت إلى الصين لتعطيل مشروع قرار يدعو إلى وقف إطلاق النار في محافظة إدلب شمال غربي <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/11/3/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">سوريا</a>.<br />
ومع اندلاع <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/2/20/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%B3%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%83%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب الروسية على أوكرانيا</a>، عادت موسكو إلى توظيف الفيتو في 25 فبراير/شباط 2022 لإسقاط مشروع قرار تقدّمت به الولايات المتحدة وألبانيا، يطالب بوقف العمليات العسكرية الروسية. ورغم حصول المشروع على تأييد 11 دولة وامتناع 3 دول عن التصويت، فقد سقط بفعل الاعتراض الروسي.<br />
وفي 30 سبتمبر/أيلول 2022، استخدمت روسيا الفيتو مجددا، هذه المرة لإفشال مشروع قرار أمريكي-ألباني يدين ما وصف بـ"الاستفتاءات غير القانونية" في مناطق دونيتسك ولوغانسك وخيرسون وزابوريجيا، ويؤكد عدم الاعتراف بها أساسا لضم تلك المناطق.<br />
<br />
وفي سياق آخر، لجأت الولايات المتحدة إلى استخدام الفيتو عدة مرات دعما لإسرائيل عقب اندلاع الحرب على غزة في أكتوبر/تشرين الأول 2023، واستخدمته 4 مرات بين عامي 2023 و2024. ففي 18 أكتوبر/تشرين الأول 2023، عطّلت واشنطن مشروع قرار تقدّمت به البرازيل يدعو إلى هدنة إنسانية لإيصال المساعدات، رغم تأييد 12 دولة من أصل 15.</div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">كما استخدمت الفيتو في 5 يونيو/حزيران 2025 لإسقاط مشروع قرار صاغته الجزائر يطالب بوقف فوري لإطلاق النار، على الرغم من حصوله على دعم 14 دولة، ما رفع عدد مرات استخدام الولايات المتحدة للفيتو في القضايا المرتبطة بإسرائيل إلى 49 مرة منذ عام 1970.<br />
وفي 7 أبريل/نيسان 2026، استخدمت كل من روسيا والصين حق النقض لإفشال مشروع قرار في مجلس الأمن كان يهدف إلى إلزام إيران بإعادة فتح <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/12/28/%D9%85%D8%B6%D9%8A%D9%82-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D9%8A-%D9%84%D9%84%D9%86%D9%81%D8%B7-%D9%81%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">مضيق هرمز</a> وضمان حرية الملاحة فيه، وذلك في أعقاب إغلاقه أثناء التصعيد العسكري الذي اندلع أواخر فبراير/شباط من العام نفسه بين الولايات المتحدة وإسرائيل من جهة، وإيران من جهة أخرى.</div>
<br />
المصدر: الجزيرة نت </span></span></span>]]></content:encoded>
		</item>
		<item>
			<title><![CDATA[حرب العصابات]]></title>
			<link>https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13471</link>
			<pubDate>Fri, 17 Apr 2026 19:10:08 +0300</pubDate>
			<dc:creator><![CDATA[<a href="https://www.albasalh.com/member.php?action=profile&uid=7">الباسل</a>]]></dc:creator>
			<guid isPermaLink="false">https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13471</guid>
			<description><![CDATA[<span style="font-family: Tahoma;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"> </span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">مصطلح: حرب العصابات</span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2016/01/dc8a16b5-5d20-460e-b6d4-e1f869e4df2b.jpeg?resize=686%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: dc8a16b5-5d20-460e-b6d4-e1f869e4df2b.jpe...quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
تتميز حرب العصابات بطابعها الفجائي المباغت لاستنزاف العدو وجره إلى تعبئة دائمة وتكبيده خسائر فادحة (رويترز)</span><br />
<br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">حرب العصابات شكل من أشكال القتال بين مجموعات مسلحة وقوات نظامية وقد تقوم بها مجموعات محلية ضدَّ محتل أجنبي، فهي أسلوب عسكري يلجأ إليه الطرف الأضعف للتغلب على خصم قوي عندما يجد أن المواجهة النظامية ليست في مصلحته.<br />
وتتميز حرب العصابات بطابعها الفجائي المباغت، لاستنزاف العدو وجره إلى تعبئة دائمةوتكبيده خسائر فادحة بجهدٍ قليل، كما تلجأ في بعض الأحيان إلى تخريب المنشآت والبنيات التحتية الحيوية بالنسبة له. وتختلف حرب العصابات عن عمليات <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/conceptsandterminology/2015/5/19/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B2%D9%82%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">المرتزقة</a> لأن دافعها سياسي وأيديولوجي، في حين أنَّ عمليات المرتزقة دافعها مادي صرفْ.</span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">أصل التسمية</span></span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
تعود تسمية حرب العصابات والتي يطلق عليها بالإنجليزية "guerrilla warfar " إلى اللغة الإسبانية "guerre de guerrilla " وتعني الحروب الصغيرة.<br />
وظهر هذا النوع من الحروب لأول مرة مع مطالع القرن الـ19 خلال حرب التحرير الإسبانية ضدَّ احتلال جيوش نابليون بونابارت لـ <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2010/12/16/%D8%A5%D8%B3%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">إسبانيا</a>وتدخلها في شؤون الداخلية بعد أنْ كانت دخلتها بترخيصٍ من الملك شارل الخامس، بذريعة غزوِ <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/2/18/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">البرتغال</a> عقابا لها على الترخيص للسفن البريطانية بالتزود بالوقود والمؤن من موانئها.<br />
لكن نابليون طوَّر تطلعاته إزاءَ إسبانيا إلى الرغبة في احتلالها، سيما بعد حصولِ انقلابٍ عسكري مع بعثة جيشَه الثاني والذي تمركز في <a href="https://www.aljazeera.net/citiesandregions/city/2014/11/4/%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%8A%D8%AF" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">مدريد</a> عام 1806.</span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
وفي عام 1808، بدأت مجموعات وطنية إسبانية شنَّ عمليات عسكرية خاطفة ومفاجئة ضد الجيش الفرنسي أطلق عليها لاحقا حرب التحرير الإسبانية. ورغم تواضع إمكانيات المجموعات التي تنفذها، كبدت تلك العمليات الجيش الفرنسي خسائر فادحة خصوصا بعد الدعم الذي حظيت به من قبل البرتغاليين وحلفائهم البريطانيين، لتنتهي تلك الحرب بتراجع جيوش نابليون إلى جبال البرانس لتُصبح <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/11/3/%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">فرنسا</a>في مرمى الغزو البريطاني البرتغالي.</span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">مقاومة وتحرير</span></span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><br />
أصبحت حرب العصابات تقليدا شائعا بين حركات التحرر عبر العالم في القرن العشرين سواء في أ<a href="https://www.aljazeera.net/citiesandregions/others/2015/6/14/%D8%A3%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">فريقيا</a> أو آسيا أو أميركا اللاتينية، وتزايدت بصورة مضطردة في الستينيات والسبعينيات من ذلك القرن بظهور حركات تبنت هذا الأسلوب، وقد تأثرَ أغلبها بواقع القطبية الثنائية السائد بعد <a href="https://www.aljazeera.net/military/wars/2014/10/18/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب العالمية الثانية</a>، ولوحظ أن أغلبها حركات يسارية مدعومة من الاتحاد السوفياتي (السابق) تُقارع أنظمة ليبرالية مدعومة من الغرب.<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">وفي المنطقة العربية، شنَّت جبهة التحرير الوطنية الجزائرية حرب عصابات ضروسة ضد الاحتلال الفرنسي وكبدته خسائر فادحة وحملت إلى القضية الجزائرية آفاق العالم، واشتهر من تلك المعارك المشهودة معركة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/2/18/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الجزائر</a><a href="https://www.aljazeera.net/citiesandregions/city/2014/11/11/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D9%85%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url"> العاصمة</a> التي دارت أواخر عام 1957 1957 وقاد فيها ياسف سعدي قوات جبهة التحرير على مستوى العاصمة في مواجهة الفرقة العاشرة للمظليين في الجيش الفرنسي بقيادة الجنرال ماسو والذي تصرف بوحشية ضد الأهالي وضد مقاتلي الجبهة.<br />
وكانت هذه المعركة أبرز تجليات اعتماد حرب العصابات في الثورة الجزائرية التي كانت حرب الهند الصينية ومعارك <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/movementsandparties/2015/4/2/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A8%D9%87%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الجبهة الوطنية</a> لتحرير <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/11/3/%D9%81%D9%8A%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%85" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">فيتنام</a> "الفيت كونغ" مصدرا من مصادر إلهامها. <br />
<br />
وفي <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/10/18/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%BA%D8%B1%D8%A8" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">المغرب</a>، نفذ جيش التحرير عملياتٍ نوعية من حرب العصابات ضدَّ الاحتلال الإسباني خصوصا في منطقة الريف تحت قيادة الزعيم <a href="https://www.aljazeera.net/icons/strugglers/2014/11/12/%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B7%D8%A7%D8%A8%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">عبد الكريم الخطابي</a> مثل معركة أنوالْ، وكذلك في منطقة سيدي إفني حيث أثخنت قبائل تكنة وآيت بعمران الجيشين الفرنسي والإسباني عبر عملياتٍ نوعية خاطفة مُستلهمة من تكتيكات حرب العصابات.<br />
وقبل ذلك، اشتُهر المجاهد الليبي <a href="https://www.aljazeera.net/icons/politicians/2014/10/16/%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">عمر المختار</a> بتكتيكاته الفريدة التي كبَّدت الجيش الإيطالي خسائر فادحة فصارَ بذلك رمزا من رموز حرب العصابات التحررية عبرَ كمائنه المشهودة وغاراته الفتاكة ضد حاميات الجيش الإيطالي في كل أرجاء <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/10/30/%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">ليبيا</a>، إلى أنْ اعتُقل وأُعدم عام 1931.<br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">رموز</span><br />
<br />
ودفعت حرب العصابات قادة سياسيين وثوارا إلى العالمية لما تمكنوا من تحقيقه من مكاسب عسكرية تَخدم أهدافا سياسية، مثل اسم الثائر الأرجنتيني أرنستو <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/icons/2013/4/24/%D8%A5%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%88-%D8%AA%D8%B4%D9%8A-%D8%BA%D9%8A%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">غيفارا</a> حيث خاض هذا الطبيب الشاب حروبا كثيرة من هذا النوع.<br />
<br />
واشترك غيفارا، إلى جانب صديقه <a href="https://www.aljazeera.net/icons/politicians/2014/12/14/%D9%81%D9%8A%D8%AF%D9%84-%D9%83%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D9%88" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">فيدل كاسترو</a>، في الثورة الكوبية التي أطاحت بالجنرال باتيستا عام 1959. وبعد استتباب الأمور، أُسندت إليه حقيبة الصناعة والاقتصاد لكنَّه آثرَ الأدغال والحرب على الحكم ليواصل رحلة المخاطرة التي قادته إلى الكونغو حيث شارك في حرب كاتانغا إلى جانب القوات الموالية للثائر <a href="https://www.aljazeera.net/icons/politicians/2015/4/16/%D8%A8%D8%A7%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D8%B3-%D9%84%D9%88%D9%85%D9%88%D9%85%D8%A8%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">باتريس لومومبا</a>، كما خاض حروبا أخرى إلى أن انتهى به الأمر قتيلا على يد الجيش البوليفي وبدعم من الاستخبارات الأميركية.<br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">إلهام</span><br />
ألهمت حرب العصابات منظري العسكرية النظامية في الفترة المعاصرة، وهو ما أثمرَ في النهاية تشكيل القوات الخاصة التي تُوكل إليها مهام محددة في عمقِ أراضي العدو، وتتحرك في مجموعاتٍ صغيرة لإصابة أهدافٍ محددة في نطاقها الزماني والمكاني.<br />
ومن أوجه الشبه الأخرى كذلك بين حرب العصابات والعمليات الخاصة أنَّ هدفهما ليس تحقيق مكسب ميداني أو عسكري حاسم وإنما تكبيد العدو خسائر، أو التمهيد لعملية عسكرية كبيرة عبرَ تلك العمليات النوعية التي قد يكون هدفها تنفيذ اغتيالات أو تخريب بنيات أو تجهيزات أو قطع خطوط إمداد إلى غير ذلك.</div>
<br />
</span><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">المصدر: الجزيرة نت</span></span></span>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<span style="font-family: Tahoma;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"> </span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="color: #333333;" class="mycode_color"></span></span><br />
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">مصطلح: حرب العصابات</span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2016/01/dc8a16b5-5d20-460e-b6d4-e1f869e4df2b.jpeg?resize=686%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: dc8a16b5-5d20-460e-b6d4-e1f869e4df2b.jpe...quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
تتميز حرب العصابات بطابعها الفجائي المباغت لاستنزاف العدو وجره إلى تعبئة دائمة وتكبيده خسائر فادحة (رويترز)</span><br />
<br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">حرب العصابات شكل من أشكال القتال بين مجموعات مسلحة وقوات نظامية وقد تقوم بها مجموعات محلية ضدَّ محتل أجنبي، فهي أسلوب عسكري يلجأ إليه الطرف الأضعف للتغلب على خصم قوي عندما يجد أن المواجهة النظامية ليست في مصلحته.<br />
وتتميز حرب العصابات بطابعها الفجائي المباغت، لاستنزاف العدو وجره إلى تعبئة دائمةوتكبيده خسائر فادحة بجهدٍ قليل، كما تلجأ في بعض الأحيان إلى تخريب المنشآت والبنيات التحتية الحيوية بالنسبة له. وتختلف حرب العصابات عن عمليات <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/conceptsandterminology/2015/5/19/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B2%D9%82%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">المرتزقة</a> لأن دافعها سياسي وأيديولوجي، في حين أنَّ عمليات المرتزقة دافعها مادي صرفْ.</span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">أصل التسمية</span></span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
تعود تسمية حرب العصابات والتي يطلق عليها بالإنجليزية "guerrilla warfar " إلى اللغة الإسبانية "guerre de guerrilla " وتعني الحروب الصغيرة.<br />
وظهر هذا النوع من الحروب لأول مرة مع مطالع القرن الـ19 خلال حرب التحرير الإسبانية ضدَّ احتلال جيوش نابليون بونابارت لـ <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2010/12/16/%D8%A5%D8%B3%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">إسبانيا</a>وتدخلها في شؤون الداخلية بعد أنْ كانت دخلتها بترخيصٍ من الملك شارل الخامس، بذريعة غزوِ <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/2/18/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">البرتغال</a> عقابا لها على الترخيص للسفن البريطانية بالتزود بالوقود والمؤن من موانئها.<br />
لكن نابليون طوَّر تطلعاته إزاءَ إسبانيا إلى الرغبة في احتلالها، سيما بعد حصولِ انقلابٍ عسكري مع بعثة جيشَه الثاني والذي تمركز في <a href="https://www.aljazeera.net/citiesandregions/city/2014/11/4/%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%8A%D8%AF" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">مدريد</a> عام 1806.</span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
وفي عام 1808، بدأت مجموعات وطنية إسبانية شنَّ عمليات عسكرية خاطفة ومفاجئة ضد الجيش الفرنسي أطلق عليها لاحقا حرب التحرير الإسبانية. ورغم تواضع إمكانيات المجموعات التي تنفذها، كبدت تلك العمليات الجيش الفرنسي خسائر فادحة خصوصا بعد الدعم الذي حظيت به من قبل البرتغاليين وحلفائهم البريطانيين، لتنتهي تلك الحرب بتراجع جيوش نابليون إلى جبال البرانس لتُصبح <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/11/3/%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">فرنسا</a>في مرمى الغزو البريطاني البرتغالي.</span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></div>
<span style="color: #333333;" class="mycode_color"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">مقاومة وتحرير</span></span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><br />
أصبحت حرب العصابات تقليدا شائعا بين حركات التحرر عبر العالم في القرن العشرين سواء في أ<a href="https://www.aljazeera.net/citiesandregions/others/2015/6/14/%D8%A3%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">فريقيا</a> أو آسيا أو أميركا اللاتينية، وتزايدت بصورة مضطردة في الستينيات والسبعينيات من ذلك القرن بظهور حركات تبنت هذا الأسلوب، وقد تأثرَ أغلبها بواقع القطبية الثنائية السائد بعد <a href="https://www.aljazeera.net/military/wars/2014/10/18/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب العالمية الثانية</a>، ولوحظ أن أغلبها حركات يسارية مدعومة من الاتحاد السوفياتي (السابق) تُقارع أنظمة ليبرالية مدعومة من الغرب.<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">وفي المنطقة العربية، شنَّت جبهة التحرير الوطنية الجزائرية حرب عصابات ضروسة ضد الاحتلال الفرنسي وكبدته خسائر فادحة وحملت إلى القضية الجزائرية آفاق العالم، واشتهر من تلك المعارك المشهودة معركة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/2/18/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الجزائر</a><a href="https://www.aljazeera.net/citiesandregions/city/2014/11/11/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D9%85%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url"> العاصمة</a> التي دارت أواخر عام 1957 1957 وقاد فيها ياسف سعدي قوات جبهة التحرير على مستوى العاصمة في مواجهة الفرقة العاشرة للمظليين في الجيش الفرنسي بقيادة الجنرال ماسو والذي تصرف بوحشية ضد الأهالي وضد مقاتلي الجبهة.<br />
وكانت هذه المعركة أبرز تجليات اعتماد حرب العصابات في الثورة الجزائرية التي كانت حرب الهند الصينية ومعارك <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/movementsandparties/2015/4/2/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A8%D9%87%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الجبهة الوطنية</a> لتحرير <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/11/3/%D9%81%D9%8A%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%85" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">فيتنام</a> "الفيت كونغ" مصدرا من مصادر إلهامها. <br />
<br />
وفي <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/10/18/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%BA%D8%B1%D8%A8" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">المغرب</a>، نفذ جيش التحرير عملياتٍ نوعية من حرب العصابات ضدَّ الاحتلال الإسباني خصوصا في منطقة الريف تحت قيادة الزعيم <a href="https://www.aljazeera.net/icons/strugglers/2014/11/12/%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B7%D8%A7%D8%A8%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">عبد الكريم الخطابي</a> مثل معركة أنوالْ، وكذلك في منطقة سيدي إفني حيث أثخنت قبائل تكنة وآيت بعمران الجيشين الفرنسي والإسباني عبر عملياتٍ نوعية خاطفة مُستلهمة من تكتيكات حرب العصابات.<br />
وقبل ذلك، اشتُهر المجاهد الليبي <a href="https://www.aljazeera.net/icons/politicians/2014/10/16/%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">عمر المختار</a> بتكتيكاته الفريدة التي كبَّدت الجيش الإيطالي خسائر فادحة فصارَ بذلك رمزا من رموز حرب العصابات التحررية عبرَ كمائنه المشهودة وغاراته الفتاكة ضد حاميات الجيش الإيطالي في كل أرجاء <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/10/30/%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">ليبيا</a>، إلى أنْ اعتُقل وأُعدم عام 1931.<br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">رموز</span><br />
<br />
ودفعت حرب العصابات قادة سياسيين وثوارا إلى العالمية لما تمكنوا من تحقيقه من مكاسب عسكرية تَخدم أهدافا سياسية، مثل اسم الثائر الأرجنتيني أرنستو <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/icons/2013/4/24/%D8%A5%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%88-%D8%AA%D8%B4%D9%8A-%D8%BA%D9%8A%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">غيفارا</a> حيث خاض هذا الطبيب الشاب حروبا كثيرة من هذا النوع.<br />
<br />
واشترك غيفارا، إلى جانب صديقه <a href="https://www.aljazeera.net/icons/politicians/2014/12/14/%D9%81%D9%8A%D8%AF%D9%84-%D9%83%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D9%88" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">فيدل كاسترو</a>، في الثورة الكوبية التي أطاحت بالجنرال باتيستا عام 1959. وبعد استتباب الأمور، أُسندت إليه حقيبة الصناعة والاقتصاد لكنَّه آثرَ الأدغال والحرب على الحكم ليواصل رحلة المخاطرة التي قادته إلى الكونغو حيث شارك في حرب كاتانغا إلى جانب القوات الموالية للثائر <a href="https://www.aljazeera.net/icons/politicians/2015/4/16/%D8%A8%D8%A7%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D8%B3-%D9%84%D9%88%D9%85%D9%88%D9%85%D8%A8%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">باتريس لومومبا</a>، كما خاض حروبا أخرى إلى أن انتهى به الأمر قتيلا على يد الجيش البوليفي وبدعم من الاستخبارات الأميركية.<br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">إلهام</span><br />
ألهمت حرب العصابات منظري العسكرية النظامية في الفترة المعاصرة، وهو ما أثمرَ في النهاية تشكيل القوات الخاصة التي تُوكل إليها مهام محددة في عمقِ أراضي العدو، وتتحرك في مجموعاتٍ صغيرة لإصابة أهدافٍ محددة في نطاقها الزماني والمكاني.<br />
ومن أوجه الشبه الأخرى كذلك بين حرب العصابات والعمليات الخاصة أنَّ هدفهما ليس تحقيق مكسب ميداني أو عسكري حاسم وإنما تكبيد العدو خسائر، أو التمهيد لعملية عسكرية كبيرة عبرَ تلك العمليات النوعية التي قد يكون هدفها تنفيذ اغتيالات أو تخريب بنيات أو تجهيزات أو قطع خطوط إمداد إلى غير ذلك.</div>
<br />
</span><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">المصدر: الجزيرة نت</span></span></span>]]></content:encoded>
		</item>
		<item>
			<title><![CDATA[مصطلح: محور المقاومة]]></title>
			<link>https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13394</link>
			<pubDate>Wed, 08 Apr 2026 08:01:31 +0300</pubDate>
			<dc:creator><![CDATA[<a href="https://www.albasalh.com/member.php?action=profile&uid=7">الباسل</a>]]></dc:creator>
			<guid isPermaLink="false">https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13394</guid>
			<description><![CDATA[<span style="font-family: Arial;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="font-family: Tahoma;" class="mycode_font"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"> </span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">محور المقاومة.. تحالف إقليمي لمواجهة إسرائيل<br />
</span><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><br />
</span><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2024/05/32232323-1716470587.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 32232323-1716470587.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /><br />
اجتماع لقادة "محور المقاومة" في طهران على هامش جنازة الرئيس الإيراني الراحل إبراهيم رئيسي (وكالة تسنيم)</span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><br />
</span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">آخر تحديث: 19/7/2024<br />
</span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"></span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">محور "المقاومة" أو "الممانعة" هو تحالف جماعات مسلحة في كل من لبنان والعراق و<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/11/3/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">سوريا</a> و<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2012/1/16/%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%85%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">اليمن</a>، مدعومة من <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/10/18/%D8%A5%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">إيران</a>، تصف نفسها بمحور مقاومة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2010/12/15/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">إسرائيل</a> ونفوذ <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/2/18/%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الولايات المتحدة الأميركية</a> في <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/11/19/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%83%D9%8A%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الشرق الأوسط</a>.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
تعود جذوره إلى <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/10/5/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%B1%D9%8A%D9%82-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الثورة الإيرانية</a> عام 1979 حين أعلن مرشدها <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/9/28/%D8%A2%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">روح الله الخميني</a> عن تصدير الثورة، إلا أنه أعيد تسليط الضوء عليه بصفته تحالفا في الشرق الأوسط يقاتل على جبهات متعددة ومتكاملة في مواجهة إسرائيل.</span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">التسمية والمفهوم</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">يعرّف محور "المقاومة" أو "الممانعة"، بأنّه تحالفٌ من الجماعات المعارضة لإسرائيل والنفوذ الأميركي في منطقة الشرق الأوسط، تقوده إيران وتدعمه، كما تحسب سوريا أيضا ضمن هذا المحور.<br />
ويضم هذا التحالف <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/11/22/%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حزب الله اللبناني</a>، وعددا من الحركات المسلحة في العراق، و<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/12/7/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%88%D8%AB%D9%8A%D9%88%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">جماعة الحوثيين</a> في اليمن، إضافة إلى حركة المقاومة الإسلامية (<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/2/10/%D8%AD%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حماس</a>) و<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/2/12/%D8%AD%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حركة الجهاد الإسلامي</a>الفلسطينيتين.<br />
هنالك خلاف حول تاريخ بدء استخدام المصطلح، إلا أن بعض المصادر تشير إلى أن أول من استخدمه كان صحيفة "الزحف الأخضر" الليبية، في مقال لها عام 2002 حمل عنوان "محور الشر أو محور المقاومة".<br />
وقالت الصحيفة في مقالها إن "القاسم المشترك الوحيد بين إيران والعراق وكوريا الشمالية هو مقاومتهم للهيمنة الأميركية"، وبعد ذلك استعملت هذه العبارة على نطاق واسع لوصف إيران والجماعات التي تدعمها.<br />
كما تقول مصادر أخرى إن الأمين العام لحزب الله اللبناني <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/12/3/%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حسن نصر الله</a>، وعددا من المسؤولين الإيرانيين ومن قادة الحزب، وبعض وسائل الإعلام المؤيدة لهذا المحور كانوا أول من استخدموا مصطلح "محور المقاومة".</div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2024/02/%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D8%A9-2-1706893844.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: %D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D8%A9-2-1706893...quality=80]" class="mycode_img" /></span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">شعارات لبعض الحركات المسلحة في العراق تعتبر نفسها ضمن "محور المقاومة" (الجزيرة)</span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">تاريخ ظهور المفهوم وتشكله<br />
</span><br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">تبلور وجود المحور في منطقة الشرق الأوسط منذ نجاح الثورة الإسلامية الإيرانية بقيادة الخميني في فبراير/شباط 1979، حيث أطاحت بحكم الشاه الذي كان على علاقة وثيقة بالولايات المتحدة الأميركية، وأعلنت معاداتها لإسرائيل.</div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">وخاضت طهران من جهة وواشنطن وتل أبيب من جهة أخرى منذ ذلك الوقت حربا أيديولوجية وإستراتيجية في آن واحد.<br />
بدأت إيران منذ مطلع التسعينيات بدعم الحركات الفلسطينية الرافضة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2011/3/28/%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82-%D8%A3%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%88" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">لاتفاقية أوسلو</a>، وهكذا تشكل المحور تدريجيا، وبعد <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/12/23/%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%83%D9%8A-%D9%84%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%A7%D9%87%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الغزو الأميركي البريطاني للعراق</a> عام 2003، وسقوط نظام الرئيس الراحل <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/9/21/%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">صدام حسين</a>، أنشأت طهران ودعمت حركات مسلحة تابعة لها في العراق.<br />
ومع بدء <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2024/2/24/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A-%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%85%D8%A7-%D8%A3%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8-%D8%A5%D8%B3%D9%82%D8%A7%D8%B7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الربيع العربي</a> عام 2011 تعاونت إيران مع نظام الرئيس السوري<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/11/19/%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%AF" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url"> بشار الأسد</a> في مواجهة المعارضة السورية، وأنشأت هناك حركات مسلحة موالية لها.<br />
وفي اليمن استطاعت جماعة الحوثيين التي دعمتها إيران أن توسع نفوذها حتى سيطرت عام 2014 على العاصمة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/12/6/%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%A7%D8%A1" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">صنعاء</a>.<br />
فأسست إيران بهذا أذرعا عسكرية لها في الشرق الأوسط، مستغلة الاضطرابات السياسية في المنطقة، كما أشرف على تطوير مكونات المحور وتنظيمها في كل من لبنان وسوريا والعراق واليمن، القائد السابق ل<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2017/7/12/%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%B9%D9%86-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%82-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B3" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">فيلق القدس</a> اللواء <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/4/22/%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">قاسم سليماني</a>.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الأطراف المكونة لمحور المقاومة</span><br />
<br />
- حزب الله<br />
</span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><div style="text-align: right;" class="mycode_align">- جماعة الحوثيين</div>
</span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><div style="text-align: right;" class="mycode_align">- الحكومة السورية</div>
</span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">- حركة المقاومة الإسلامية (حماس)</span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><div style="text-align: right;" class="mycode_align">- حركة الجهاد الإسلامي<br />
<br />
</div>
</span><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">المصدر:  وكالات + مواقع إلكترونية</span></span><br />
</span></span><br />
<span style="font-family: Arial;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: black;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<span style="font-family: Arial;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="font-family: Tahoma;" class="mycode_font"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"> </span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">محور المقاومة.. تحالف إقليمي لمواجهة إسرائيل<br />
</span><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><br />
</span><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2024/05/32232323-1716470587.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 32232323-1716470587.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /><br />
اجتماع لقادة "محور المقاومة" في طهران على هامش جنازة الرئيس الإيراني الراحل إبراهيم رئيسي (وكالة تسنيم)</span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><br />
</span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">آخر تحديث: 19/7/2024<br />
</span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"></span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">محور "المقاومة" أو "الممانعة" هو تحالف جماعات مسلحة في كل من لبنان والعراق و<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/11/3/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">سوريا</a> و<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2012/1/16/%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%85%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">اليمن</a>، مدعومة من <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/10/18/%D8%A5%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">إيران</a>، تصف نفسها بمحور مقاومة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2010/12/15/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">إسرائيل</a> ونفوذ <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/2/18/%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الولايات المتحدة الأميركية</a> في <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/11/19/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%83%D9%8A%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الشرق الأوسط</a>.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
تعود جذوره إلى <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/10/5/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%B1%D9%8A%D9%82-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الثورة الإيرانية</a> عام 1979 حين أعلن مرشدها <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/9/28/%D8%A2%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">روح الله الخميني</a> عن تصدير الثورة، إلا أنه أعيد تسليط الضوء عليه بصفته تحالفا في الشرق الأوسط يقاتل على جبهات متعددة ومتكاملة في مواجهة إسرائيل.</span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">التسمية والمفهوم</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">يعرّف محور "المقاومة" أو "الممانعة"، بأنّه تحالفٌ من الجماعات المعارضة لإسرائيل والنفوذ الأميركي في منطقة الشرق الأوسط، تقوده إيران وتدعمه، كما تحسب سوريا أيضا ضمن هذا المحور.<br />
ويضم هذا التحالف <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/11/22/%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حزب الله اللبناني</a>، وعددا من الحركات المسلحة في العراق، و<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/12/7/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%88%D8%AB%D9%8A%D9%88%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">جماعة الحوثيين</a> في اليمن، إضافة إلى حركة المقاومة الإسلامية (<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/2/10/%D8%AD%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حماس</a>) و<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/2/12/%D8%AD%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حركة الجهاد الإسلامي</a>الفلسطينيتين.<br />
هنالك خلاف حول تاريخ بدء استخدام المصطلح، إلا أن بعض المصادر تشير إلى أن أول من استخدمه كان صحيفة "الزحف الأخضر" الليبية، في مقال لها عام 2002 حمل عنوان "محور الشر أو محور المقاومة".<br />
وقالت الصحيفة في مقالها إن "القاسم المشترك الوحيد بين إيران والعراق وكوريا الشمالية هو مقاومتهم للهيمنة الأميركية"، وبعد ذلك استعملت هذه العبارة على نطاق واسع لوصف إيران والجماعات التي تدعمها.<br />
كما تقول مصادر أخرى إن الأمين العام لحزب الله اللبناني <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/12/3/%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حسن نصر الله</a>، وعددا من المسؤولين الإيرانيين ومن قادة الحزب، وبعض وسائل الإعلام المؤيدة لهذا المحور كانوا أول من استخدموا مصطلح "محور المقاومة".</div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2024/02/%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D8%A9-2-1706893844.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: %D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D8%A9-2-1706893...quality=80]" class="mycode_img" /></span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">شعارات لبعض الحركات المسلحة في العراق تعتبر نفسها ضمن "محور المقاومة" (الجزيرة)</span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">تاريخ ظهور المفهوم وتشكله<br />
</span><br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">تبلور وجود المحور في منطقة الشرق الأوسط منذ نجاح الثورة الإسلامية الإيرانية بقيادة الخميني في فبراير/شباط 1979، حيث أطاحت بحكم الشاه الذي كان على علاقة وثيقة بالولايات المتحدة الأميركية، وأعلنت معاداتها لإسرائيل.</div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">وخاضت طهران من جهة وواشنطن وتل أبيب من جهة أخرى منذ ذلك الوقت حربا أيديولوجية وإستراتيجية في آن واحد.<br />
بدأت إيران منذ مطلع التسعينيات بدعم الحركات الفلسطينية الرافضة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2011/3/28/%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82-%D8%A3%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%88" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">لاتفاقية أوسلو</a>، وهكذا تشكل المحور تدريجيا، وبعد <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/12/23/%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%83%D9%8A-%D9%84%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%A7%D9%87%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الغزو الأميركي البريطاني للعراق</a> عام 2003، وسقوط نظام الرئيس الراحل <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/9/21/%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">صدام حسين</a>، أنشأت طهران ودعمت حركات مسلحة تابعة لها في العراق.<br />
ومع بدء <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2024/2/24/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A-%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%85%D8%A7-%D8%A3%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8-%D8%A5%D8%B3%D9%82%D8%A7%D8%B7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الربيع العربي</a> عام 2011 تعاونت إيران مع نظام الرئيس السوري<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/11/19/%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%AF" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url"> بشار الأسد</a> في مواجهة المعارضة السورية، وأنشأت هناك حركات مسلحة موالية لها.<br />
وفي اليمن استطاعت جماعة الحوثيين التي دعمتها إيران أن توسع نفوذها حتى سيطرت عام 2014 على العاصمة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/12/6/%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%A7%D8%A1" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">صنعاء</a>.<br />
فأسست إيران بهذا أذرعا عسكرية لها في الشرق الأوسط، مستغلة الاضطرابات السياسية في المنطقة، كما أشرف على تطوير مكونات المحور وتنظيمها في كل من لبنان وسوريا والعراق واليمن، القائد السابق ل<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2017/7/12/%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%B9%D9%86-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%82-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B3" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">فيلق القدس</a> اللواء <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/4/22/%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">قاسم سليماني</a>.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الأطراف المكونة لمحور المقاومة</span><br />
<br />
- حزب الله<br />
</span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><div style="text-align: right;" class="mycode_align">- جماعة الحوثيين</div>
</span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><div style="text-align: right;" class="mycode_align">- الحكومة السورية</div>
</span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">- حركة المقاومة الإسلامية (حماس)</span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><div style="text-align: right;" class="mycode_align">- حركة الجهاد الإسلامي<br />
<br />
</div>
</span><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">المصدر:  وكالات + مواقع إلكترونية</span></span><br />
</span></span><br />
<span style="font-family: Arial;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: black;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span>]]></content:encoded>
		</item>
		<item>
			<title><![CDATA[حالة القوة القاهرة]]></title>
			<link>https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13190</link>
			<pubDate>Thu, 12 Mar 2026 16:44:28 +0300</pubDate>
			<dc:creator><![CDATA[<a href="https://www.albasalh.com/member.php?action=profile&uid=7">الباسل</a>]]></dc:creator>
			<guid isPermaLink="false">https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13190</guid>
			<description><![CDATA[<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"> </span></span></span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">مصطلح: حالة القوة القاهرة </span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/03/getty_69b134aeac-1773221038.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: getty_69b134aeac-1773221038.jpg?resize=7...quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">11/3/2026<br />
</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مصطلح في القانون التجاري والدولي يشير إلى حدث مفاجئ وغير متوقع، يعفي أحد أطراف العقد من تنفيذ التزاماته التعاقدية دون تحمّل غرامات مالية. <br />
نشأ مصطلح القوة القاهرة مطلع القرن التاسع عشر، ويشيع استخدامه في العقود التجارية الطويلة الأمد.<br />
أعلنت عدة شركات طاقة خليجية تفعيل حالة القوة القاهرة بعد اندلاع الحرب الأمريكية الإسرائيلية الإيرانية في 28 فبراير/شباط 2026، وذلك نتيجة استهداف مرافقها التشغيلية وارتفاع المخاطر الأمنية المرتبطة بعمليات الإنتاج والشحن.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></div>
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">القوة القاهرة في القانون التجاري والدولي</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">يُستخدم بند القوة القاهرة في العقود التجارية، ولا سيما في عقود توريد النفط والغاز طويلة الأجل، لحماية الأطراف المتعاقدة من المسؤولية القانونية إذا تعذّر تنفيذ الالتزامات المنصوص عليها نتيجة ظروف خارجة عن إرادة الإنسان، وغير متوقعة عند توقيع العقد، مثل الحروب أو الكوارث الطبيعية أو الاضطرابات الكبرى التي قد تحول دون الإيفاء بالعقد.<br />
وعند إعلان أحد الأطراف -وغالبًا الطرف المورّد- تفعيل بند القوة القاهرة، يُعلّق تنفيذ المسؤوليات المتأثرة مؤقتًا دون تحميل الطرف أي غرامات مالية، ولا يُعتبر ذلك إخلالًا بالعقد طوال فترة استمرار الظروف الاستثنائية. وقد تتضمن بعض العقود أحكامًا تسمح بتأجيل مواعيد التسليم، أو تخفيض الكميات المتفق عليها في تلك الفترة.</div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/03/86-1772839737.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 86-1772839737.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">بند القوة القاهرة يحمي شركات الطاقة من تداعيات وقف التصدير في الظروف الخارجة عن سيطرتها (غيتي)</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align">تشمل العقود والمعاهدات الدولية كذلك بنود القوة القاهرة، وقد وضعت عدة منظمات دولية معايير لتحديد نوعية الأحداث التي تستدعي تفعيل هذا البند، مثل غرفة التجارة الدولية، واتفاقية <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/12/16/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9#:~:****=%D8%A3%D9%86%D8%B4%D8%A6%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9%20%D9%8A%D9%88%D9%85%2024,%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%B5%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D8%A7%20%D9%81%D9%8A%20%D9%85%D9%8A%D8%AB%D8%A7%D9%82%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%85%D8%A9." target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الأمم المتحدة</a> بشأن عقود البيع الدولي للبضائع، واتفاقية فيينا لقانون المعاهدات. ويشترط في هذه الأحداث -كما هي الحال في القوانين المدنية والعامة- أن تكون غير متوقعة وخارجة عن سيطرة الأطراف، بحيث تمنعهم من الوفاء بالتزاماتهم التعاقدية.<br />
على سبيل المثال، تنصّ اتفاقية الأمم المتحدة بشأن عقود البيع الدولي للبضائع في المادة 79 على أنه: "لا يكون الطرف مسؤولا عن عدم تنفيذ أي من التزاماته إذا أثبت أن الإخلال نتج عن عائق خارج عن إرادته، وأنه لم يكن من لممكن توقع هذا العائق عند إبرام العقد، كما تعذّر عليه تجنبه أو تلافي آثاره".<br />
ويُشترط لتفعيل بند القوة القاهرة قانونيا توافر ثلاثة معايير أساسية:</div>
</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color">- <span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">خارج السيطرة</span>: أن يكون الحدث خارجا عن سيطرة الطرف المتعاقد ولا يمكنه منعه أو التحكم فيه.</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color">- <span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">غير متوقع</span>: أن يكون الحدث غير متوقع أو غير قابل للتنبؤ عند توقيع العقد.</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color">- <span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">يستحيل تنفيذه</span>: أن يؤدي إلى استحالة تنفيذ الالتزامات التعاقدية من الناحية الفنية أو العملية.</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2023/05/008-2-1683230721.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 008-2-1683230721.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مصطلح القوة القاهرة نشأ في القرن التاسع عشر كجزء من قانون نابليون (بيكسلز)</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">نشأة المصطلح</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">تعود جذور مفهوم القوة القاهرة إلى فكرة ظهرت في القانون الروماني قبل القرن السادس الميلادي، حين استخدم الرومان تعبير "فيس مايور" (Vis Maior) الذي يُترجم إلى "فعل إلهي" أو "قوة لا يمكن مقاومتها". وكان يُقصد به الضرر الناجم مباشرة عن عوامل طبيعية دون تدخل بشري، ويكون ذا أثر بالغ يستحيل دفعه أو تفاديه حتى مع اتخاذ الاحتياطات أو محاولة التنبؤ به مسبقا.<br />
تطوّر مصطلح القوة القاهرة (Force Majeure) لاحقا في القانون المدني الفرنسي، وتمّ توثيقه في قانون نابليون مطلع القرن التاسع عشر، وتوسّع المفهوم ليشمل الأحداث المفاجئة الخارجة عن سيطرة الإنسان، مثل الحروب والإضرابات والهجمات الإرهابية، دون الاقتصار على العوامل الطبيعية.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">محطات تفعيل القوة القاهرة</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">جائحة كوفيد-19</span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">شهدت جائحة كوفيد-19 منذ بدايتها في أواخر 2019 تفعيلًا واسعًا لبنود القوة القاهرة في العقود التجارية، إذ لجأت العديد من الشركات إلى إعلان القوة القاهرة للإعفاء مؤقتًا من الالتزامات التعاقدية أو لتأجيل مواعيد التسليم دون فرض تحمّل غرامات مالية، مستندة إلى أن الجائحة مثلت حدثا خارجا عن إرادة الإنسان ولم يكن من الممكن التنبؤ بها عند توقيع العقود.<br />
كما قامت بعض الدول -ومن أبرزها <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/9/21/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الصين</a>– بإصدار ما يُعرف بـ "شهادات القوة القاهرة" للشركات الدولية التي تأثرت عملياتها التجارية وعقودها بسبب الجائحة، إذ أصدرت هيئة تنمية التجارة الدولية الصينية هذه الشهادات بعد تقديم الشركات مستندات رسمية تثبت توقف الإنتاج أو تعطّل وسائل النقل أو تأثر عقود التصدير نتيجة الإجراءات الوقائية والقيود المفروضة للحد من انتشار الفيروس.</div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2022/11/000_32PX43L.jpg?w=770&amp;resize=770%2C512&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 000_32PX43L.jpg?w=770&amp;resize=770%2C512&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">استدعت العديد من الشركات أثناء جائحة كورونا بند القوة القاهرة لتفادي الغرامات المالية (الفرنسية)</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align">وكانت هذه الشهادات تهدف لحماية الشركات من المسؤوليات القانونية وغرامات التأخير عن طريق تمكينها من إثبات أنّ إخلالها بالالتزامات التعاقدية كان ناجما عن ظروف خارجة عن إرادتها.<br />
ونظرًا لأن الدعوى بتفعيل القوة القاهرة لا تُقبل تلقائيًا، خاصة في العقود التي لا تتضمن نصًا صريحًا للأوبئة أو الجوائح، ومع تزايد الحاجة إلى معايير واضحة تحدد ما يُعتبر قوة قاهرة في سياق وضع الشركات المختلفة وتحت مظلة القوانين المدنية المتنوعة، أصدرت غرفة التجارة الدولية عام 2020 نسختين من بنود القوة القاهرة، نسخة طويلة وأخرى مختصرة.</div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">تضمنت تلك البنود تعريفًا للقوة القاهرة وللطرف المتضرر من العائق، بهدف تمكين الشركات من توثيق أثر الأحداث غير المتوقعة، مثل كوفيد&#8209;19، على التزاماتها التعاقدية والحد من احتمالات نشوء نزاعات قانونية.<br />
وقد عرّفت غرفة التجارة الدولية حينها القوة القاهرة بأنّها "حدوث حدث أو ظرف (حدث القوة القاهرة) يمنع أو يعيق طرفًا من تنفيذ أحد التزاماته التعاقدية أو أكثر بموجب العقد، شريطة أن يثبت الطرف المتأثر بالعائق (الطرف المتأثر) ما يأتي:</div>
</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color">- أن هذا العائق خارج عن سيطرته المعقولة.</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color">- وأنه لم يكن بالإمكان توقعه بشكل معقول عند إبرام العقد.</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color">- وأن تأثيرات هذا العائق لا يمكن تجنبها أو التغلب عليها بشكل معقول من قبل الطرف المتأثر.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الأزمة الداخلية في ليبيا</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">في أغسطس/آب عام 2024، أعلنت الحكومة الليبية المكلفة من مجلس النواب حالة القوة القاهرة على كامل قطاع النفط، وأوقفت الإنتاج والتصدير من الحقول والموانئ النفطية، ردا على محاولة اللجنة المكلفة من المجلس الرئاسي دخول مقر <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2024/9/3/%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%81-%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%B2%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">مصرف ليبيا المركزي</a> في طرابلس لتنفيذ انتقال الإدارة إلى محافظ جديد.<br />
وتسبب بالأزمة قرار المجلس الرئاسي عزل محافظ المصرف الصديق الكبير وتعيين محمد الشكري بدلا منه، وهو القرار الذي رفضه مجلس النواب والجهات العليا للدولة باعتباره صادرا عن جهة غير مختصة، فكانت ردة فعلها إعلان القوة القاهرة على قطاع النفط بالكامل لتعليق الإنتاج والتصدير كخطوة ضغط سياسي "لحماية موارد الدولة المالية".</div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/03/el-feeel-2-1773178717.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: el-feeel-2-1773178717.jpg?w=770&amp;resize=7...quality=80]" class="mycode_img" /></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أعلنت مؤسسة النفط الليبية حالة القوة القاهرة في حقل "الفيل" النفطي الذي ينتج نحو 125 ألف برميل يوميا (رويترز)</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align">وبالتوازي، أعلنت مؤسسة النفط الليبية حالة القوة القاهرة في حقل "الفيل" النفطي، المنتج لنحو 125 ألف برميل يوميًا، مؤكدة أن هذه الظروف -وفق أحكام القوة القاهرة في القانون المدني الليبي- تُعدّ خارجة عن سيطرتها ولا يمكن منعها.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الحرب السودانية</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">وفي مارس/آذار 2024، أعلنت الخرطوم حالة القوة القاهرة بعد توقف خط الأنابيب الرئيسي الذي ينقل النفط من جنوب السودان عبر <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/11/3/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">السودان</a> نتيجة تداعيات الحرب بين <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/6/4/%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الجيش السوداني</a> <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/5/15/%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">وقوات الدعم السريع</a> التي اندلعت عام 2023.<br />
واستمرّ تفعيل القوة القاهرة حتى يناير/كانون الثاني 2025، حين أعلنت وزارة الطاقة والنفط رفعها بعد التوصل إلى اتفاقيات أمنية مع <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/7/31/%D8%AC%D9%88%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D9%85%D8%A9-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D8%B2%D9%82%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">جوبا</a> وشركة بشائر لخطوط الأنابيب السودانية لضمان استئناف تدفق النفط بأمان.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الحرب الإسرائيلية الأمريكية الإيرانية</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">توالت إعلانات حالة القوة القاهرة من شركات الطاقة الخليجية بعد اندلاع الحرب الأمريكية الإسرائيلية الإيرانية في 28 فبراير/شباط 2026.<br />
ففي 4 مارس/آذار 2026، أعلنت <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2017/6/20/%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B4%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D9%82%D8%B7%D8%B1-%D9%84%D9%84%D8%A8%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%84" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">قطر للطاقة</a> أنها أبلغت عملاءها بتفعيل حالة القوة القاهرة، بعد قرارها وقف إنتاج <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/10/27/%D9%85%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D9%8A%D8%B9%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%84" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الغاز الطبيعي المسال</a>والمنتجات المرتبطة به نتيجة هجوم عسكري استهدف مرافقها التشغيلية في مدينتي راس لفان ومسيعيد الصناعيتين.<br />
وتبع ذلك في 7 مارس/آذار إعلان مؤسسة البترول الكويتية حالة القوة القاهرة على مبيعات النفط الخام إثر توترات في حركة الشحن عبر <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/12/28/%D9%85%D8%B6%D9%8A%D9%82-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D9%8A-%D9%84%D9%84%D9%86%D9%81%D8%B7-%D9%81%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">مضيق هرمز</a>، وقررت، وفق وكالة رويترز، خفض الإنتاج بنحو 100 ألف برميل يوميًا.<br />
كما أعلنت شركة بابكو إنرجيز البحرينية في 9 مارس/آذار حالة القوة القاهرة عقب هجوم استهدف مجمع تكرير النفط التابع لها.</div>
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">القوة القاهرة في سوق الطاقة</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">تلعب القوة القاهرة دورا رئيسيا في حماية شركات الطاقة والدول المصدّرة للنفط من المسؤولية القانونية عند عجزها عن تنفيذ الالتزامات التعاقدية بسبب أحداث خارجة عن السيطرة، مثل الحروب أو الكوارث الكبرى. ويشكّل تفعيلها عادة مؤشرًا اقتصاديًا هامًّا لما يترتب عليه من تعطّل الإنتاج أو التصدير، وما لذلك من انعكاسات على أسعار الطاقة والاضطرابات في الأسواق العالمية.<br />
فبعد إعلان قطر للطاقة تفعيل القوة القاهرة وتوقف إنتاج الغاز الطبيعي، سجّلت أسعار الغاز الطبيعي المسال في آسيا ارتفاعًا يقارب 40% وفقًا لوكالة رويترز، بينما ارتفعت أسعار الغاز في أوروبا في اليوم التالي بأكثر من 30%.<br />
<br />
وبحسب تحذير وزير الدولة لشؤون الطاقة القطري والرئيس التنفيذي لشركة قطر للطاقة سعد شريدة الكعبي، فإنه في حال إعلان جميع الدول المصدّرة للطاقة في الخليج تفعيل القوة القاهرة، قد ترتفع أسعار النفط إلى نحو 150 دولارًا للبرميل، مع انعكاسات واسعة على الاقتصاد العالمي.</div>
<br />
المصدر: الجزيرة نت + وكالات + مواقع إلكترونية</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"> </span></span></span></span>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"> </span></span></span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">مصطلح: حالة القوة القاهرة </span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/03/getty_69b134aeac-1773221038.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: getty_69b134aeac-1773221038.jpg?resize=7...quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">11/3/2026<br />
</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مصطلح في القانون التجاري والدولي يشير إلى حدث مفاجئ وغير متوقع، يعفي أحد أطراف العقد من تنفيذ التزاماته التعاقدية دون تحمّل غرامات مالية. <br />
نشأ مصطلح القوة القاهرة مطلع القرن التاسع عشر، ويشيع استخدامه في العقود التجارية الطويلة الأمد.<br />
أعلنت عدة شركات طاقة خليجية تفعيل حالة القوة القاهرة بعد اندلاع الحرب الأمريكية الإسرائيلية الإيرانية في 28 فبراير/شباط 2026، وذلك نتيجة استهداف مرافقها التشغيلية وارتفاع المخاطر الأمنية المرتبطة بعمليات الإنتاج والشحن.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></span></div>
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">القوة القاهرة في القانون التجاري والدولي</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">يُستخدم بند القوة القاهرة في العقود التجارية، ولا سيما في عقود توريد النفط والغاز طويلة الأجل، لحماية الأطراف المتعاقدة من المسؤولية القانونية إذا تعذّر تنفيذ الالتزامات المنصوص عليها نتيجة ظروف خارجة عن إرادة الإنسان، وغير متوقعة عند توقيع العقد، مثل الحروب أو الكوارث الطبيعية أو الاضطرابات الكبرى التي قد تحول دون الإيفاء بالعقد.<br />
وعند إعلان أحد الأطراف -وغالبًا الطرف المورّد- تفعيل بند القوة القاهرة، يُعلّق تنفيذ المسؤوليات المتأثرة مؤقتًا دون تحميل الطرف أي غرامات مالية، ولا يُعتبر ذلك إخلالًا بالعقد طوال فترة استمرار الظروف الاستثنائية. وقد تتضمن بعض العقود أحكامًا تسمح بتأجيل مواعيد التسليم، أو تخفيض الكميات المتفق عليها في تلك الفترة.</div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/03/86-1772839737.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 86-1772839737.jpg?resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">بند القوة القاهرة يحمي شركات الطاقة من تداعيات وقف التصدير في الظروف الخارجة عن سيطرتها (غيتي)</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align">تشمل العقود والمعاهدات الدولية كذلك بنود القوة القاهرة، وقد وضعت عدة منظمات دولية معايير لتحديد نوعية الأحداث التي تستدعي تفعيل هذا البند، مثل غرفة التجارة الدولية، واتفاقية <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/12/16/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9#:~:****=%D8%A3%D9%86%D8%B4%D8%A6%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9%20%D9%8A%D9%88%D9%85%2024,%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%B5%20%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D8%A7%20%D9%81%D9%8A%20%D9%85%D9%8A%D8%AB%D8%A7%D9%82%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%85%D8%A9." target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الأمم المتحدة</a> بشأن عقود البيع الدولي للبضائع، واتفاقية فيينا لقانون المعاهدات. ويشترط في هذه الأحداث -كما هي الحال في القوانين المدنية والعامة- أن تكون غير متوقعة وخارجة عن سيطرة الأطراف، بحيث تمنعهم من الوفاء بالتزاماتهم التعاقدية.<br />
على سبيل المثال، تنصّ اتفاقية الأمم المتحدة بشأن عقود البيع الدولي للبضائع في المادة 79 على أنه: "لا يكون الطرف مسؤولا عن عدم تنفيذ أي من التزاماته إذا أثبت أن الإخلال نتج عن عائق خارج عن إرادته، وأنه لم يكن من لممكن توقع هذا العائق عند إبرام العقد، كما تعذّر عليه تجنبه أو تلافي آثاره".<br />
ويُشترط لتفعيل بند القوة القاهرة قانونيا توافر ثلاثة معايير أساسية:</div>
</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color">- <span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">خارج السيطرة</span>: أن يكون الحدث خارجا عن سيطرة الطرف المتعاقد ولا يمكنه منعه أو التحكم فيه.</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color">- <span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">غير متوقع</span>: أن يكون الحدث غير متوقع أو غير قابل للتنبؤ عند توقيع العقد.</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color">- <span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">يستحيل تنفيذه</span>: أن يؤدي إلى استحالة تنفيذ الالتزامات التعاقدية من الناحية الفنية أو العملية.</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2023/05/008-2-1683230721.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 008-2-1683230721.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">مصطلح القوة القاهرة نشأ في القرن التاسع عشر كجزء من قانون نابليون (بيكسلز)</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">نشأة المصطلح</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">تعود جذور مفهوم القوة القاهرة إلى فكرة ظهرت في القانون الروماني قبل القرن السادس الميلادي، حين استخدم الرومان تعبير "فيس مايور" (Vis Maior) الذي يُترجم إلى "فعل إلهي" أو "قوة لا يمكن مقاومتها". وكان يُقصد به الضرر الناجم مباشرة عن عوامل طبيعية دون تدخل بشري، ويكون ذا أثر بالغ يستحيل دفعه أو تفاديه حتى مع اتخاذ الاحتياطات أو محاولة التنبؤ به مسبقا.<br />
تطوّر مصطلح القوة القاهرة (Force Majeure) لاحقا في القانون المدني الفرنسي، وتمّ توثيقه في قانون نابليون مطلع القرن التاسع عشر، وتوسّع المفهوم ليشمل الأحداث المفاجئة الخارجة عن سيطرة الإنسان، مثل الحروب والإضرابات والهجمات الإرهابية، دون الاقتصار على العوامل الطبيعية.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">محطات تفعيل القوة القاهرة</span></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">جائحة كوفيد-19</span></span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">شهدت جائحة كوفيد-19 منذ بدايتها في أواخر 2019 تفعيلًا واسعًا لبنود القوة القاهرة في العقود التجارية، إذ لجأت العديد من الشركات إلى إعلان القوة القاهرة للإعفاء مؤقتًا من الالتزامات التعاقدية أو لتأجيل مواعيد التسليم دون فرض تحمّل غرامات مالية، مستندة إلى أن الجائحة مثلت حدثا خارجا عن إرادة الإنسان ولم يكن من الممكن التنبؤ بها عند توقيع العقود.<br />
كما قامت بعض الدول -ومن أبرزها <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/9/21/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الصين</a>– بإصدار ما يُعرف بـ "شهادات القوة القاهرة" للشركات الدولية التي تأثرت عملياتها التجارية وعقودها بسبب الجائحة، إذ أصدرت هيئة تنمية التجارة الدولية الصينية هذه الشهادات بعد تقديم الشركات مستندات رسمية تثبت توقف الإنتاج أو تعطّل وسائل النقل أو تأثر عقود التصدير نتيجة الإجراءات الوقائية والقيود المفروضة للحد من انتشار الفيروس.</div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2022/11/000_32PX43L.jpg?w=770&amp;resize=770%2C512&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 000_32PX43L.jpg?w=770&amp;resize=770%2C512&amp;quality=80]" class="mycode_img" /></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">استدعت العديد من الشركات أثناء جائحة كورونا بند القوة القاهرة لتفادي الغرامات المالية (الفرنسية)</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align">وكانت هذه الشهادات تهدف لحماية الشركات من المسؤوليات القانونية وغرامات التأخير عن طريق تمكينها من إثبات أنّ إخلالها بالالتزامات التعاقدية كان ناجما عن ظروف خارجة عن إرادتها.<br />
ونظرًا لأن الدعوى بتفعيل القوة القاهرة لا تُقبل تلقائيًا، خاصة في العقود التي لا تتضمن نصًا صريحًا للأوبئة أو الجوائح، ومع تزايد الحاجة إلى معايير واضحة تحدد ما يُعتبر قوة قاهرة في سياق وضع الشركات المختلفة وتحت مظلة القوانين المدنية المتنوعة، أصدرت غرفة التجارة الدولية عام 2020 نسختين من بنود القوة القاهرة، نسخة طويلة وأخرى مختصرة.</div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align">
</div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">تضمنت تلك البنود تعريفًا للقوة القاهرة وللطرف المتضرر من العائق، بهدف تمكين الشركات من توثيق أثر الأحداث غير المتوقعة، مثل كوفيد&#8209;19، على التزاماتها التعاقدية والحد من احتمالات نشوء نزاعات قانونية.<br />
وقد عرّفت غرفة التجارة الدولية حينها القوة القاهرة بأنّها "حدوث حدث أو ظرف (حدث القوة القاهرة) يمنع أو يعيق طرفًا من تنفيذ أحد التزاماته التعاقدية أو أكثر بموجب العقد، شريطة أن يثبت الطرف المتأثر بالعائق (الطرف المتأثر) ما يأتي:</div>
</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color">- أن هذا العائق خارج عن سيطرته المعقولة.</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color">- وأنه لم يكن بالإمكان توقعه بشكل معقول عند إبرام العقد.</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color">- وأن تأثيرات هذا العائق لا يمكن تجنبها أو التغلب عليها بشكل معقول من قبل الطرف المتأثر.</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الأزمة الداخلية في ليبيا</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">في أغسطس/آب عام 2024، أعلنت الحكومة الليبية المكلفة من مجلس النواب حالة القوة القاهرة على كامل قطاع النفط، وأوقفت الإنتاج والتصدير من الحقول والموانئ النفطية، ردا على محاولة اللجنة المكلفة من المجلس الرئاسي دخول مقر <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2024/9/3/%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%81-%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%B2%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">مصرف ليبيا المركزي</a> في طرابلس لتنفيذ انتقال الإدارة إلى محافظ جديد.<br />
وتسبب بالأزمة قرار المجلس الرئاسي عزل محافظ المصرف الصديق الكبير وتعيين محمد الشكري بدلا منه، وهو القرار الذي رفضه مجلس النواب والجهات العليا للدولة باعتباره صادرا عن جهة غير مختصة، فكانت ردة فعلها إعلان القوة القاهرة على قطاع النفط بالكامل لتعليق الإنتاج والتصدير كخطوة ضغط سياسي "لحماية موارد الدولة المالية".</div>
<img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/03/el-feeel-2-1773178717.jpg?w=770&amp;resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: el-feeel-2-1773178717.jpg?w=770&amp;resize=7...quality=80]" class="mycode_img" /></span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">أعلنت مؤسسة النفط الليبية حالة القوة القاهرة في حقل "الفيل" النفطي الذي ينتج نحو 125 ألف برميل يوميا (رويترز)</span></span></span><br />
<span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align">وبالتوازي، أعلنت مؤسسة النفط الليبية حالة القوة القاهرة في حقل "الفيل" النفطي، المنتج لنحو 125 ألف برميل يوميًا، مؤكدة أن هذه الظروف -وفق أحكام القوة القاهرة في القانون المدني الليبي- تُعدّ خارجة عن سيطرتها ولا يمكن منعها.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الحرب السودانية</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">وفي مارس/آذار 2024، أعلنت الخرطوم حالة القوة القاهرة بعد توقف خط الأنابيب الرئيسي الذي ينقل النفط من جنوب السودان عبر <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/11/3/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">السودان</a> نتيجة تداعيات الحرب بين <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/6/4/%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الجيش السوداني</a> <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/5/15/%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">وقوات الدعم السريع</a> التي اندلعت عام 2023.<br />
واستمرّ تفعيل القوة القاهرة حتى يناير/كانون الثاني 2025، حين أعلنت وزارة الطاقة والنفط رفعها بعد التوصل إلى اتفاقيات أمنية مع <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/7/31/%D8%AC%D9%88%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D9%85%D8%A9-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D8%B2%D9%82%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">جوبا</a> وشركة بشائر لخطوط الأنابيب السودانية لضمان استئناف تدفق النفط بأمان.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الحرب الإسرائيلية الأمريكية الإيرانية</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">توالت إعلانات حالة القوة القاهرة من شركات الطاقة الخليجية بعد اندلاع الحرب الأمريكية الإسرائيلية الإيرانية في 28 فبراير/شباط 2026.<br />
ففي 4 مارس/آذار 2026، أعلنت <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2017/6/20/%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B4%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D9%82%D8%B7%D8%B1-%D9%84%D9%84%D8%A8%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%84" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">قطر للطاقة</a> أنها أبلغت عملاءها بتفعيل حالة القوة القاهرة، بعد قرارها وقف إنتاج <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/10/27/%D9%85%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D9%8A%D8%B9%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%84" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الغاز الطبيعي المسال</a>والمنتجات المرتبطة به نتيجة هجوم عسكري استهدف مرافقها التشغيلية في مدينتي راس لفان ومسيعيد الصناعيتين.<br />
وتبع ذلك في 7 مارس/آذار إعلان مؤسسة البترول الكويتية حالة القوة القاهرة على مبيعات النفط الخام إثر توترات في حركة الشحن عبر <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/12/28/%D9%85%D8%B6%D9%8A%D9%82-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3%D9%8A-%D9%84%D9%84%D9%86%D9%81%D8%B7-%D9%81%D9%8A" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">مضيق هرمز</a>، وقررت، وفق وكالة رويترز، خفض الإنتاج بنحو 100 ألف برميل يوميًا.<br />
كما أعلنت شركة بابكو إنرجيز البحرينية في 9 مارس/آذار حالة القوة القاهرة عقب هجوم استهدف مجمع تكرير النفط التابع لها.</div>
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">القوة القاهرة في سوق الطاقة</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">تلعب القوة القاهرة دورا رئيسيا في حماية شركات الطاقة والدول المصدّرة للنفط من المسؤولية القانونية عند عجزها عن تنفيذ الالتزامات التعاقدية بسبب أحداث خارجة عن السيطرة، مثل الحروب أو الكوارث الكبرى. ويشكّل تفعيلها عادة مؤشرًا اقتصاديًا هامًّا لما يترتب عليه من تعطّل الإنتاج أو التصدير، وما لذلك من انعكاسات على أسعار الطاقة والاضطرابات في الأسواق العالمية.<br />
فبعد إعلان قطر للطاقة تفعيل القوة القاهرة وتوقف إنتاج الغاز الطبيعي، سجّلت أسعار الغاز الطبيعي المسال في آسيا ارتفاعًا يقارب 40% وفقًا لوكالة رويترز، بينما ارتفعت أسعار الغاز في أوروبا في اليوم التالي بأكثر من 30%.<br />
<br />
وبحسب تحذير وزير الدولة لشؤون الطاقة القطري والرئيس التنفيذي لشركة قطر للطاقة سعد شريدة الكعبي، فإنه في حال إعلان جميع الدول المصدّرة للطاقة في الخليج تفعيل القوة القاهرة، قد ترتفع أسعار النفط إلى نحو 150 دولارًا للبرميل، مع انعكاسات واسعة على الاقتصاد العالمي.</div>
<br />
المصدر: الجزيرة نت + وكالات + مواقع إلكترونية</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"> </span></span></span></span>]]></content:encoded>
		</item>
		<item>
			<title><![CDATA[النظام الدولي]]></title>
			<link>https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13170</link>
			<pubDate>Mon, 09 Mar 2026 01:36:01 +0300</pubDate>
			<dc:creator><![CDATA[<a href="https://www.albasalh.com/member.php?action=profile&uid=7">الباسل</a>]]></dc:creator>
			<guid isPermaLink="false">https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13170</guid>
			<description><![CDATA[<span style="font-family: Tahoma;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"> </span></span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">مصطلح: النظام الدولي</span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2015/09/0b62cf8e-14d9-4d59-a2e8-56c24318b293.jpeg?resize=686%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 0b62cf8e-14d9-4d59-a2e8-56c24318b293.jpe...quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
التفاعل بين دول العالم تعاونا وتنافسا وحربا هو العامل الأكبر في طبيعة عمل النظام الدولي (أسوشيتد برس)<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><br />
<br />
</span><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"></span></span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">هو الإطار المؤسسي والدبلوماسي والسياسي والقانوني الناظم للعلاقات الدولية خلال فترة تاريخية معينة. ويعد تفاعل الوحدات السياسية لهذا النظام (دول العالم) تعاونا وتنافسا وحربا هو المحرك الأكبر فيه، إضافة إلى كل إطار تنظيمي قادر على التأثير في واقع العلاقات الدولية، مثل المنظمات والحركات السياسية والشركات الكبرى ذات النفوذ العابر للحدود.</span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">النشأة والتطور</span></span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">نشأ مفهوم النظام الدولي في ظل اتفاقيات ويستفاليا (1644-1648) التي أنهت حربيْ الثلاثين سنة والثمانين سنة التي مزقت أوروبا وتصارعت فيها الإمبراطورية الإسبانية المدعومة من قبل الكنيسة الكاثوليكية الرومانية، ودول شمال القارة البروتستانتية في أغلبها والمتحالفة مع ألمانيا <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/11/3/%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">وفرنسا</a> التي دخلت هذا الحلف رغم كاثوليكيتها لدفع التوسع الإسباني الذي غصب بعض أراضيها ومعها <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/10/30/%D9%87%D9%88%D9%84%D9%86%D8%AF%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">هولندا</a>.<br />
استندت اتفاقيات وستفاليا إلى مفهوم القومية باعتباره محددا مركزيا على المستوى السياسي والإستراتيجي في أوروبا التي كانت يومها مركز العالم بلا منازع.<br />
وشكلت تلك الاتفاقيات البذرة الأولى للدولة الوطنية/القومية التي ستزدهر في العقود والقرون اللاحقة بأروبا، مع اندلاع انتفاضات الشعوب المسحوقة ومطالبتها بإقامة كيانات سياسية قومية خاصة بها، قبل أن يعم هذا النموذج العالم في القرون الثلاثة التالية لتوقيع الاتفاقيات.<br />
حكمت اتفاقيات ويستفاليا النظام الدولي حتى اندلاع الحرب العالمية الأول (1914-1918)التي شهدت تحالفات سياسية وإستراتيجية غير مسبوقة في تنوعها واتساعها، مما أظهر محدودية الدولة القومية وعجزها عن توفير الأمن الجماعي الذي كان الدافعَ الأبرز لظهورها.<br />
وأعادت <a href="https://www.aljazeera.net/military/wars/2014/12/17/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%89" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب العالمية الأولى</a> صياغة مفهوم "المصالح" في العلاقات الدولية، إذ لم يعد أمن الدولة القومية مقتصرا على سلامة حوزتها الترابية فقط، وإنما بات مرتبطا بأوضاع حلفائها أو ما سُمي في أدبيات مرحلة ما قبل الحرب الأولى بـ"المجال الحيوي".</span></span></div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومن مميزات النظام الدولي أنه ذو طبيعة مرحلية، فغالبا ما يبرز نظام دولي جديد بناءً على موازين قوة إستراتيجية قائمة وآنية، تكون عادة مترتبة على مواجهة عسكرية مدمرة (مثل الحربين العالميتين) أو صراع إيديولوجي شرس وطويل الأمد.<br />
ومن النماذج البارزة لذلك الحرب الباردة التي وسمت -طوال خمسة عقود- واقعَ العلاقات الدولية لما بعد <a href="https://www.aljazeera.net/military/wars/2014/10/18/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب العالمية الثانية</a> بميسم الثنائية القطبية بين المعسكر الشرقي الشيوعي بقيادة الاتحاد السوفياتي والمعسكر الغربي الرأسمالي بزعامة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/2/18/%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الولايات المتحدة</a>.</span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">أحادية القطبية وتعددها</span></span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">تسببت الحرب العالمية الأولى في زوال أربع إمبراطوريات كبيرة، أبرزها الإمبراطورية العثمانية والنمساوية المجرية والإمبراطورية الروسية، وهو ما أسفر عن بروز عدد كبير من الدول القومية في أوروبا مثل <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/11/3/%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">اليونان</a> <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/11/3/%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">ورومانيا</a> وتشيكوسلوفاكيا وغيرها، استفادت من شيوع مفهوم "<a href="https://www.aljazeera.net/conceptsandterminology/law/2015/11/30/%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D9%8A%D8%B1" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">تقرير المصير</a>" واستغلاله من قبل القوى الكبرى في التنافس السياسي والإستراتيجي على سيادة أوروبا والعالم.</span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
وشهدت المرحلة اللاحقة على الحرب العالمية الأولى بروز الولايات المتحدة قوة عسكرية كان لها دور حاسم في توجيه مسار الحرب، وكذلك قوة اقتصادية واعدة. وفي شرقي أوروبا حولت الثورة البلشفية <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/2/17/%D8%B1%D9%88%D8%B3%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">روسيا</a> من إمبراطورية مترهلة إلى اتحاد كونفدرالي لم يسبق له مثيل في العصر الحديث مساحة وديمغرافيا ومؤهلات اقتصادية وطبيعية.<br />
كما برزت <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2012/1/13/%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">اليابان</a> في شرقي آسيا قوة عظمى تتكئ على قاعدة اقتصادية صناعية قوية وقوة عسكرية ضاربة وتقاليد حربية عريقة ومجد سياسي تليد، فقبل الهزيمة والاستسلام عام 1945 كان آخر عهد لأرض اليابان بالمحتل في القرن الثامن الميلادي.<br />
وأدى تعدد الأقطاب هذا -مع ما رافقه من منافسة وعداء محموميْن- إلى نشوب الحرب العالمية الثانية بعد نهاية نظيرتها الأولى بعقدين من الزمان فقط، وعندما وضعت الحرب أوزارها عرف النظام الدولي مفهوم "الثنائية القطبية".<br />
فقد ظهرت الولايات المتحدة والاتحاد السوفياتي قوتين مهيمنتين على النظام العالمي الجديد، مع اختفاء لدور القوى المهيمنة سابقا (ألمانيا واليابان)، وتراجع مشهود للإمبراطوريات الاستعمارية التقليدية مثل فرنسا <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/10/30/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">وبريطانيا</a>.<br />
وأدت هذه الثنائية إلى دخول العالم مرحلة "الثنائية القطبية"، وهي انقسام دول العالم إلى معسكرين: رأسمالي تقوده الولايات المتحدة واشتراكي يتزعمه الاتحاد السوفياتي.<br />
كما عرفت هذه المرحلة ميزة أخرى هي تصدر العامل الأيديولوجي محددات النظام العالمي، وتحول <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/conceptsandterminology/2015/7/28/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D8%B9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الصراع</a> على سيادة العالم إلى صراع أيديولوجي ينبني على القيم، مع أنه لا يغفل المصالح التي تبقى العامل الأهم في رسم العلاقات الدولية.</span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
وقد أذن انهيار جدار <a href="https://www.aljazeera.net/citiesandregions/city/2014/11/19/%D8%A8%D8%B1%D9%84%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">برلين</a> (يوم 9 نوفمبر/تشرين الثاني 1989) بتداعي المعسكر الاشتراكي بقيادة الاتحاد السوفياتي الذي انفرط عقده نهائيا في 26 ديسمبر/كانون الأول 1991، بعد أن صار جسما ضخما بلا روح أنهكته عقود طويلة من سباق التسلح مع الغرب والسلطوية القاتلة والصراع المرير على السلطة بين أركان النظام.<br />
مهد سقوط الاتحاد السوفياتي وانهيار المعسكر الشرقي لولادة نظام دولي جديد تفردت فيه أميركا بالقيادة وزعامة العالم، مع عجز دول العالم الثالث وبعض القوى الصاعدة عن تطوير فكرة "عدم الانحياز"، وتقديمها خيارا منافسا قادرا على استثمار تركة المعسكر المنهار في سبيل بروز قطب عالمي موزا للقطب الليبرالي.</span></span></div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وبانتصاف العقد الأول من القرن الواحد والعشرين، باتت <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/9/21/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الصين</a> قوة اقتصادية عالمية يُحسب لها حسابها، لاسيما بعد تحقيقها نموا اقتصاديا سريعا يُؤهلها لتصدر العالم اقتصاديا في النصف الثاني من هذا القرن، كما برزت <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/10/27/%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">كوريا الجنوبية</a> <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2010/12/15/%D8%A5%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%86%D9%8A%D8%B3%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">وإندونيسيا</a> <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/10/18/%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">وماليزيا</a><a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/11/3/%D8%B3%D9%86%D8%BA%D8%A7%D9%81%D9%88%D8%B1%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">وسنغافورة</a> (النمور الآسيوية) ومعها <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/10/30/%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الهند</a> <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/2/17/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D9%8A%D9%84" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">والبرازيل</a> قوى اقتصادية هامة تمثل جزءا معتبرا من التجارة الدولية.<br />
ودفع هذا التعدد القطبي على المستوى الاقتصادي كثيرين إلى توقع تبلوره في تعددية سياسية وإستراتيجية للنظام الدولي، لكن ذلك ما زال مستبعدا نظرا للتباين الكبير بين مرجعيات ومصالح هذه القوى الصاعدة.</span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">المصدر: الجزيرة نت</span></span>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<span style="font-family: Tahoma;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"> </span></span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">مصطلح: النظام الدولي</span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2015/09/0b62cf8e-14d9-4d59-a2e8-56c24318b293.jpeg?resize=686%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: 0b62cf8e-14d9-4d59-a2e8-56c24318b293.jpe...quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
التفاعل بين دول العالم تعاونا وتنافسا وحربا هو العامل الأكبر في طبيعة عمل النظام الدولي (أسوشيتد برس)<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><br />
<br />
</span><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"></span></span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">هو الإطار المؤسسي والدبلوماسي والسياسي والقانوني الناظم للعلاقات الدولية خلال فترة تاريخية معينة. ويعد تفاعل الوحدات السياسية لهذا النظام (دول العالم) تعاونا وتنافسا وحربا هو المحرك الأكبر فيه، إضافة إلى كل إطار تنظيمي قادر على التأثير في واقع العلاقات الدولية، مثل المنظمات والحركات السياسية والشركات الكبرى ذات النفوذ العابر للحدود.</span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">النشأة والتطور</span></span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">نشأ مفهوم النظام الدولي في ظل اتفاقيات ويستفاليا (1644-1648) التي أنهت حربيْ الثلاثين سنة والثمانين سنة التي مزقت أوروبا وتصارعت فيها الإمبراطورية الإسبانية المدعومة من قبل الكنيسة الكاثوليكية الرومانية، ودول شمال القارة البروتستانتية في أغلبها والمتحالفة مع ألمانيا <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/11/3/%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">وفرنسا</a> التي دخلت هذا الحلف رغم كاثوليكيتها لدفع التوسع الإسباني الذي غصب بعض أراضيها ومعها <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/10/30/%D9%87%D9%88%D9%84%D9%86%D8%AF%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">هولندا</a>.<br />
استندت اتفاقيات وستفاليا إلى مفهوم القومية باعتباره محددا مركزيا على المستوى السياسي والإستراتيجي في أوروبا التي كانت يومها مركز العالم بلا منازع.<br />
وشكلت تلك الاتفاقيات البذرة الأولى للدولة الوطنية/القومية التي ستزدهر في العقود والقرون اللاحقة بأروبا، مع اندلاع انتفاضات الشعوب المسحوقة ومطالبتها بإقامة كيانات سياسية قومية خاصة بها، قبل أن يعم هذا النموذج العالم في القرون الثلاثة التالية لتوقيع الاتفاقيات.<br />
حكمت اتفاقيات ويستفاليا النظام الدولي حتى اندلاع الحرب العالمية الأول (1914-1918)التي شهدت تحالفات سياسية وإستراتيجية غير مسبوقة في تنوعها واتساعها، مما أظهر محدودية الدولة القومية وعجزها عن توفير الأمن الجماعي الذي كان الدافعَ الأبرز لظهورها.<br />
وأعادت <a href="https://www.aljazeera.net/military/wars/2014/12/17/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%89" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب العالمية الأولى</a> صياغة مفهوم "المصالح" في العلاقات الدولية، إذ لم يعد أمن الدولة القومية مقتصرا على سلامة حوزتها الترابية فقط، وإنما بات مرتبطا بأوضاع حلفائها أو ما سُمي في أدبيات مرحلة ما قبل الحرب الأولى بـ"المجال الحيوي".</span></span></div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ومن مميزات النظام الدولي أنه ذو طبيعة مرحلية، فغالبا ما يبرز نظام دولي جديد بناءً على موازين قوة إستراتيجية قائمة وآنية، تكون عادة مترتبة على مواجهة عسكرية مدمرة (مثل الحربين العالميتين) أو صراع إيديولوجي شرس وطويل الأمد.<br />
ومن النماذج البارزة لذلك الحرب الباردة التي وسمت -طوال خمسة عقود- واقعَ العلاقات الدولية لما بعد <a href="https://www.aljazeera.net/military/wars/2014/10/18/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب العالمية الثانية</a> بميسم الثنائية القطبية بين المعسكر الشرقي الشيوعي بقيادة الاتحاد السوفياتي والمعسكر الغربي الرأسمالي بزعامة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/2/18/%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الولايات المتحدة</a>.</span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">أحادية القطبية وتعددها</span></span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">تسببت الحرب العالمية الأولى في زوال أربع إمبراطوريات كبيرة، أبرزها الإمبراطورية العثمانية والنمساوية المجرية والإمبراطورية الروسية، وهو ما أسفر عن بروز عدد كبير من الدول القومية في أوروبا مثل <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/11/3/%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">اليونان</a> <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/11/3/%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">ورومانيا</a> وتشيكوسلوفاكيا وغيرها، استفادت من شيوع مفهوم "<a href="https://www.aljazeera.net/conceptsandterminology/law/2015/11/30/%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B5%D9%8A%D8%B1" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">تقرير المصير</a>" واستغلاله من قبل القوى الكبرى في التنافس السياسي والإستراتيجي على سيادة أوروبا والعالم.</span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
وشهدت المرحلة اللاحقة على الحرب العالمية الأولى بروز الولايات المتحدة قوة عسكرية كان لها دور حاسم في توجيه مسار الحرب، وكذلك قوة اقتصادية واعدة. وفي شرقي أوروبا حولت الثورة البلشفية <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/2/17/%D8%B1%D9%88%D8%B3%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">روسيا</a> من إمبراطورية مترهلة إلى اتحاد كونفدرالي لم يسبق له مثيل في العصر الحديث مساحة وديمغرافيا ومؤهلات اقتصادية وطبيعية.<br />
كما برزت <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2012/1/13/%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">اليابان</a> في شرقي آسيا قوة عظمى تتكئ على قاعدة اقتصادية صناعية قوية وقوة عسكرية ضاربة وتقاليد حربية عريقة ومجد سياسي تليد، فقبل الهزيمة والاستسلام عام 1945 كان آخر عهد لأرض اليابان بالمحتل في القرن الثامن الميلادي.<br />
وأدى تعدد الأقطاب هذا -مع ما رافقه من منافسة وعداء محموميْن- إلى نشوب الحرب العالمية الثانية بعد نهاية نظيرتها الأولى بعقدين من الزمان فقط، وعندما وضعت الحرب أوزارها عرف النظام الدولي مفهوم "الثنائية القطبية".<br />
فقد ظهرت الولايات المتحدة والاتحاد السوفياتي قوتين مهيمنتين على النظام العالمي الجديد، مع اختفاء لدور القوى المهيمنة سابقا (ألمانيا واليابان)، وتراجع مشهود للإمبراطوريات الاستعمارية التقليدية مثل فرنسا <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/10/30/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">وبريطانيا</a>.<br />
وأدت هذه الثنائية إلى دخول العالم مرحلة "الثنائية القطبية"، وهي انقسام دول العالم إلى معسكرين: رأسمالي تقوده الولايات المتحدة واشتراكي يتزعمه الاتحاد السوفياتي.<br />
كما عرفت هذه المرحلة ميزة أخرى هي تصدر العامل الأيديولوجي محددات النظام العالمي، وتحول <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/conceptsandterminology/2015/7/28/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D8%B9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الصراع</a> على سيادة العالم إلى صراع أيديولوجي ينبني على القيم، مع أنه لا يغفل المصالح التي تبقى العامل الأهم في رسم العلاقات الدولية.</span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
وقد أذن انهيار جدار <a href="https://www.aljazeera.net/citiesandregions/city/2014/11/19/%D8%A8%D8%B1%D9%84%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">برلين</a> (يوم 9 نوفمبر/تشرين الثاني 1989) بتداعي المعسكر الاشتراكي بقيادة الاتحاد السوفياتي الذي انفرط عقده نهائيا في 26 ديسمبر/كانون الأول 1991، بعد أن صار جسما ضخما بلا روح أنهكته عقود طويلة من سباق التسلح مع الغرب والسلطوية القاتلة والصراع المرير على السلطة بين أركان النظام.<br />
مهد سقوط الاتحاد السوفياتي وانهيار المعسكر الشرقي لولادة نظام دولي جديد تفردت فيه أميركا بالقيادة وزعامة العالم، مع عجز دول العالم الثالث وبعض القوى الصاعدة عن تطوير فكرة "عدم الانحياز"، وتقديمها خيارا منافسا قادرا على استثمار تركة المعسكر المنهار في سبيل بروز قطب عالمي موزا للقطب الليبرالي.</span></span></div>
<div style="text-align: center;" class="mycode_align"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
</span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">وبانتصاف العقد الأول من القرن الواحد والعشرين، باتت <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/9/21/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الصين</a> قوة اقتصادية عالمية يُحسب لها حسابها، لاسيما بعد تحقيقها نموا اقتصاديا سريعا يُؤهلها لتصدر العالم اقتصاديا في النصف الثاني من هذا القرن، كما برزت <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/10/27/%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">كوريا الجنوبية</a> <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2010/12/15/%D8%A5%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%86%D9%8A%D8%B3%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">وإندونيسيا</a> <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/10/18/%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D8%A7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">وماليزيا</a><a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/11/3/%D8%B3%D9%86%D8%BA%D8%A7%D9%81%D9%88%D8%B1%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">وسنغافورة</a> (النمور الآسيوية) ومعها <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/10/30/%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الهند</a> <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/countries/2014/2/17/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D9%8A%D9%84" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">والبرازيل</a> قوى اقتصادية هامة تمثل جزءا معتبرا من التجارة الدولية.<br />
ودفع هذا التعدد القطبي على المستوى الاقتصادي كثيرين إلى توقع تبلوره في تعددية سياسية وإستراتيجية للنظام الدولي، لكن ذلك ما زال مستبعدا نظرا للتباين الكبير بين مرجعيات ومصالح هذه القوى الصاعدة.</span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">المصدر: الجزيرة نت</span></span>]]></content:encoded>
		</item>
		<item>
			<title><![CDATA[الجيوسياسية]]></title>
			<link>https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13076</link>
			<pubDate>Sun, 01 Feb 2026 20:48:09 +0300</pubDate>
			<dc:creator><![CDATA[<a href="https://www.albasalh.com/member.php?action=profile&uid=7">الباسل</a>]]></dc:creator>
			<guid isPermaLink="false">https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=13076</guid>
			<description><![CDATA[<div style="text-align: center;" class="mycode_align"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Tahoma, verdana, geneva, lucida, 'lucida grande', arial, helvetica, sans-serif;" class="mycode_font"> </span><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">مصطلح: </span></span></span><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ا</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color">لجيوسياسية</span></span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Tahoma;" class="mycode_font"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><img src="https://www.firstbankeg.com/UserFiles/News/2023/07/12/16009.jpg" loading="lazy"  alt="[صورة: 16009.jpg]" class="mycode_img" /><br />
<span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"><br />
</span><br />
<span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">ا</span><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">لجيوسياسية (الجيوبوليتيك) هي دراسة تأثير الجغرافيا -بما فيها الموقع، المساحة، الموارد، والتضاريس- على السياسة الخارجية للدول، وعلاقات القوة الدولية</span></div>
</span></span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Tahoma;" class="mycode_font"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">. صاغ المصطلح رودلف كيلين، ويربط بين المجال الجغرافي والسياسة، متطورًا ليشمل أمن الطاقة، الموارد، والنفوذ الاستراتيجي. تهدف إلى فهم كيف يحدد المكان قرارات الدول وحركتها</span><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">.</span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"><br />
</span></div></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الجوانب الرئيسية للجيوسياسية:</span></span></div></span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Tahoma;" class="mycode_font"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"></span></div></span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">- <span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الأصول والفكرة</span>: تركز على أن "الأرض" عامل حاسم في توجيه سياسة الدولة (البرية والبحرية) وموقعها بين القوى العظمى.</span><br />
</span><ul class="mycode_list"><li></li>
</ul>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">- <span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">عوامل جيوسياسية</span>: تشمل الموقع الجغرافي، التضاريس، المناخ، الموارد الطبيعية (مثل النفط)، والحدود الوطنية.</span><br />
</span><ul class="mycode_list"><li></li>
</ul>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">- <span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الجيواستراتيجية</span>: تفرع منها يركز على التطبيق العملي والمخطط للتدابير العسكرية والسياسية لتحقيق أهداف استراتيجية</span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">- الجيوسياسية النقدية</span>: تحليل وتفكيك النظريات التقليدية، حيث يُنظر إليها كأداة تشكلها الدول للتأثير في التصورات عن الأماكن.</span><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"> </span><br />
</span><img src="https://stage.maaal.com/storage/old_version/uploads/2017/04/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF_0.jpg" loading="lazy"  alt="[صورة: %D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF_0.jpg]" class="mycode_img" /><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"></span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">أمثلة وتطبيقات</span></span><br />
<span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">- <span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الصراعات</span>: الحرب الباردة، والحرب الروسية الأوكرانية (للسيطرة على النفوذ والممرات).</span><br />
<span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">- <span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الأهمية:</span> تحليل الصراعات على الموارد، وتأثير الحدود على السيادة.</span><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"> </span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
</span><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">تعتبر الجيوسياسية ركيزة أساسية في التحليل السياسي، خاصة في فترات التحول الكبرى في موازين القوى.</span><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"> </span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"><br />
</span></span><br />
<span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">المصدر: مواقع إلكترونية </span></span></span>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<div style="text-align: center;" class="mycode_align"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Tahoma, verdana, geneva, lucida, 'lucida grande', arial, helvetica, sans-serif;" class="mycode_font"> </span><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font">مصطلح: </span></span></span><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">ا</span><span style="color: #000080;" class="mycode_color">لجيوسياسية</span></span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: Tahoma;" class="mycode_font"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><img src="https://www.firstbankeg.com/UserFiles/News/2023/07/12/16009.jpg" loading="lazy"  alt="[صورة: 16009.jpg]" class="mycode_img" /><br />
<span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"><br />
</span><br />
<span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">ا</span><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">لجيوسياسية (الجيوبوليتيك) هي دراسة تأثير الجغرافيا -بما فيها الموقع، المساحة، الموارد، والتضاريس- على السياسة الخارجية للدول، وعلاقات القوة الدولية</span></div>
</span></span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Tahoma;" class="mycode_font"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">. صاغ المصطلح رودلف كيلين، ويربط بين المجال الجغرافي والسياسة، متطورًا ليشمل أمن الطاقة، الموارد، والنفوذ الاستراتيجي. تهدف إلى فهم كيف يحدد المكان قرارات الدول وحركتها</span><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">.</span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"><br />
</span></div></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الجوانب الرئيسية للجيوسياسية:</span></span></div></span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Tahoma;" class="mycode_font"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"></span></div></span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">- <span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الأصول والفكرة</span>: تركز على أن "الأرض" عامل حاسم في توجيه سياسة الدولة (البرية والبحرية) وموقعها بين القوى العظمى.</span><br />
</span><ul class="mycode_list"><li></li>
</ul>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">- <span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">عوامل جيوسياسية</span>: تشمل الموقع الجغرافي، التضاريس، المناخ، الموارد الطبيعية (مثل النفط)، والحدود الوطنية.</span><br />
</span><ul class="mycode_list"><li></li>
</ul>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">- <span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الجيواستراتيجية</span>: تفرع منها يركز على التطبيق العملي والمخطط للتدابير العسكرية والسياسية لتحقيق أهداف استراتيجية</span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">- الجيوسياسية النقدية</span>: تحليل وتفكيك النظريات التقليدية، حيث يُنظر إليها كأداة تشكلها الدول للتأثير في التصورات عن الأماكن.</span><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"> </span><br />
</span><img src="https://stage.maaal.com/storage/old_version/uploads/2017/04/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF_0.jpg" loading="lazy"  alt="[صورة: %D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF_0.jpg]" class="mycode_img" /><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"></span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">أمثلة وتطبيقات</span></span><br />
<span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">- <span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الصراعات</span>: الحرب الباردة، والحرب الروسية الأوكرانية (للسيطرة على النفوذ والممرات).</span><br />
<span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">- <span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الأهمية:</span> تحليل الصراعات على الموارد، وتأثير الحدود على السيادة.</span><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"> </span><br />
<span style="font-size: large;" class="mycode_size"><br />
</span><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font">تعتبر الجيوسياسية ركيزة أساسية في التحليل السياسي، خاصة في فترات التحول الكبرى في موازين القوى.</span><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"> </span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"><br />
</span></span><br />
<span style="font-family: andalus;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">المصدر: مواقع إلكترونية </span></span></span>]]></content:encoded>
		</item>
		<item>
			<title><![CDATA[الدولة الفاشلة]]></title>
			<link>https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=12969</link>
			<pubDate>Tue, 06 Jan 2026 18:01:28 +0300</pubDate>
			<dc:creator><![CDATA[<a href="https://www.albasalh.com/member.php?action=profile&uid=7">الباسل</a>]]></dc:creator>
			<guid isPermaLink="false">https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=12969</guid>
			<description><![CDATA[<span style="font-family: Tahoma;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"> </span></span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">مصطلح: الدولة الفاشلة</span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/01/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%B4%D9%84%D8%A9-1767616908.png?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: %D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8...quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
الدولة الفاشلة ليست دولة بلا حدود، بل دولة تتصدّع من الداخل (الجزيرة- مولدة بالذكاء الاصطناعي)</span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><br />
</span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">5/1/2026<br />
</span><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"></span></span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">لم يعد مصطلح «الدولة الفاشلة» مجرد توصيف أكاديمي يُستخدم في الدراسات السياسية، بل تحوّل خلال العقود الأخيرة إلى مفهوم مركزي في الخطاب الدولي، تُبنى عليه تصنيفات، وتُرسم على أساسه سياسات، ويُعاد من خلاله ترتيب الدول في هرم الشرعية والفاعلية. غير أن هذا الحضور الكثيف للمفهوم لم يؤدِّ إلى وضوحه، بل على العكس، كشف عن قدر كبير من الالتباس النظري والمنهجي، وعن خلط مستمر بين التفسير والوصف، وبين الأعراض والأسباب، وبين الفشل بوصفه حالة بنيوية والفشل بوصفه أزمة عابرة.<br />
الدراسة التي ننطلق منها هنا تحمل عنوان «دلالات الثبات والتغيير في مؤشرات الدولة الفاشلة: دراسة تحليلية بالتطبيق على دول أفريقية» وهي دارسة للحصول على الماجستير بقسم السياسة بكلية التجارة بجامعة أسيوط للباحث محمود محمد عثمان صالح، وهي لا تتعامل مع «الدولة الفاشلة» باعتبارها حقيقة نهائية أو حكمًا أخلاقيًا، بل بوصفها مفهومًا إشكاليًا نشأ في سياق سياسي ومعرفي محدد، ثم جرى توسيعه واستخدامه على نحو جعل دلالاته تتجاوز قدرته التفسيرية.</span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><br />
</span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">من توصيف تحليلي إلى أداة تصنيف</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">في بدايات استخدامه، ارتبط مفهوم الدولة الفاشلة بمحاولات فهم أنماط جديدة من عدم الاستقرار بعد <a href="https://www.aljazeera.net/conceptsandterminology/politics/2016/3/1/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A9-%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D8%B9-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D9%86-%D9%82%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D9%84%D9%82%D8%B7%D8%A8%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب الباردة</a>، حين تراجعت الحروب بين الدول، وبرزت الصراعات داخلها. لكن هذا المفهوم سرعان ما خرج من نطاق التحليل إلى مجال التصنيف، فأصبح يُستخدم لترتيب الدول، وتحديد أولويات الدعم أو التدخل، وأحيانًا لتبرير العزلة أو الوصاية.<br />
المشكلة أن هذا التحول لم يصاحبه اتفاق نظري صلب حول معنى الفشل نفسه. فهل الدولة تفشل لأنها لا تسيطر أمنيًا؟ أم لأنها لا تنمّي اقتصادها؟ أم لأنها تفقد شرعيتها السياسية؟ أم لأن تاريخها البنيوي مختل منذ التأسيس؟ هذا السؤال ظل مفتوحًا، وأنتج تفسيرات متعددة، لكل منها منطقها الخاص، لكنها جميعًا تُستخدم تحت العنوان نفسه: «الدولة الفاشلة».<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">التفسير الأمني: الفشل بوصفه فقدان السيطرة</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">أكثر التفسيرات شيوعًا هو التفسير الأمني، الذي ينطلق من فكرة أن جوهر الدولة الحديثة هو احتكار العنف المشروع. وفق هذا المنظور، تصبح الدولة فاشلة عندما تعجز عن السيطرة على إقليمها، أو حين تنازعها جماعات مسلحة هذه السيطرة، أو عندما يتحول العنف الداخلي إلى حالة مزمنة.<br />
هذا التفسير يبدو للوهلة الأولى بديهيًا، لكنه يعاني من اختزال واضح. فهو يساوي بين الصراع والفشل، ويتجاهل أن دولًا كثيرة شهدت حروبًا أهلية ثم أعادت بناء نفسها، كما أنه لا يميز بدقة بين الانهيار الكامل والأزمات الأمنية المؤقتة. ومع ذلك، ظل هذا المنظور الأكثر حضورًا في الخطاب الدولي، لأنه الأسهل في القياس، والأقرب إلى الاهتمامات الأمنية للقوى الكبرى.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">التفسير المؤسسي: الدولة التي لا تؤدي وظائفها</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">في مقابل المقاربة الأمنية، برز تفسير يركز على الأداء الوظيفي للدولة. هنا لا يُقاس الفشل بعدد البنادق، بل بقدرة الدولة على تقديم الخدمات الأساسية، وإدارة مؤسساتها، وتطبيق القانون، ومكافحة الفساد.<br />
وفق هذا المنظور، قد تكون الدولة مستقرة أمنيًا، لكنها فاشلة لأنها لا تُعلّم، ولا تُعالج، ولا تُدير مواردها بكفاءة. وتكمن قوة هذا التفسير في شموليته، لكنه يواجه بدوره إشكالًا مفاهيميًا: متى يصبح الضعف فشلًا؟ وهل كل إخفاق مؤسسي يُعد دليلًا على فشل الدولة، أم أن الأمر يتعلق بدرجات ومسارات؟<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">التفسير الاقتصادي: الفشل بوصفه إخفاقًا تنمويًا</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">يربط تفسير ثالث فشل الدولة بعجزها عن تحقيق التنمية الاقتصادية المستدامة. في هذا السياق، تُعرّف الدولة الفاشلة بأنها الدولة العالقة في دوائر الفقر، والعاجزة عن خلق فرص العمل، أو إدارة مواردها، أو مواجهة الصدمات الاقتصادية.<br />
غير أن الدراسة تلفت الانتباه إلى خطورة هذا الربط، لأنه قد يؤدي إلى مساواة ضمنية بين الفقر والفشل. فليس كل بلد فقير دولة فاشلة، كما أن التاريخ الاقتصادي يُظهر أن مسارات التنمية ليست واحدة، وأن إخضاع دول الجنوب لمعايير جاهزة قد يكون جزءًا من المشكلة لا من الحل.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">التفسير السياسي: أزمة الشرعية قبل أزمة الأداء</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">ينقلنا تفسير آخر إلى قلب العلاقة بين الدولة والمجتمع. هنا يصبح الفشل سياسيًا بالأساس، مرتبطًا بانعدام الشرعية، وانسداد قنوات المشاركة، وغياب الثقة بين الحاكم والمحكوم. الدولة، وفق هذا المنظور، تفشل عندما تحكم بالقوة وحدها، أو حين تفقد قدرتها على تمثيل مجتمعها.<br />
ميزة هذا التفسير أنه يعيد الاعتبار للبُعد النوعي، لكنه يصطدم بصعوبة القياس، وباختلاف المعايير الثقافية والسياسية بين المجتمعات، ما يجعله عرضة للتسييس والانتقائية.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">التفسير البنيوي- التاريخي: الفشل كمسار طويل</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">ترى الدراسة أن كثيرًا من حالات ما يُسمى بالفشل لا يمكن فهمها دون العودة إلى التاريخ. فحدود مصطنعة، وإرث استعماري، وبناء دولة سابق على بناء الأمة، كلها عوامل ساهمت في إنتاج دول هشة منذ نشأتها.<br />
وفق هذا المنظور، لا يكون الفشل حادثة طارئة، بل نتيجة مسار طويل من التشوه البنيوي. غير أن الاعتماد الحصري على هذا التفسير قد يؤدي إلى نوع من الحتمية، وكأن بعض الدول محكوم عليها بالفشل إلى الأبد، وهو ما تحذر الدراسة من الوقوع فيه.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">من التفسير إلى التضخيم: التفسيرات المركبة</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">في محاولة لتجاوز قصور التفسيرات الأحادية، ظهرت مقاربات مركبة تجمع بين الأمن والاقتصاد والسياسة والتاريخ. لكن هذه المقاربات، رغم شموليتها، أنتجت إشكالًا جديدًا: تضخم المؤشرات، وخلط الأسباب بالنتائج، وتحويل الفشل إلى وصف شامل لكل اختلال.<br />
وهنا تبرز المفارقة: كلما زادت المؤشرات، قلت القدرة على التفسير الدقيق، وتحولت الدولة الفاشلة إلى مفهوم فضفاض يتسع لكل شيء.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">التصنيفات المجاورة: هشاشة وضعف وانهيار</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">تلفت الدراسة إلى ضرورة التمييز بين «الدولة الفاشلة» ومفاهيم أخرى تُستخدم أحيانًا بوصفها مرادفات، مثل الدولة الهشة، أو الدولة الضعيفة، أو الدولة المنهارة. فالهشاشة تشير إلى قابلية التأثر بالأزمات، لا إلى الفشل بالضرورة. والضعف يدل على محدودية القدرات، لا على غياب الدولة. أما الانهيار فهو حالة قصوى تختلف نوعيًا عن الفشل.<br />
الخلط بين هذه المفاهيم لا يؤدي فقط إلى أخطاء تحليلية، بل يساهم في ترسيخ صورة نمطية عن دول بأكملها، خصوصًا في أفريقيا.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">أفريقيا بين الواقع والتصنيف</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">اختيار القارة الأفريقية في الدراسة لم يكن اعتباطيًا. فهي أكثر القارات حضورًا في قوائم الفشل، لكنها في الوقت نفسه الأكثر تنوعًا في التجارب والمسارات. وتُظهر النتائج أن كثيرًا من الدول الأفريقية تبقى في مواقع متقاربة داخل المؤشرات لسنوات طويلة، ما يثير سؤالًا جوهريًا: هل يعكس هذا ثباتًا في الواقع، أم ثباتًا في أدوات القياس؟<br />
الدراسة تميل إلى الإجابة المركبة: هناك اختلالات حقيقية، لكن المؤشرات نفسها تعيد إنتاج التصنيف، وتحوّل الفشل إلى هوية ثابتة، لا إلى حالة قابلة للتغير.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الخلاصة: مفهوم يحتاج إلى تفكيك لا إلى تعميم</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">ما تكشفه الدراسة، في جوهرها، هو أن «الدولة الفاشلة» ليست حقيقة واحدة، بل مرآة لزاوية النظر. كل تفسير يلتقط جانبًا من الواقع، لكنه يعجز عن الإحاطة به كاملًا. والخطر لا يكمن في استخدام المفهوم، بل في التعامل معه بوصفه حكمًا نهائيًا، أو أداة سياسية جاهزة.<br />
الدولة لا تفشل بطريقة واحدة، ولا لأسباب واحدة، ولا بالضرورة إلى الأبد. وما لم يُعاد التفكير في المفهوم، وفي المؤشرات التي تُبنى عليه، سيظل خطاب الدولة الفاشلة جزءًا من المشكلة أكثر منه جزءًا من الحل.<br />
<br />
الرسالة كاملة<br />
<a href="https://2cm.es/1hnIg" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">https://2cm.es/1hnIg</a></div>
</span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">المصدر: مركز الجزيرة للدراسات</span></span>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<span style="font-family: Tahoma;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><div style="text-align: center;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"> </span></span></span></div>
<div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">مصطلح: الدولة الفاشلة</span><br />
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2026/01/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%B4%D9%84%D8%A9-1767616908.png?resize=770%2C513&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: %D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8...quality=80]" class="mycode_img" /></span><br />
الدولة الفاشلة ليست دولة بلا حدود، بل دولة تتصدّع من الداخل (الجزيرة- مولدة بالذكاء الاصطناعي)</span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><br />
</span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">5/1/2026<br />
</span><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"></span></span></span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="color: #000080;" class="mycode_color">لم يعد مصطلح «الدولة الفاشلة» مجرد توصيف أكاديمي يُستخدم في الدراسات السياسية، بل تحوّل خلال العقود الأخيرة إلى مفهوم مركزي في الخطاب الدولي، تُبنى عليه تصنيفات، وتُرسم على أساسه سياسات، ويُعاد من خلاله ترتيب الدول في هرم الشرعية والفاعلية. غير أن هذا الحضور الكثيف للمفهوم لم يؤدِّ إلى وضوحه، بل على العكس، كشف عن قدر كبير من الالتباس النظري والمنهجي، وعن خلط مستمر بين التفسير والوصف، وبين الأعراض والأسباب، وبين الفشل بوصفه حالة بنيوية والفشل بوصفه أزمة عابرة.<br />
الدراسة التي ننطلق منها هنا تحمل عنوان «دلالات الثبات والتغيير في مؤشرات الدولة الفاشلة: دراسة تحليلية بالتطبيق على دول أفريقية» وهي دارسة للحصول على الماجستير بقسم السياسة بكلية التجارة بجامعة أسيوط للباحث محمود محمد عثمان صالح، وهي لا تتعامل مع «الدولة الفاشلة» باعتبارها حقيقة نهائية أو حكمًا أخلاقيًا، بل بوصفها مفهومًا إشكاليًا نشأ في سياق سياسي ومعرفي محدد، ثم جرى توسيعه واستخدامه على نحو جعل دلالاته تتجاوز قدرته التفسيرية.</span></span></div>
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><br />
</span></span><br />
<span style="color: #000080;" class="mycode_color"><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">من توصيف تحليلي إلى أداة تصنيف</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">في بدايات استخدامه، ارتبط مفهوم الدولة الفاشلة بمحاولات فهم أنماط جديدة من عدم الاستقرار بعد <a href="https://www.aljazeera.net/conceptsandterminology/politics/2016/3/1/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A9-%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D8%B9-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D9%86-%D9%82%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D9%84%D9%82%D8%B7%D8%A8%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب الباردة</a>، حين تراجعت الحروب بين الدول، وبرزت الصراعات داخلها. لكن هذا المفهوم سرعان ما خرج من نطاق التحليل إلى مجال التصنيف، فأصبح يُستخدم لترتيب الدول، وتحديد أولويات الدعم أو التدخل، وأحيانًا لتبرير العزلة أو الوصاية.<br />
المشكلة أن هذا التحول لم يصاحبه اتفاق نظري صلب حول معنى الفشل نفسه. فهل الدولة تفشل لأنها لا تسيطر أمنيًا؟ أم لأنها لا تنمّي اقتصادها؟ أم لأنها تفقد شرعيتها السياسية؟ أم لأن تاريخها البنيوي مختل منذ التأسيس؟ هذا السؤال ظل مفتوحًا، وأنتج تفسيرات متعددة، لكل منها منطقها الخاص، لكنها جميعًا تُستخدم تحت العنوان نفسه: «الدولة الفاشلة».<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">التفسير الأمني: الفشل بوصفه فقدان السيطرة</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">أكثر التفسيرات شيوعًا هو التفسير الأمني، الذي ينطلق من فكرة أن جوهر الدولة الحديثة هو احتكار العنف المشروع. وفق هذا المنظور، تصبح الدولة فاشلة عندما تعجز عن السيطرة على إقليمها، أو حين تنازعها جماعات مسلحة هذه السيطرة، أو عندما يتحول العنف الداخلي إلى حالة مزمنة.<br />
هذا التفسير يبدو للوهلة الأولى بديهيًا، لكنه يعاني من اختزال واضح. فهو يساوي بين الصراع والفشل، ويتجاهل أن دولًا كثيرة شهدت حروبًا أهلية ثم أعادت بناء نفسها، كما أنه لا يميز بدقة بين الانهيار الكامل والأزمات الأمنية المؤقتة. ومع ذلك، ظل هذا المنظور الأكثر حضورًا في الخطاب الدولي، لأنه الأسهل في القياس، والأقرب إلى الاهتمامات الأمنية للقوى الكبرى.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">التفسير المؤسسي: الدولة التي لا تؤدي وظائفها</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">في مقابل المقاربة الأمنية، برز تفسير يركز على الأداء الوظيفي للدولة. هنا لا يُقاس الفشل بعدد البنادق، بل بقدرة الدولة على تقديم الخدمات الأساسية، وإدارة مؤسساتها، وتطبيق القانون، ومكافحة الفساد.<br />
وفق هذا المنظور، قد تكون الدولة مستقرة أمنيًا، لكنها فاشلة لأنها لا تُعلّم، ولا تُعالج، ولا تُدير مواردها بكفاءة. وتكمن قوة هذا التفسير في شموليته، لكنه يواجه بدوره إشكالًا مفاهيميًا: متى يصبح الضعف فشلًا؟ وهل كل إخفاق مؤسسي يُعد دليلًا على فشل الدولة، أم أن الأمر يتعلق بدرجات ومسارات؟<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">التفسير الاقتصادي: الفشل بوصفه إخفاقًا تنمويًا</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">يربط تفسير ثالث فشل الدولة بعجزها عن تحقيق التنمية الاقتصادية المستدامة. في هذا السياق، تُعرّف الدولة الفاشلة بأنها الدولة العالقة في دوائر الفقر، والعاجزة عن خلق فرص العمل، أو إدارة مواردها، أو مواجهة الصدمات الاقتصادية.<br />
غير أن الدراسة تلفت الانتباه إلى خطورة هذا الربط، لأنه قد يؤدي إلى مساواة ضمنية بين الفقر والفشل. فليس كل بلد فقير دولة فاشلة، كما أن التاريخ الاقتصادي يُظهر أن مسارات التنمية ليست واحدة، وأن إخضاع دول الجنوب لمعايير جاهزة قد يكون جزءًا من المشكلة لا من الحل.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">التفسير السياسي: أزمة الشرعية قبل أزمة الأداء</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">ينقلنا تفسير آخر إلى قلب العلاقة بين الدولة والمجتمع. هنا يصبح الفشل سياسيًا بالأساس، مرتبطًا بانعدام الشرعية، وانسداد قنوات المشاركة، وغياب الثقة بين الحاكم والمحكوم. الدولة، وفق هذا المنظور، تفشل عندما تحكم بالقوة وحدها، أو حين تفقد قدرتها على تمثيل مجتمعها.<br />
ميزة هذا التفسير أنه يعيد الاعتبار للبُعد النوعي، لكنه يصطدم بصعوبة القياس، وباختلاف المعايير الثقافية والسياسية بين المجتمعات، ما يجعله عرضة للتسييس والانتقائية.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">التفسير البنيوي- التاريخي: الفشل كمسار طويل</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">ترى الدراسة أن كثيرًا من حالات ما يُسمى بالفشل لا يمكن فهمها دون العودة إلى التاريخ. فحدود مصطنعة، وإرث استعماري، وبناء دولة سابق على بناء الأمة، كلها عوامل ساهمت في إنتاج دول هشة منذ نشأتها.<br />
وفق هذا المنظور، لا يكون الفشل حادثة طارئة، بل نتيجة مسار طويل من التشوه البنيوي. غير أن الاعتماد الحصري على هذا التفسير قد يؤدي إلى نوع من الحتمية، وكأن بعض الدول محكوم عليها بالفشل إلى الأبد، وهو ما تحذر الدراسة من الوقوع فيه.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">من التفسير إلى التضخيم: التفسيرات المركبة</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">في محاولة لتجاوز قصور التفسيرات الأحادية، ظهرت مقاربات مركبة تجمع بين الأمن والاقتصاد والسياسة والتاريخ. لكن هذه المقاربات، رغم شموليتها، أنتجت إشكالًا جديدًا: تضخم المؤشرات، وخلط الأسباب بالنتائج، وتحويل الفشل إلى وصف شامل لكل اختلال.<br />
وهنا تبرز المفارقة: كلما زادت المؤشرات، قلت القدرة على التفسير الدقيق، وتحولت الدولة الفاشلة إلى مفهوم فضفاض يتسع لكل شيء.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">التصنيفات المجاورة: هشاشة وضعف وانهيار</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">تلفت الدراسة إلى ضرورة التمييز بين «الدولة الفاشلة» ومفاهيم أخرى تُستخدم أحيانًا بوصفها مرادفات، مثل الدولة الهشة، أو الدولة الضعيفة، أو الدولة المنهارة. فالهشاشة تشير إلى قابلية التأثر بالأزمات، لا إلى الفشل بالضرورة. والضعف يدل على محدودية القدرات، لا على غياب الدولة. أما الانهيار فهو حالة قصوى تختلف نوعيًا عن الفشل.<br />
الخلط بين هذه المفاهيم لا يؤدي فقط إلى أخطاء تحليلية، بل يساهم في ترسيخ صورة نمطية عن دول بأكملها، خصوصًا في أفريقيا.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">أفريقيا بين الواقع والتصنيف</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">اختيار القارة الأفريقية في الدراسة لم يكن اعتباطيًا. فهي أكثر القارات حضورًا في قوائم الفشل، لكنها في الوقت نفسه الأكثر تنوعًا في التجارب والمسارات. وتُظهر النتائج أن كثيرًا من الدول الأفريقية تبقى في مواقع متقاربة داخل المؤشرات لسنوات طويلة، ما يثير سؤالًا جوهريًا: هل يعكس هذا ثباتًا في الواقع، أم ثباتًا في أدوات القياس؟<br />
الدراسة تميل إلى الإجابة المركبة: هناك اختلالات حقيقية، لكن المؤشرات نفسها تعيد إنتاج التصنيف، وتحوّل الفشل إلى هوية ثابتة، لا إلى حالة قابلة للتغير.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">الخلاصة: مفهوم يحتاج إلى تفكيك لا إلى تعميم</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">ما تكشفه الدراسة، في جوهرها، هو أن «الدولة الفاشلة» ليست حقيقة واحدة، بل مرآة لزاوية النظر. كل تفسير يلتقط جانبًا من الواقع، لكنه يعجز عن الإحاطة به كاملًا. والخطر لا يكمن في استخدام المفهوم، بل في التعامل معه بوصفه حكمًا نهائيًا، أو أداة سياسية جاهزة.<br />
الدولة لا تفشل بطريقة واحدة، ولا لأسباب واحدة، ولا بالضرورة إلى الأبد. وما لم يُعاد التفكير في المفهوم، وفي المؤشرات التي تُبنى عليه، سيظل خطاب الدولة الفاشلة جزءًا من المشكلة أكثر منه جزءًا من الحل.<br />
<br />
الرسالة كاملة<br />
<a href="https://2cm.es/1hnIg" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">https://2cm.es/1hnIg</a></div>
</span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">المصدر: مركز الجزيرة للدراسات</span></span>]]></content:encoded>
		</item>
		<item>
			<title><![CDATA[المجتمع الدولي]]></title>
			<link>https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=12794</link>
			<pubDate>Sat, 15 Nov 2025 09:29:08 +0300</pubDate>
			<dc:creator><![CDATA[<a href="https://www.albasalh.com/member.php?action=profile&uid=7">الباسل</a>]]></dc:creator>
			<guid isPermaLink="false">https://www.albasalh.com/showthread.php?tid=12794</guid>
			<description><![CDATA[<span style="font-family: Arial;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">[b]مصطلح: المجتمع الدولي.. تعريفه ومقوماته وتاريخه</span><br />
<br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2024/01/image-1705134844.jpg?resize=730%2C410&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: image-1705134844.jpg?resize=730%2C410&amp;quality=80]" class="mycode_img" /><br />
<br />
</span><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"></span>[/b]<br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">"المجتمع الدولي" مصطلح سياسي واسع الانتشار، ورغم كثرة تردده واستعماله إعلاميا وفي المحافل الدولية، يبقى تعريفه أمرا مختلفا فيه، ويرى البعض ألاّ وجود له، لكنه يستعمل عادة حسب معجم جامعة كامبريدج للإشارة إلى "اجتماع دول العالم للعمل بشكل جماعي في أمر ما"، وقد يستعمل للإشارة إلى <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/12/16/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الأمم المتحدة</a>وحلفائها.</span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><br />
</span></div>
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">تعريف المجتمع الدولي</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">يستعمل المصطلح في المجال السياسي تحديدا، وتستعمله وسائل الإعلام لوصف دول العالم أو جزء منها أو حكوماتها عندما تتفق على أمر ما، وبدقة أكثر يقصد به "جميع الدول ذات النفوذ الدولي التي تختار المشاركة في المناقشات العالمية وصنع القرار العالمي".<br />
ويعرفه الأمين العام السابق للأمم المتحدة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/11/30/%D9%83%D9%88%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D9%86%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">كوفي أنان</a> بالقول إنه "عندما تعمل الحكومات، بدفع من المجتمع المدني معا لتحقيق أهدافها الإنسانية والعمل من أجل سيادة القانون".<br />
ويقول أستاذ اللسانيات والفيلسوف الأميركي <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/10/5/%D9%86%D8%B9%D9%88%D9%85-%D8%AA%D8%B4%D9%88%D9%85%D8%B3%D9%83%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D9%83%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%87%D8%B6-%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">نعوم تشومسكي</a> إن المعنى الحرفي لمصطلح المجتمع الدولي يعني "<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/12/16/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الجمعية العامة للأمم المتحدة</a>"، أما استخدامه فيقتصر على "<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/2/18/%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الولايات المتحدة</a> وحلفائها".<br />
<br />
وهناك تعريف آخر قريب وهو "كافة الدول والمنظمات الإقليمية والدولية، مثل هيئة الأمم المتحدة ووكالاتها المتخصصة، وغيرها من المنظمات التي أنشأت بموجب اتفاقيات ومعاهدات دولية، التي تتفاعل مع بعضها بعضا في العالم".<br />
ومن جهتها، عرّفت المحامية الأميركية روث ويدجوود المصطلح بأنه "مفهوم خطر وغير واقعي"، وقالت إن "استعماله يعفي الدول التي لا تنوي تقديم المساعدة من أي التزامات فعلية، فيضطر القادة إلى سن قوانين غير واقعية، مما يجعل الدول والجهات الفاعلة غير الحكومية تتصرف بطرق غير عملية".<br />
ووفق معهد الموسوعة الإيطالية، فالمجتمع الدولي هو "عدة دول وكيانات أخرى (منظمات دولية) تدير علاقاتها فيما بينها وفقا للقانون الدولي". وفي ورقة بحثية تابعة لجامعة أم البواقي عرف المصطلح بأنه "مصطلح حديث يستعمله السياسيون للتعبير عن وجود مجتمع متضامن دون تحديد مفهوم دقيق له، وينظمه القانون الدولي العام".<br />
ويقول تعريف آخر إنه "الدول ذات سيادة التي تستطيع أن تقيم علاقات فيما بينها ومجبرة على التعايش في الزمان والمكان مع بعضها بعضا".<br />
<br />
ويعرفه محمد سعيد الدقاق بأنه "مجموعة من الوحدات السياسية التي تمثل كل واحد منها انتماء سياسيا معينا لمجموعة من أفراد المجتمع، وتتمتع كل منها بنظام قانوني خاص بها".<br />
وعرفه محمد كامل ياقوت بأنه "وجود وحدات في نطاق إقليمي متمايزة عن بعضها بعضا في الشخصية، وتشغل مراكز متفاوتة في بناء المجتمع، وتتمتع بدرجات متفاوتة من الحريات والحقوق والسلطة التي تضيفها عليها مراكزها في المجتمع، وتقوم بينها علاقات متبادلة مستمرة تنظمها قواعد عامة ملزمة أو على الأقل محترمة من معظم هذه الوحدات".<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">خصائص المجتمع الدولي ومقوماته</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">للمجتمع الدولي عدة خصائص تميزه، فهو يشمل عدة دول ومنظمات، ولديه تشكيلته الخاصة المكونة من كيانات سياسية مستقلة لها سيادة، ولكل منها هوية مختلفة، وهي غير مترابطة وتحكمها قوانين دولية، والتعاون بينها يكون في إطار المصلحة والتدافع.<br />
أدت عدة مقومات عالمية لبروز المجتمع الدولي والنظر إلى العالم ككيان واحد بين مكوناته نطاق مشترك، ومن هذه المقومات "تحريم استخدام القوة في العلاقات الدولية"، علما أن ذلك لا ينفي وجودها، إلا أن آليتها اختلفت بسبب معاهدات واتفاقات تحدد التعاملات بين الدول.<br />
<br />
ومن المقومات الأخرى صدور <a href="https://www.aljazeera.net/2016/12/01/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A-%D9%84%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الإعلان العالمي لحقوق الإنسان</a>، مما ساهم في توحيد العالم، واعتبر "الناس جميعا سواء أمام القانون ويتساوون في حق التمتع بحماية القانون دون تمييز".<br />
إضافة إلى الإحساس المشترك بضرورة التضامن الدولي لمواجهة الفقر والتخلف. وأخيرا صدور القانون الدولي الذي "وضع القواعد التي تحكم العلاقات بين الدول فيما بينها، أو تلك التي تكون المنظمات الدولية طرفا فيها"، أي اختصارا وضع أسس لتنظيم المجتمع الدولي.<br />
وتنقسم شخوص المجتمع الدولي إلى مجموعتين، الأولى يندرج تحتها أشخاص القانون الدولي العام (أي الدول) والثانية الكيانات المتمتعة بالشخصية القانونية الدولية وهي المنظمات الدولية الحكومية العالمية والإقليمية.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">السياق التاريخي</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">لم يكن المجتمع الدولي وليد اللحظة ولا جاء فجأة، إنما هو نتاج تفاعل حضاري عبر التاريخ، وخصائصه ومقوماته ساهمت جميعها تدريجيا بإرساء قواعد لجمع دول العالم تحت مظلة دولية قانونية واحدة.<br />
تعد "معاهدة قادس" بين فرعون <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/10/20/%D9%85%D8%B5%D8%B1" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">مصر</a> رمسيس الثاني وملك الحيثيين "خاتسار" عام 1278 قبل الميلاد، أول معاهدة دولية من نوعها في تاريخ البشرية، فقد أنهت الحرب بينهما، وشكّلت بداية تحالف مشترك، وتضمنت صياغات وعناصر لا تزال تستخدم حتى الآن.<br />
وفي الشرق ظهر قانون "مانو" الهندوسي الذي نظم العلاقات بين الكيانات السياسية المختلفة في الحرب والسلم، وتضمن أيضا بنودا عن عقد الاتفاقيات والمبعوثين. وكانت للصين أيضا علاقات متبادلة ضبطتها بنظام "كونفوشيوس".<br />
<br />
لكن عموما كانت نظرة الاستعلاء عند بعض الحضارات وإيمانها بتفوقها عرقيا وحضاريا على غيرها، عائقا أمام العلاقات الدولية، حيث غالبا ما كان يتم إخضاع شعوب العالم والسيطرة عليها من قوى كبرى بالقوى دون مراعاة أي اعتبارات إنسانية، وكانوا يرون شرعية قتلهم واسترقاقهم، كما في تاريخ العلاقات الدولية زمن اليونان والرومان.<br />
وبعد سقوط الإمبراطورية الرومانية الغربية، ظهرت الحضارة الإسلامية التي أرست عبر شريعتها عددا من المبادئ والجوانب الأخلاقية والاجتماعية والاقتصادية والسياسية في العلاقات الدولية، أهمها وأبرزها ترسيخ مبدأ السلام في العلاقات الدولية والالتزام بالعهود واحترامها وكذا حماية حقوق الإنسان.<br />
في المقابل، كان المجتمع الأوروبي يصارع بعد سقوط الدولة الرومانية، وقد دخل في نزاعات قسمته إلى ممالك وإمارات متنازعة بقيت كذلك حتى القرن الثامن الميلادي، فخلص البابا عام 800 إلى تطبيق نظرية السيادتين التي تحكم المجتمعات بسلطتين، الأولى دينية تديرها الكنيسة والثانية الدولة ويتحكم بها الإمبراطور.<br />
زعزعت هذه النظرية استقرار أوروبا وفاقمت الصراعات بين الكنيسة والحكومة، فقاد ذلك فيما بعد لظهور النظام الإقطاعي الذي وفر إمكانية الانفراد بالسلطة للأمراء والحكام، واستمرت أوروبا في صراعات وحروب حتى نهاية القرون الوسطى في أوروبا في القرن الـ15.</div>
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">ولادة المجتمع الدولي الحديث</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">بدأت أوروبا بعدها مرحلة جديدة، وعملت على تطوير العلاقات الدولية الحديثة، خاصة مع بدء توسع مستعمراتها واكتشاف مناطق جديدة زادت من سيطرتها وقوتها عالميا.<br />
وبالتدريج استطاعت أوروبا التخلص من هيمنة الكنيسة، وقضت على الأنظمة الإقطاعية، وظهرت إنجلترا كأول دولة حديثة، ولإنهاء الصراعات والحروب الدينية بين الكاثوليك والبروستانت المستمرة (<a href="https://www.aljazeera.net/arts/2021/11/28/%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D9%8A%D9%86-%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AA%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AA" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حرب الثلاثين عاما</a>) أبرم حكام أوروبا اتفاقية "وستفاليا" عام 1648 التي عدت صك ميلاد القانون الدولي العام.<br />
عقب معاهدة وستفاليا احتاجت الدول المستعمِرة الأوروبية تنظيم المستعمرات فيما بينها، وأنشئ المؤتمر الأوروبي، فكانت أول أشكال المجتمع الدولي، لكنها اقتصرت على الدول الأوروبية مهمشة باقي دول العالم.<br />
قررت الدول الأوروبية إنشاء "القانون العام الأوروبي" لتنظيم ما قد ينشأ بينها من تعاونات، وكان قوامه المساواة القانونية بين الدول، وبقي قانونا أوروبيا مسيحيا حتى عام 1856 عندما انضمت إليه تركيا ثم اليابان، ولم يعد يخص القارة الأوروبية فقط، وهكذا بدأ يتسع حتى انضمام دول أخرى.<br />
<br />
مع تطور <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/3/22/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%86%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الثورة الصناعية</a> وبداية تقارب العالم أكثر وتواصله بشكل أعمق، وبعد الدمار الذي خلفته <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/12/17/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%89" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب العالمية الأولى</a>، ظهرت الحاجة إلى وجود تعاون دولي يضبط العلاقات بين الدول ويوضح آليتها لإرساء "السلام" ومنع نشوب حرب عالمية ثانية، فأنشئت "عصبة الأمم"، لكن الولايات المتحدة رفضت التصديق على ميثاقها، ففشلت.<br />
وفي عام 1945 وبعد انتهاء <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/10/18/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب العالمية الثانية</a> تأسست هيئة الأمم المتحدة وبرز المجتمع الدولي بمفهومه الحالي، وبدأت عدة دول تتحرر من قبضة الاستعمار وتبرز بوصفها كيانات مستقلة لها سيادة، بالتزامن مع تأسيس منظمات إقليمية ودولية وهيئات متخصصة ومعاهدات واتفاقات دولية نظمت العلاقات فيما بينها.<br />
نجحت الأمم المتحدة من جهة في القضاء على عدد كبير من الأمراض المعدية، إضافة إلى إرسائها عددا من الاتفاقيات والقوانين منها قانون البحار عام 1982 والإطار الأساسي للتعامل مع النزاعات البحرية، وأيضا تأسيسها لفريق حكومي دولي لتغير المناخ عام 1988.<br />
وساهم "الرأي العام العالمي" في تعزيز نطاق القانون الدولي، مما دفع الحكومات لتوقيع <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/5/28/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A9-%D8%A3%D9%88%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%A7-%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%84%D8%BA%D8%A7%D9%85" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">معاهدة حظر الألغام</a> عام 1997، وإنشاء <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2011/1/4/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%83%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">المحكمة الجنائية الدولية</a> عام 1998.<br />
من جهة أخرى، فشلت الأمم المتحدة في عدة جوانب، فلم تستطع تفادي <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/3/1/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A9-%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D8%B9-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D9%86-%D9%82%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب الباردة</a>و<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2009/10/1/%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D9%81%D9%8A%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%85" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حرب فيتنام</a> وحرب يوغوسلافيا، وأيضا الحرب في الجزائر، ولا وقف الإبادة الجماعية في كمبوديا ورواندا و<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/3/14/%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">فلسطين</a>، ولا حل الأزمات بعد <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2024/2/24/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A-%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%85%D8%A7-%D8%A3%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8-%D8%A5%D8%B3%D9%82%D8%A7%D8%B7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الربيع العربي</a> وما لحقه من اعتقالات وتهجير.</div>
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">القانون الدولي</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">القانون الدولي هو جملة من القواعد الدولية التي تهدف لتنظيم العلاقات بين مختلف مكونات المجتمع الدولي، والتي بدورها شهدت تطورا مهما، الأمر الذي ساهم في إثراء ماهية القانون الدولي من جهة والمجتمع الدولي من جهة أخرى.<br />
ولا يقتصر دور القانون الدولي على الوظيفة التنظيمية، وإنما له وظيفة تأطيرية، تكمن في تدعيم نطاقه ومجال تدخله من خلال تأطير جل المجالات التي تعد هاجسا للمجتمعات الإنسانية لغاية إرساء أرضية ملائمة تهدف لتجسيد قيم التعاون والتشارك بين مختلف الدول.<br />
وأهميته التأطيرية تكمن في الحضور المكثف للمنظمات الدولية، ذات الطابع الاقتصادي والصحي والثقافي والحقوقي والرياضي وغيرها، التي سعت لمأسسة القانون الدولي وتوفير مناخ مناسب للتوافق، الغاية منه توطيد العلاقات الدولية.</div>
</span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">المصدر: مواقع إلكترونية + الجزيرة نت</span><br />
</span></span></span>]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<span style="font-family: Arial;" class="mycode_font"><span style="font-size: large;" class="mycode_size"><span style="color: #000080;" class="mycode_color"><div style="text-align: right;" class="mycode_align"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">[b]مصطلح: المجتمع الدولي.. تعريفه ومقوماته وتاريخه</span><br />
<br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><img src="https://www.aljazeera.net/wp-content/uploads/2024/01/image-1705134844.jpg?resize=730%2C410&amp;quality=80" loading="lazy"  alt="[صورة: image-1705134844.jpg?resize=730%2C410&amp;quality=80]" class="mycode_img" /><br />
<br />
</span><span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"></span>[/b]<br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">"المجتمع الدولي" مصطلح سياسي واسع الانتشار، ورغم كثرة تردده واستعماله إعلاميا وفي المحافل الدولية، يبقى تعريفه أمرا مختلفا فيه، ويرى البعض ألاّ وجود له، لكنه يستعمل عادة حسب معجم جامعة كامبريدج للإشارة إلى "اجتماع دول العالم للعمل بشكل جماعي في أمر ما"، وقد يستعمل للإشارة إلى <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/12/16/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الأمم المتحدة</a>وحلفائها.</span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><br />
</span></div>
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font"><span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">تعريف المجتمع الدولي</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">يستعمل المصطلح في المجال السياسي تحديدا، وتستعمله وسائل الإعلام لوصف دول العالم أو جزء منها أو حكوماتها عندما تتفق على أمر ما، وبدقة أكثر يقصد به "جميع الدول ذات النفوذ الدولي التي تختار المشاركة في المناقشات العالمية وصنع القرار العالمي".<br />
ويعرفه الأمين العام السابق للأمم المتحدة <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/11/30/%D9%83%D9%88%D9%81%D9%8A-%D8%A3%D9%86%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">كوفي أنان</a> بالقول إنه "عندما تعمل الحكومات، بدفع من المجتمع المدني معا لتحقيق أهدافها الإنسانية والعمل من أجل سيادة القانون".<br />
ويقول أستاذ اللسانيات والفيلسوف الأميركي <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/10/5/%D9%86%D8%B9%D9%88%D9%85-%D8%AA%D8%B4%D9%88%D9%85%D8%B3%D9%83%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D9%83%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%87%D8%B6-%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">نعوم تشومسكي</a> إن المعنى الحرفي لمصطلح المجتمع الدولي يعني "<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/12/16/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الجمعية العامة للأمم المتحدة</a>"، أما استخدامه فيقتصر على "<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/2/18/%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الولايات المتحدة</a> وحلفائها".<br />
<br />
وهناك تعريف آخر قريب وهو "كافة الدول والمنظمات الإقليمية والدولية، مثل هيئة الأمم المتحدة ووكالاتها المتخصصة، وغيرها من المنظمات التي أنشأت بموجب اتفاقيات ومعاهدات دولية، التي تتفاعل مع بعضها بعضا في العالم".<br />
ومن جهتها، عرّفت المحامية الأميركية روث ويدجوود المصطلح بأنه "مفهوم خطر وغير واقعي"، وقالت إن "استعماله يعفي الدول التي لا تنوي تقديم المساعدة من أي التزامات فعلية، فيضطر القادة إلى سن قوانين غير واقعية، مما يجعل الدول والجهات الفاعلة غير الحكومية تتصرف بطرق غير عملية".<br />
ووفق معهد الموسوعة الإيطالية، فالمجتمع الدولي هو "عدة دول وكيانات أخرى (منظمات دولية) تدير علاقاتها فيما بينها وفقا للقانون الدولي". وفي ورقة بحثية تابعة لجامعة أم البواقي عرف المصطلح بأنه "مصطلح حديث يستعمله السياسيون للتعبير عن وجود مجتمع متضامن دون تحديد مفهوم دقيق له، وينظمه القانون الدولي العام".<br />
ويقول تعريف آخر إنه "الدول ذات سيادة التي تستطيع أن تقيم علاقات فيما بينها ومجبرة على التعايش في الزمان والمكان مع بعضها بعضا".<br />
<br />
ويعرفه محمد سعيد الدقاق بأنه "مجموعة من الوحدات السياسية التي تمثل كل واحد منها انتماء سياسيا معينا لمجموعة من أفراد المجتمع، وتتمتع كل منها بنظام قانوني خاص بها".<br />
وعرفه محمد كامل ياقوت بأنه "وجود وحدات في نطاق إقليمي متمايزة عن بعضها بعضا في الشخصية، وتشغل مراكز متفاوتة في بناء المجتمع، وتتمتع بدرجات متفاوتة من الحريات والحقوق والسلطة التي تضيفها عليها مراكزها في المجتمع، وتقوم بينها علاقات متبادلة مستمرة تنظمها قواعد عامة ملزمة أو على الأقل محترمة من معظم هذه الوحدات".<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">خصائص المجتمع الدولي ومقوماته</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">للمجتمع الدولي عدة خصائص تميزه، فهو يشمل عدة دول ومنظمات، ولديه تشكيلته الخاصة المكونة من كيانات سياسية مستقلة لها سيادة، ولكل منها هوية مختلفة، وهي غير مترابطة وتحكمها قوانين دولية، والتعاون بينها يكون في إطار المصلحة والتدافع.<br />
أدت عدة مقومات عالمية لبروز المجتمع الدولي والنظر إلى العالم ككيان واحد بين مكوناته نطاق مشترك، ومن هذه المقومات "تحريم استخدام القوة في العلاقات الدولية"، علما أن ذلك لا ينفي وجودها، إلا أن آليتها اختلفت بسبب معاهدات واتفاقات تحدد التعاملات بين الدول.<br />
<br />
ومن المقومات الأخرى صدور <a href="https://www.aljazeera.net/2016/12/01/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A-%D9%84%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الإعلان العالمي لحقوق الإنسان</a>، مما ساهم في توحيد العالم، واعتبر "الناس جميعا سواء أمام القانون ويتساوون في حق التمتع بحماية القانون دون تمييز".<br />
إضافة إلى الإحساس المشترك بضرورة التضامن الدولي لمواجهة الفقر والتخلف. وأخيرا صدور القانون الدولي الذي "وضع القواعد التي تحكم العلاقات بين الدول فيما بينها، أو تلك التي تكون المنظمات الدولية طرفا فيها"، أي اختصارا وضع أسس لتنظيم المجتمع الدولي.<br />
وتنقسم شخوص المجتمع الدولي إلى مجموعتين، الأولى يندرج تحتها أشخاص القانون الدولي العام (أي الدول) والثانية الكيانات المتمتعة بالشخصية القانونية الدولية وهي المنظمات الدولية الحكومية العالمية والإقليمية.<br />
<br />
</div>
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">السياق التاريخي</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">لم يكن المجتمع الدولي وليد اللحظة ولا جاء فجأة، إنما هو نتاج تفاعل حضاري عبر التاريخ، وخصائصه ومقوماته ساهمت جميعها تدريجيا بإرساء قواعد لجمع دول العالم تحت مظلة دولية قانونية واحدة.<br />
تعد "معاهدة قادس" بين فرعون <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/10/20/%D9%85%D8%B5%D8%B1" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">مصر</a> رمسيس الثاني وملك الحيثيين "خاتسار" عام 1278 قبل الميلاد، أول معاهدة دولية من نوعها في تاريخ البشرية، فقد أنهت الحرب بينهما، وشكّلت بداية تحالف مشترك، وتضمنت صياغات وعناصر لا تزال تستخدم حتى الآن.<br />
وفي الشرق ظهر قانون "مانو" الهندوسي الذي نظم العلاقات بين الكيانات السياسية المختلفة في الحرب والسلم، وتضمن أيضا بنودا عن عقد الاتفاقيات والمبعوثين. وكانت للصين أيضا علاقات متبادلة ضبطتها بنظام "كونفوشيوس".<br />
<br />
لكن عموما كانت نظرة الاستعلاء عند بعض الحضارات وإيمانها بتفوقها عرقيا وحضاريا على غيرها، عائقا أمام العلاقات الدولية، حيث غالبا ما كان يتم إخضاع شعوب العالم والسيطرة عليها من قوى كبرى بالقوى دون مراعاة أي اعتبارات إنسانية، وكانوا يرون شرعية قتلهم واسترقاقهم، كما في تاريخ العلاقات الدولية زمن اليونان والرومان.<br />
وبعد سقوط الإمبراطورية الرومانية الغربية، ظهرت الحضارة الإسلامية التي أرست عبر شريعتها عددا من المبادئ والجوانب الأخلاقية والاجتماعية والاقتصادية والسياسية في العلاقات الدولية، أهمها وأبرزها ترسيخ مبدأ السلام في العلاقات الدولية والالتزام بالعهود واحترامها وكذا حماية حقوق الإنسان.<br />
في المقابل، كان المجتمع الأوروبي يصارع بعد سقوط الدولة الرومانية، وقد دخل في نزاعات قسمته إلى ممالك وإمارات متنازعة بقيت كذلك حتى القرن الثامن الميلادي، فخلص البابا عام 800 إلى تطبيق نظرية السيادتين التي تحكم المجتمعات بسلطتين، الأولى دينية تديرها الكنيسة والثانية الدولة ويتحكم بها الإمبراطور.<br />
زعزعت هذه النظرية استقرار أوروبا وفاقمت الصراعات بين الكنيسة والحكومة، فقاد ذلك فيما بعد لظهور النظام الإقطاعي الذي وفر إمكانية الانفراد بالسلطة للأمراء والحكام، واستمرت أوروبا في صراعات وحروب حتى نهاية القرون الوسطى في أوروبا في القرن الـ15.</div>
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">ولادة المجتمع الدولي الحديث</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">بدأت أوروبا بعدها مرحلة جديدة، وعملت على تطوير العلاقات الدولية الحديثة، خاصة مع بدء توسع مستعمراتها واكتشاف مناطق جديدة زادت من سيطرتها وقوتها عالميا.<br />
وبالتدريج استطاعت أوروبا التخلص من هيمنة الكنيسة، وقضت على الأنظمة الإقطاعية، وظهرت إنجلترا كأول دولة حديثة، ولإنهاء الصراعات والحروب الدينية بين الكاثوليك والبروستانت المستمرة (<a href="https://www.aljazeera.net/arts/2021/11/28/%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D9%8A%D9%86-%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AA%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%AA" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حرب الثلاثين عاما</a>) أبرم حكام أوروبا اتفاقية "وستفاليا" عام 1648 التي عدت صك ميلاد القانون الدولي العام.<br />
عقب معاهدة وستفاليا احتاجت الدول المستعمِرة الأوروبية تنظيم المستعمرات فيما بينها، وأنشئ المؤتمر الأوروبي، فكانت أول أشكال المجتمع الدولي، لكنها اقتصرت على الدول الأوروبية مهمشة باقي دول العالم.<br />
قررت الدول الأوروبية إنشاء "القانون العام الأوروبي" لتنظيم ما قد ينشأ بينها من تعاونات، وكان قوامه المساواة القانونية بين الدول، وبقي قانونا أوروبيا مسيحيا حتى عام 1856 عندما انضمت إليه تركيا ثم اليابان، ولم يعد يخص القارة الأوروبية فقط، وهكذا بدأ يتسع حتى انضمام دول أخرى.<br />
<br />
مع تطور <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/3/22/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%86%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الثورة الصناعية</a> وبداية تقارب العالم أكثر وتواصله بشكل أعمق، وبعد الدمار الذي خلفته <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/12/17/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%89" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب العالمية الأولى</a>، ظهرت الحاجة إلى وجود تعاون دولي يضبط العلاقات بين الدول ويوضح آليتها لإرساء "السلام" ومنع نشوب حرب عالمية ثانية، فأنشئت "عصبة الأمم"، لكن الولايات المتحدة رفضت التصديق على ميثاقها، ففشلت.<br />
وفي عام 1945 وبعد انتهاء <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/10/18/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب العالمية الثانية</a> تأسست هيئة الأمم المتحدة وبرز المجتمع الدولي بمفهومه الحالي، وبدأت عدة دول تتحرر من قبضة الاستعمار وتبرز بوصفها كيانات مستقلة لها سيادة، بالتزامن مع تأسيس منظمات إقليمية ودولية وهيئات متخصصة ومعاهدات واتفاقات دولية نظمت العلاقات فيما بينها.<br />
نجحت الأمم المتحدة من جهة في القضاء على عدد كبير من الأمراض المعدية، إضافة إلى إرسائها عددا من الاتفاقيات والقوانين منها قانون البحار عام 1982 والإطار الأساسي للتعامل مع النزاعات البحرية، وأيضا تأسيسها لفريق حكومي دولي لتغير المناخ عام 1988.<br />
وساهم "الرأي العام العالمي" في تعزيز نطاق القانون الدولي، مما دفع الحكومات لتوقيع <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/5/28/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A9-%D8%A3%D9%88%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%A7-%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%84%D8%BA%D8%A7%D9%85" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">معاهدة حظر الألغام</a> عام 1997، وإنشاء <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2011/1/4/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%83%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">المحكمة الجنائية الدولية</a> عام 1998.<br />
من جهة أخرى، فشلت الأمم المتحدة في عدة جوانب، فلم تستطع تفادي <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2016/3/1/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A9-%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D8%B9-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D9%86-%D9%82%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الحرب الباردة</a>و<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2009/10/1/%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D9%81%D9%8A%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%85" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">حرب فيتنام</a> وحرب يوغوسلافيا، وأيضا الحرب في الجزائر، ولا وقف الإبادة الجماعية في كمبوديا ورواندا و<a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2015/3/14/%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">فلسطين</a>، ولا حل الأزمات بعد <a href="https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2024/2/24/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A-%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%85%D8%A7-%D8%A3%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8-%D8%A5%D8%B3%D9%82%D8%A7%D8%B7" target="_blank" rel="noopener" class="mycode_url">الربيع العربي</a> وما لحقه من اعتقالات وتهجير.</div>
<br />
<span style="font-weight: bold;" class="mycode_b">القانون الدولي</span><br />
<br />
<div style="text-align: right;" class="mycode_align">القانون الدولي هو جملة من القواعد الدولية التي تهدف لتنظيم العلاقات بين مختلف مكونات المجتمع الدولي، والتي بدورها شهدت تطورا مهما، الأمر الذي ساهم في إثراء ماهية القانون الدولي من جهة والمجتمع الدولي من جهة أخرى.<br />
ولا يقتصر دور القانون الدولي على الوظيفة التنظيمية، وإنما له وظيفة تأطيرية، تكمن في تدعيم نطاقه ومجال تدخله من خلال تأطير جل المجالات التي تعد هاجسا للمجتمعات الإنسانية لغاية إرساء أرضية ملائمة تهدف لتجسيد قيم التعاون والتشارك بين مختلف الدول.<br />
وأهميته التأطيرية تكمن في الحضور المكثف للمنظمات الدولية، ذات الطابع الاقتصادي والصحي والثقافي والحقوقي والرياضي وغيرها، التي سعت لمأسسة القانون الدولي وتوفير مناخ مناسب للتوافق، الغاية منه توطيد العلاقات الدولية.</div>
</span><br />
<span style="font-family: Al-Jazeera;" class="mycode_font">المصدر: مواقع إلكترونية + الجزيرة نت</span><br />
</span></span></span>]]></content:encoded>
		</item>
	</channel>
</rss>